نگاهي به ريشه‌هاي موسيقي عاشورايي در ايران
آيين‌هاي روضه خواني، نوحه خواني و تعزيه، نقش بسزايي در تاريخ ايران براي شناساندن دستاوردها و انتقال پيام هاي قيام عاشورا ايفا كردند.
به گزارش «شهر» ريشه‌هاي گونه موسيقي مذهبي در ايران به دوران پيش از ظهور اسلام باز مي گردد و مي توان از اين بين به مرثيه خواني قوم هاي مختلف ساكن در ايران اشاره كرد.
هر قوم با توجه به فرهنگ، آداب و رسوم و نوع نگرش به جهان هستي، برداشت متفاوتي از اين نوع موسيقي داشت.
با ظهور اسلام در سرزمين ايران، قرائت قرآن مورد توجه قرار گرفت كه اين امر موجب شد آيات الهي در قالب موسيقي آوازي آن دوره اجرا شود.
تنوع اجرايي آواها در ايران موجب شد كه قرآن كريم با الحان مختلف آوازي به اجرا درآيد.
براي مثال قرائت قرآن در شمال با شرق ايران متفاوت بود زيرا هريك از اين مناطق داراي شيوه آوازي متفاوتي بودند كه برگرفته از فرهنگ، آداب و رسوم آن مناطق بود.
پس از گذشت زمان، قرائت قرآن با استفاده از دستاوردهاي موسيقي دستگاهي ايران مورد دگرگوني قرار گرفت و موجب پيدايش مكاتب جديدي در اجراي قرآن كريم شد و اكنون مكتب اجراي قرآن ايران در كنار مصر به عنوان برترين مكاتب اجرايي مورد توجه جهان اسلام است.
با رسمي شدن مذهب شيعه در دوران صفوي، نگاه به واقعه عاشورا و دستاوردهاي عظيم آن، موجب پايه ريزي آييني شد كه همچنان تا به امروز به راه خود ادامه مي‌دهد.
همين زمان بود كه دستاوردهاي موسيقي مذهبي در غالب آيين هايي عاشورايي همچون روزه خواني(مرثيه‌اي كه هر روز خوانده مي شد و طي تاريخ به «روضه خواني» مبدل شد)، نوحه خواني و تعزيه شكوفا شد.
روضه خواني فرمي از موسيقي مذهبي است كه با وفاداري به دستاوردهاي موسيقي دستگاهي ايران و توجه به مضامين عاشورايي شكوفا شد.
به عقيده مورخان موسيقي، بيشتر فرم هاي موسيقي مذهبي امروزي، ريشه در شاهنامه خواني دارد كه گونه اي از موسيقي با ايجاد فضاي مصور است، و روضه خواني نيز از اين دست موسيقي است.
در روضه خواني، اشعاري برگرفته از وقايع قيام عاشورا در قالب موسيقي دستگاهي ايران اجرا مي شد كه از لحاظ فرمال ريتمي آزاد داشت كه بيشترين شباهت را به آواز سنتي امروزي دارد.
وظيفه روضه تنها اين نبود كه مخاطبان محزون باشند بلكه روضه خوان سعي مي كرد با بيان پندهاي واقعه عاشورا، راه سعادت در زندگي را به عزاداران بشناساند.
در دوران قاجار، روضه خوان ها اغلب اشراف خاصي به موسيقي و سبك هاي آوازي آن زمان داشتند و بيشتر آنها آواز خوان بودند و به سبب ارادت به سالار شهيدان، در ايام محرم روضه خواني مي كردند.
روضه خوان ها دستگاه هايي را براي روضه انتخاب مي كردند كه از لحاظ فواصل و فراز و فرودها در كنار حزن و اندوه شنونده را به تفكر وادارد.
در بيشتر موارد روضه خوان ها، روضه ها را در آواز «دشتي»، «ابوعطا»، «دستگاه شور» و «نوا» اجرا مي‌كردند.
شايد سبب زوال امروز اين فرم از موسيقي مذهبي، دور شدن روضه خوان ها از دستاوردهاي موسيقي دستگاهي و نداشتن اشراف كامل به آن است كه موجب شده اين موسيقي صقيل جاي خود را به موسيقي سطحي كه اكنون مورد استفاده قرار مي گيرد بدهد.
منبع:ايرنا