مترو، مرهمي كه خود زخم شد

به‌گزارش خبرنگار «شهر»، در طي سال‌هاي گذشته ايجاد خطوط مترو در شهرهاي جهان سرعت گرفته است. اين روزها 162 شهر در جهان مترو دارند و طول خطوط متروي جهان در حدود هشت هزار کيلومتر است و هفت هزار ايستگاه در بر دارد. 25 شهر هم ايجاد چنين سيستمي را در دستور کار دارند.

از سوي ديگر بر اساس قانون توسعه حمل و نقل عمومي و مديريت مصرف سوخت مصوب 1386، دولت موظف است تا سياست‌هاي بخش حمل‌و‌نقل همگاني شهري را به‌گونه‌اي پيش‌برد که از ابتداي سال آينده در مجموع 70درصد سفرهاي درون‌شهري پوشش داده شود.

علاوه‌بر اين‌ كارشناسان هم بر تاثير مترو در كاهش ترافيك و آلودگي هوا تاكيد دارند، اما متروي تهران هم چنان مورد بي‌مهري دولت است. چند روز پيش محمدباقر قاليباف، شهردار تهران در مراسم بهره‌برداري از 6 رام قطار مترو بار ديگر به‌پرداخت‌نشدن يارانه متروي تهران اشاره كرد و افزود: « ما تمام تلاش خود را خواهيم کرد تا سهم حمل‌ونقل عمومي را از حمل‌ونقل شهري به 70 درصد برسانيم و تسهيل تردد را براي شهروندان فراهم کنيم. هرچند مي‌دانيم که دستوراتي به بانک‌ها داده شده تا با ما همکاري نکنند، ولي مطمئن هستيم که بانک‌ها موضوع خدمت به مردم را سياسي نخواهند کرد.»

شهردار تهران در ادامه با بيان اين‌كه چرخ متروي تهران به سختي مي‌چرخد، خاطرنشان كرد: «اما مصمم هستيم هر ماه يک ايستگاه جديد را به تحقق برسانيم و براي تحقق اين مهم مشکلات را مرتفع کنيم.» او وعده داد تا پايان سال 400 واگن جديد به‌متروي تهران افزوده شود.

در حال حاضر 100 رام قطار يعني 700 واگن به شهروندان تهراني در خطوط 1،2 و 4 خدمت‌رساني مي‌كنند. هم‌چنين 15 قطار 10 واگنه دوطبقه نيز مسافران خط 5 تهران ـ كرج را جابه‌جا مي‌كنند. تا پايان سال 84، تنها 39 رام قطار در خطوط يك و دو و 6 قطار در خط تهران ـ كرج در اختيار مردم براي استفاده بوده است.

متروي تهران چشم‌انتظار دعاي يارانه‌اي

هابيل درويش مديرعامل متروي تهران نيز با بيان اين كه در سال‌جاري تنها 20 درصد بودجه عمراني مترو پرداخت شده ، در مراسم بهره‌برداري از ايستگاه متروي استاد معين از مردم مي‌خواهد دعا كنند تا مهر دولت به‌متروي تهران بيافتد. او در ادامه تاكيد مي‌كند: «بي‌مهري‌هايي که نسبت به مترو اتفاق مي‌افتد دودش به چشم مردم مي‌رود و در نهايت مردم هستند که ضرر مي‌کنند.»

علاوه بر اين، قانون «ارائه تسهيلات ارزي براي متروي تهران و كلان‌شهرها و حمل‌و‌نقل عمومي ساير شهرها» پس از دوسال و كش‌وقوس‌هاي فراوان روي زمين مانده و خبري از اجراي اين قانون نيست. در اين ميان پرداخت يارانه‌هاي مترو آن‌هم به‌صورت ناقص و با تاخير هم كمكي نمي‌كند. چنان‌چه چندي قبل، حميدرضا ارشادمنش، معاون هماهنگي امور عمراني وزيرکشور و رئيس سازمان شهرداري‌ها و دهياري‌هاي کشور  از پرداخت مبلغ 125 ميليارد تومان يارانه بليط مترو و اتوبوس به‌شهرداري‌ها خبر داد. اين در حالي است‌ كه علي محمد قلي‌ها مدير عامل شرکت بهره برداري متروي تهران با اشاره به اينکه مترو حداقل به 90 ميليارد تومان يارانه نياز دارد، گفت: اين در حالي است که مسئولان دولتي بعد از گذشت حدود 9 ماه از سال تصميم دارند تنها 28 ميليارد تومان از يارانه بليت مترو را بپردازند.

او بر اين که متاسفانه در پرداخت يارانه بليت مترو تعلل و کم کاري کردند، افزود: مديريت شهري براي بازگشايي 110 ميليارد تومان فاينانس مترو اقدامات لازم را انجام داده و حتي 11 ميليارد تومان از آن را نيز پيش پرداخت کرده است.

مشهد؛ بهره برداري از يك نيم‌خط

محدود احمدي‌نژاد، هفدهم مهرماه، هم‌زمان با سالروز ميلاد امام هشتم شيعيان با حضور در ايستگاه غدير و بازديد از خط يک قطار شهري به فرودگاه بين‌المللي شهيد هاشمي نژاد، دوباره متروي مشهد را افتتاح كرد. كل اين خط 25 كيلومتر است كه در اين مرحله، 19 کيلومتر آن با هزار ميليارد تومان اعتبار در مسير شرق به غرب به بهره‌برداري رسيد.

احداث اين خط از آذرماه سال 1379 آغاز شده و در حال حاضر در اين خط، سه قطار و در مجموع 60 واگن به‌مسافران خدمت‌رساني مي‌كند. قرار است با احداث يک مسير جديد پنج کيلومتري و استقرار دو ايستگاه جديد، امکان تردد زائران حرم امام رضا(ع) از فرودگاه به ديگر نقاط شهر فراهم شود، اين پروژه هم اکنون تنها 15 درصد پيشرفت فيزيکي دارد.

براي مشهد و بنابر مطالعات كارشناسان پژوهشكده حمل‌ونقل دانشگاه صنعتي شريف، سه‌خط ديگر پيش‌بيني شده كه خط 2، در مسير شمال به جنوب به طول 15 کيلومتر و با 8 هزار و 170 ميليارد ريال اعتبار در دست اجراست و تا سال 1395 به‌بهره‌برداري مي‌رسد.

هم‌چنين خط 3 قطار شهري از جنوب‌شرق به شمال‌غرب و خط 4 قطار شهري در مسير شمال به شرق به طول 14 کيلومتر و منوريل کمربندي اين شهر به طول 47 کيلومتر از پروژه‌هاي در دست مطالعه است. خط 4 قطار شهري مشهد از خواجه‌ربيع آغاز و با عبور از ميدان شهدا با امتداد به سمت حرم مطهر از ضلع شمالي حرم مطهر عبور کرده و از ميدان مصلي به سمت جاده سرخس طي مسير خواهد کرد.

تبريز، هم‌چنان چشم‌انتظار واگن‌ها

نقشه خطوط قطار شهري تبريز در بهمن ماه 85 و در شصت و پنجمين جلسه شوراي‌عالي ترافيک کشور 4خط درون‌شهري به‌تصويب رسيد. طول خطوط قطار شهري تبريز 59 کيلومتر پيش‌بيني شده که شامل دو خط شرقي- غربي و يک خط شمالي- جنوبي و يک رينگ دور شهر است. به‌رغم آماده‌بودن فاز اول اين طرح که حدود 6کيلومتر است و به دليل نداشتن واگن، امکان بهره‌برداري از آن ميسر نيست.

اصفهان، انحراف از مسير مترو

براي اصفهان دو خط شمالي ـ جنوبي و شرقي ـ غربي درون شهري و سه‌خط برون شهري پيش‌بيني شده كه اصفهان را به‌ زرين‌شهر، شاهين‌شهر و بهارستان مي‌رساند.

طراحي تفضيلي خط شمال- جنوب متروي اصفهان به طول5/ 12 كيلومتر در سال 1380 آغاز شد و عمليات اجرايي اين خط نيز در سال 1381 آغاز شده، اما هم‌چنان ادامه دارد. در شهريور 1388، رسانه‌ها از انحراف 40 متري حفاري تونل شرقي خط شمال- جنوب مترو‌ اصفهان پس از گذشتن از زير زاينده‌رود، دركنار سي و سه پل خبر دادند. چند روز بعد عبدالجواد زعفراني، رئيس سازمان قطار شهري اصفهان و حومه نيز اين موضوع را تاييد كرد.

در ديگر كلان‌شهرهاي كشور نيز وضعيت مترو بر وفق مراد نيست. در شيراز مشکلات اجتماعي و ترافيکي بسيار زيادي وجود دارد، قسمت‌هايي از مسير 8 کيلومتر فاز اول آن که نيازمند 35 واگن است تاکنون تامين نشده. کرج نيز با مشکلات تامين واگن روبه‌روست و مشکلاتي نظير تملک زمين در مسير اجراي طرح نيز وجود دارد. در اهواز به‌رغم مطالعات مختلف، مشکلاتي نظير حفاري، ساخت تونل قطار شهري را به‌تعويق انداخته و پروژه با مشكلات مالي هم روبروست. چندي پيش نيز كارگران اين شركت اعتصاب كردند.

قم؛ مِهر دولت به مونوريل بلاتكليف!

هر اندازه مترو كلان‌شهرها با مشكلات زياد دست به‌گريبانند، به‌گفته حجت‌الاسلام و المسلمين آتش‌زر، رييس شوراي اسلامي شهر قم، چرخ مونوريل قم به خوبي مي‌چرخد. او با رد توقف مونوريل قم مي‌گويد: «هر كسي اين را مي‌گويد خلاف مي‌گويد، احداث مونوريل قم ادامه دارد و فاز اول آن در سال 91 به‌بهره‌برداري مي‌رسد. بخش عمده‌اي از ستون‌هاي آن نيز احداث شده، ايستگاه‌هاي مسير فاز يك نيز در دست ساخت است و در اين مسير تنها ريل‌گذاري باقي مانده است.»

او در ادامه با بيان اين‌كه حتي قرارداد ساخت قطارهاي مونوريل با يك شركت ايتاليايي نيز بسته شده و اين قطارها در دست ساخت است، اظهار اميدواري مي‌كند كه تحريم‌ها مانعي براي تحويل آن‌ها به كشور نباشد.

آتش‌‌زر البته در پاسخ به‌اين سوال كه تكليف نهايي عبور مونوريل از مقابل حرم حضرت معصومه (س) چگونه شده است، مي‌گويد: هنوز اين موضوع در دست بررسي است، كارشناسان نظرات مختلفي را ارائه كرده‌اند ولي هنوز نظرات به‌جمع‌بندي نرسده و تا يكي دو ماه ديگر تصميم نهايي اتخاذ مي‌شود.

او در واقع به‌طور ضمني بلاتكليف نحوه عبور مونوريل از مقابل حرم را تاييد مي‌كند، اما تاكيد مي‌كند كه در محدوده حرم، ايستگاهي ساخته نخواهد شد. اين در حالي است‌كه شهروندان قمي كه سال‌هاست در انتظار انجام پروژه‌هايي مانند طرح حرم تا جمكران(بزرگراه پيامبر اعظم) هستند، با ديده ترديد به اين طرح مي‌نگرند. آنها معتقدند با توجه به گره‌هاي ترافيكي كه شهر قم با آنها دست به گريبان است، احداث مونوريل در اين مسير كمكي به حل مشكلات ترافيكي اين کلان شهر نخواهد كرد.

دو سال پيش معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رئيس جمهور در گزارش وضعيت طرح‌هاي قطار شهري ميانگين پيشرفت فيزيکي طرح‌هاي قطار شهري 7 کلانشهر مشهد، اصفهان، تبريز، شيراز، کرج، اهواز و تهران را تنها 7.32 درصد اعلام کرد. طرح‌هايي که قرار بود تا پايان سال92 در بسياري از شهرهاي کشور به پايان برسد. اما هنوز مترو كلان‌شهرها راه‌زيادي براي رسيدن به‌مقصد دارد. در واقع مترو كه قرار بود مرهمي بر زخم ترافيك و حمل ونقل درون شهري باشد، امروز خود به زخمي بدل شده است.