زرويي: شجاعي احياگر ادبيات آييني است

به گزارش خبرنگار«شهر»، اين نشست عصر ديروز -سه‌شنبه 22 آذر -با كتابخواني وحيد جليلود،‌ اجراي شهرام شكيبا و حضور منتقدان اميردژاكام، مهدي پوررضائيان، ابوالفضل زرويي نصرآباد، صادق كرميار و نويسنده كتاب سيدمهدي شجاعي، در فرهنگسراي ارسباران برگزار شد.

در ابتداي اين نشست جليلوند بخش‌هايي از فصل نخستين كتاب «سقاي آب و ادب»‌ را براي حاضران قرائت و اجرا كرد. پس از اين اجرا، پوررضائيان به سخنراني پرداخت. وي با اشاره به روش‌هاي متعدد نقد اثر ادبي، روش خود را روش شيمي‌دانان يا روش تحليلي خواند و اظهارداشت: درابتدا براي تحليل اين اثر اجزاي تشكيل‌دهنده آن‌را كنار هم گذاشتم ولي آن‌چه دراين ميان كم بود، اثر اثر بود يعني آن‌چه علاوه بر اجزاي تكنيكال و تئوريك، در روحيك اثر جاري است.

پوررضائيان: «سقاي‌آب و ادب» يك نوشتار تماشايي است

وي سپس درباره «سقايآب و ادب» گفت: نويسنده در اين كتاب يك نوشتار تماشايي و نوعي نوشتن سينمايي وديدني ارائه داده است. وي همچنين با هدف باورآفريني سعي مي كند مخاطب مطالب راباور كند و به صحت آن‌ها يقين داشته باشد و براي اين‌ منظور از تركيباتي چون «7ساله بود يا 8 ساله»‌ براي ذكر تاريخ يك رويداد استفاده مي‌كند كه در عين برقراريارتباط با خواننده، دقت آن نيز كم نيست.

پوررضائيان ادامه داد: نوشتن آگاهي‌بخش و نوشتن اديبانه نيز از خصوصيات اين نويسنده است. قلم وي دراين كتاب دست‌نيافتني و بسيار زيباست. اين كتاب منظومه منثور و شعر نثر است و مي‌تواناز اين كتاب به بعد نويسنده آن‌را حافظ عصر امروز دانست.

وي سپس به نمونه‌هايي از متن براي اثبات گفته خويش اشاره كرد و در سطوري ديگر صنايعي چون مراعات نظير،تلميح، مجاز و همچنين آميزش سزا و ناسزا و موسيقي دروني را بررسي كرد.

در ادامه شكيبا، نظرنويسنده كتاب را درباره گفته‌‌هاي پوررضائيان جويا شد. شجاعي گفت: ايشان خود سابقه مفصلي در قطعه ادبي دارند و شايد يكي از بنيانگذاران قطعه ادبي به معناي معاصر آن،‌ايشانباشند. دقتي كه ايشان در بررسي كتاب دارند قابل انتظار است ولي برخي از نكات ذكرشده براي من نيز تازگي داشت.

وي همچنين در پاسخبه شكيبا درباره الهام و اتفاق در نوشتن گفت: اكر قرار باشد كسي تنها بر اساسگرامر و قواعد شعر بگويد، به نظم خواهد رسيد و نه به شعر.

دژاكام: «سقاي آبو ادب» ايمان خواننده را محكم مي‌كند

امير دژاكام،كارگردان و بازيگر تئاتر نيز درباره اين كتاب گفت: من در چهار ساحت ادبيات،‌ رواياتو اسناد، استدلال و عقلانيت و آيين،‌ اين اثر را بررسي كرده‌ام. از منظر ادبي ايناثر ساختار قصه در قصه دارد،‌ شبيه به آثاري چون مثنوي،‌ هزار و يك‌شب و طوطي‌نامه. دليل اين‌كه شرقي‌ها به اين شيوه قصه ميگويند اين است كه جهان را لايه و لايه مي‌بينند و معتقدند اين لايه‌ها به مرور بازمي‌شود و به كانون و وحدت هستي دست مي‌يابند.

وي ادامه داد: ازمنظر تاريخي، اگر كسي تلاش كرده باشد درباره حضرت عباس(ع) اسنادي پيدا كند، درميان كتاب‌هاي متعددي كه تنها به نام آن حضرت نامگذاري شده و اثر و سندي از ايشاندر آن‌ها نيست سردرگم مي‌شود. اما تا جايي كه من ديده‌ام، تا 99 درصد اسنادي كهدرباره حضرت عباس(ع) قابل استناد هستند، در اين كتاب وجود دارد.

دژاكام اظهارداشت:دين پاسخ به ايمان بشر و تجلي نياز انسان به ايمان است؛ همان‌طور كه نياز انسان بهزيبايي در هنر متجلي مي‌شود. «سقاي آب و ادب» مي‌تواند ايمان خواننده خود را محكمكند. اما با كسي كه به اين مسائل ايمان ندارد، بايد از بيرون دين سخن گفت. در ساحتخردگراييو ازادي اين اثر منطق و عقلانيت ويژه‌اي دارد. به ويژه آن‌جا كه فرشتگان واجنه به كمك امام حسين(ع) مي‌آيند و ايشان كمك آن‌ها را نمي‌پذيرد.  همچنين وفاي به عهد در اين كتاب يكي از پايه‌هايعقلانيت است.

وي ادامه داد: درساحت آيين، يكي از نكاتي كه جاي تاسف دارد خرافات و اوهامي است كه وارد واقعهكربلا شده است در حالي‌كه خود اين واقعه به قدري شجاعانه و شرافتمندانه است كهبراي ارائه آن ديگر نيازي به اين اوهام نيست.

اين كارگردان تئاترافزود:‌ درباره تصويري بودن اين كتاب بايد به اين نكته اشاره كنم كه متاسفانه هنوزتكليف ما در اين‌كه مي‌توانيم چهره برخي اشخاص را به تصوير بكشيم يا نه، روشننيست. به نظر من توصيف بخشي از مدياي ادبيات است. اگر ما بتوانيم از اين اثر يكفيلم سينمايي يا نمايش بسازيم، اين اثر در زمينه تصوير موفق خواهد بود و به نظر مي‌آيداين متن توانايي تبذيل شدن به يك فيلمنامه يا نمايشنامه را داشته باشد.

وي در پايان سخنانش گفت: مشاهده‌گر در سرنوشت مشاهده‌شونده شريك است. اين گزاره كه از لحاظ محتوابسيار به عباراتي چون «هر كسي از ظن خود شد يار من..» متعلق به فيزيك كوآنتوم است.

شجاعي: شيعه وائمه(ع) مظلومان تاريخ بوده‌اند

در ادامه اين نشست،شجاعي در پاسخ به اين سوال كه تا چه حد در اين كتاب مبتني بر روايات پيش رفته است،گفت: يكي از معضلات كار درباره قديسان و معصومان، يافتن اسناد و مدارك است. به ايندليل كه منابع بسياري در طول تاريخ از بين رفته و حكام بسياري نيز نوشتن درست تاريخ را منع كرده‌اند و شيعه و ائمه(ع) مظلومان تاريخ بوده‌اند.

وي افزود: من تمام تلاشم را كرده‌‌ام كه آن‌چه هست از تاريخ استخراج شود. به شدت تلاشم بر مستندسازي بوده است،‌ البته در كنار كار ادبي و خلق رمان. آن‌چه در اين كتاب آمده محصول مستندات است اما كمي هم پا را از مستندنگاري فراتر گذاشته‌ام؛ البته اين به معناي تحريف نيست بلكه عصاره و مغز ماجرا حفظ شده وپرورانده شده است.

زرويي: شجاعياحياگر ادبيات آييني است

زرويي نصرآباد نيزدرباره اين كتاب گفت: در صفحه‌اي از اين كتاب دو بيت آمده است كه اساس شكل‌گيري كتاب را تعريف مي‌كند و آن بيتي از رسالة‌العشق سهروردي است. از اين بيت به نظر مي‌آيدكه عشق و غم آن و كشش معشوق باعث نگارش اين كتاب شده است.

وي با اشاره به اينكه بر ادبيات مذهبي و آييني جفا رفته است، اظهارداشت: احساس مي‌كنم نويسنده اين كتاب به‌نوعي احياگر ادبيات آييني و مذهبي است و بخش مهم كار ايشان علاوه بر كشش و جوشش، كوشش است. به نظر مي‌ايد بخش هاي مهمي از اين كار حاصل تحقيق و پژوهش و آب‌ديده‌شدناست و نمي‌توان آن‌را به حساب اتفاق گذاشت و بخش عمده‌اي از اين‌ها، ناشي ازبهادادن نويسنده به كلام ارزشمندي است كه به آن اعتقاد دارد.

زرويي ادامه داد:نكته قابل توجه ديگر در اين كتاب تاكيد بر روزآمد بودن پيام عاشوراست. همچنين نگاهرندانه و انتقادآميز، كاربرد تكلف‌ها و صنايع ادبي و استفاده از اسناد قابل اتكاءاز ديگر خصوصيات اين اثر است.

در ادامه شجاعي درباره روزآمدي اين متن توضيح داد: اين به‌روز كردن وقايع تاريخي نيست بلكه استخراج پياماست از آن‌چه اتفاق افتاده. اين مهم است كه هنرمند چگونه از اسوه بودن معصومانبهره ببرد و كيفيت اين بهره‌برداري حائز اهميت است. اين اثر جرعه‌هايي است كه ازمراجعه به اين اقيانوس به‌دست آمده و بايد به دنبال كشف باقي آن باشيم.

كرميار: كربلا با آشنايي‌زدايي جاودانه مي‌شود

صادق كرميار نيز باتاكيد بر معناي برون زباني «سقاي آب و ادب»،‌ به دلايل معناشناسانه براي پرهيز از ساده‌نويسي وقايعي چون كربلا اشاره كرد.

وي همچنين با اشاره به ديدگاه دريدا درباره پيوستگي دال‌ها و عدم اعتقاد به مدلول، اظهارداشت: شجاعيه نگام نوشتن، واژه‌ةاي خود را معنا نكرده بلكه آن‌ها را كشف كرده و نخواسته ما رابا حضرت عباس(ع) آشنا كند بلكه خواسته خودش با آن حضرت آشنا شود و او را كشف كند. پساين اثر ديگر متعلق به نويسنده نيست و او نيز خود يكي از مخاطبان اين اثر است.

كرميار ادامه داد:پديده‌‌ها وجود دارند اما شجاعي با آشنايي‌زدايي از اين واقعه تاريخي، يك نگاه تازه به ما مي‌دهد. حسي تازه درباره حضرت عباس به حوي كه انگار براي نخستين باراست كه با او آشنا مي‌شويم.

وي تاكيد كرد: امروزضرورت دارد با زبان جديدي با اين واقعه روبرو شويم زيرا اين واقعه در زندگي ماتاثيرگذار است. نويسنده معناي جديد خود را از اين واقعه به ما منتقل مي‌كند. وقتي مي‌گوييم مي‌خواهيم به زبان ساده كربلا را توضيح دهيم به اين معناست كه مي‌خواهي مدرك هنري را از آن بگيريم و صرفا يك ادراك منطقي از آن داشته باشيم.

كرميار ادامه داد:با بيان ساده كربلا زمينه سكولاريزه شدن اين واقعه فراهم مي‌شود و با آشنايي‌زدايي از آن است كه مي‌توانيم آن‌را جاودانه كنيم و در هر دوره طوري آن‌را ارائه دهيم كه گويي اولين بار است اتفاق افتاده است. زيرا امروز ديگر واژه تشنگي، مفاهيم متفاوتي يافته است و به همين دليل نويسنده بدون تاثير از وقايع دوران خود نمي‌تواند دربارهوقايع تاريخي بنويسد يا از آن تاثير بگيرد.

پرسش و پاسخ ميان حاضران و نويسنده كتاب پايان‌بخش اين نشست بود.