نگاهي بر اقدامات شهرداري براي تحقق تهران فرهنگي
كلان‌شهر فرهنگي؛ رويا يا واقعيت؟!
ناصرالدين شاه كه از فرنگ بازگشت، ضمن صدور دستور شروع بناي شمس‌العماره، دستوري نيز براي ايجاد تکيه بزرگي در داخل ارگ سلطنتي به دوست‌علي‌خان معيرالممالک صادر کرد. «تكيه دولت» به‌تقليد از «رويال آلبرت هال لندن» ساخته شد و به‌مراسم تعزيه و برگزاري آئين‌هاي سوگواري و روضه‌خواني اختصاص يافت. اين بنا هر چند در دوره رضاخاني تخريب شد، هم‌چنان لقب «عظيم‌ترين نمايش‌خانه تاريخ ايران» را يدك مي‌‌كشد تا سنگ‌بناي مراكز فرهنگي پايتخت باشد.
به‌گزارش خبرنگار «شهر»، شهرنشيني فزاينده كشور در دهه‌هاي اخير و گسترش شهرنشيني، زندگي در شهرها به‌ويژه در كلان‌شهرها را به‌يكي از مسائل جدي و كلان كشور بدل كرده است. هر چند تلاش‌ها براي ارتقاي سطح شهرنشيني ادامه دارد، هنوز ايجاد زيرساخت‌هاي فرهنگي و اجتماعي در كلان‌شهرها مورد غفلت است و گويا در هجمه مسائلي هم‌چون حمل‌ونقل و ترافيك گسترش فعاليت‌ها و فضاهاي فرهنگي مبهم مي‌نمايد.
در صورتي‌كه هماهنگي و پيوستگي کالبدي فضاهاي شهري با کارکردهاي اجتماعي و فرهنگي امروز بيش از هر زمان ديگري احساس مي‌شود و مشخصه يك كلان‌شهر ايده‌آل آن است که به همه زيرساخت‌هاي فرهنگي، اجتماعي، هنري و ورزشي در آن توجه شود. در اين ميان شهر تهران به‌عنوان پايتخت كشور و بزرگ‌ترين كلان شهر از اهميت مضاعفي برخوردار است. چنان‌چه اگر امکانات فرهنگي تهران ارتقا نيابد، پايتخت به خوابگاه بزرگي تبديل خواهد شد که معضلات اجتماعي در آن رشد مي کند.
علي‌رغم رشد پايتخت، با توجه به‌رشد نامتوازان به‌ويژه در دوره پهلوي و هم‌چنين سال‌هاي ابتدايي انقلاب، هم‌چنان از كمبود زيرساخت‌ها و امكانات فرهنگي به‌ويژه در جنوب شهر رنج مي‌برد. از همين‌رو با توجه به‌‌رويكرد شهرداري تهران در تبديل شهرداري از يك سازمان خدماتي به يك نهاد اجتماعي، توجه به‌مقوله فرهنگ و هنر به‌ويژه گسترش زيرساخت‌ها براي توسعه اين مهم در جنوب شهر تهران بيش از همه خودنمايي مي‌كند.
حرفه‌اي‌هاي تياتر به‌جنوب تهران مي‌روند
شهر تهران با وجود سالنهاي متعدد هم‌چنان فاقد يك مركز حرفه‌اي تئاتر است، ضمن اين‌كه سالنهاي موجود در تهران نيز يا فرسوده هستند و يا پاسخ گوي هنرمندان و علاقه‌مندان به‌هنرهاي نمايشي نيست. از همين‌رو «مركز تئاتر حرفه‌اي خاوران» در كنار فرهنگسراي خاوران در جنوب تهران در دست ساخت است.
در اين مجموعه كه 21 هزار متر مربع زير بنا دارد، يك سالن اصلي با گنجايش يك‌هزار نفر پيش‌بيني شده كه بزرگ‌ترين سرسراي نمايش كشور هم به‌شمار مي‌آيد. وجود 4سالن ديگر كه هر يك گنجايش 150نفر را داراست، از ديگر امكانات آن است كه امكان گسترش تئاتر تجربي را فراهم مي‌كند. کارگردانان حرفه‌اي تئاتر، استادان و به‌ويژه هنرجويان و دانشجويان اين رشته مي‌توانند در اين فضا با فراغ‌بال فعاليت کنند.
از ديگر امكانات اين مجموعه سالن نمايش «تئاتر عروسكي» است كه سال‌هاست در كشورمان نسبت به‌آن بي‌توجهي صورت گرفته. اين سالن مي‌تواند در هر اجرا ميزبان 120 نفر از علاقه‌مندان به‌تئاتر عروسكي باشد. هم‌چنين در اين مجموعه يك هزار متر مربع به‌‌كارگاه ساخت دكور و كارگاه خياطي و سه‌هزار متر مربع هم به‌اتاق‌هاي پشت صحنه و سالنهاي تمرين اختصاص داده شده است.
يك سالن سينما هم با ظرفيت 150 نفر در اين مجموعه پيش‌بيني شده است، تا هنر هفتم هم جايي در اين مركز داشته باشد. وجود كتابخانه تخصصي و سايت اينترنت، گالري‌ها و ايجاد فضاي كارگاهي و آموزشي با مساحت نزديك به چهارهزار متر مربع و مكان‌هاي تفريحي چون رستوران، فروشگاه، سالن بازي كودكان و غرفه‌هاي فروش محصولات فرهنگي از ديگر امكانات اين مجموعه است كه «مركز تاتر حرفه‌اي خاوران» را بدل به‌يكي از مجهزترين مراكز فرهنگي در كشور خواهد كرد. در حال حاضر اين پروژه 55 درصد پيشرفت فيزيکي دارد و سال آينده به‌بهره‌برداري مي‌رسد.
ارتقاي نمايش‌هاي آئيني در قلب تهران
از ديگر زيرساخت‌هاي فرهنگي در دست ساخت، «مركز نمايش‌هاي آييني» در خيابان دكتر شريعتي تهران است كه بيش از 16هزار مترمربع زيربنا و دو سرسرا براي اجراي نمايش دارد. تالار انتظار در اين مركز با جداري شيشه‌اي از فضاي بيرون جدا شده و در درون آن بسياري از فعاليت‌هاي آماده‌سازي اجراي نمايش‌ها از جمله چهره‌آرايي، تمرين روزانه و مشورت گروه بازيگران با كارگردان، هدايت‌نور و صدا در اتاقك‌هاي شيشه‌اي در ديد تماشاگران حاضر در تالار انتظار خواهد بود. در حال حاضر بخش اصلي تجهيزات اين مركز در حال نصب است و اين مجموعه نيز سال به‌بهره‌برداري مي‌رسد.
پيش از اين شهرداري تهران «تماشاخانه ايران‌شهر» را نيز با دو سالن نمايش در كنار خانه هنرمندان احداث كرده كه در حال حاضر ميزبان هنرمندان كشور است. بدين ترتيب نزديك به 3000 صندلي به ظرفيت سالنهاي نمايش شهر تهران افزوده مي‌شود.
افزايش 10 هزار صندلي به‌سينماهاي پايتخت
بر اساس ماده 361 قانون برنامه سوم که در برنامه چهارم نيز بر آن تاكيد شده، شهرداري‌ها اجازه دارند تا به اشخاص حقيقي و حقوقي كه به ساخت سينماها علاقه‌مندند، مزاياي ويژه ارائه دهند. از همين‌رو با تصميم شوراي اسلامي شهر تهران هر سرمايه‌گذاري که در تهران سالن سينمايي بسازد، ما به‌ازاي ساخت و ساز سالنهاي سينما، به آن‌ها اجازه ساخت فضاي تجاري رايگان نيز اختصاص خواهد يافت. لذا شهرداري تهران براي آنکه سرمايه‌گذاري در ساخت سالنهاي جديد مقرون به صرفه‌تر شود، اين تمهيدات را دنبال مي‌کند.
در سال‌هاي اخير شهرداري تهران به‌منظور افزايش سرانه‌هاي فرهنگي شهر تهران در ساخت پرديس‌هاي سينمايي آزادي، پارك ملت، رازي، زندگي، تماشا و موزه سينما مشاركت داشته است. سال گذشته نيز از دو مجموعه «جوانه» و «راگا» در جنوب تهران بهره‌برداري شد. مجموعه سينمايي «راگا» با 8هزار متر مربع زيربنا، سه سالن سينما با گنجايش 650 نفر را داراست. پرديس «جوانه» هم با زير بناي 32 هزار مترمربع و 3 سالن سينما به گنجايش يک‌هزار نفر در جنوب تهران احداث شده است. مجموعه فرانماي ايران نيز در دست ساخت دارد و با تكميل آن، در مجموع نزديك به 8000 صندلي به ظرفيت سينماهاي تهران افزوده مي‌شود.
مجموعه سينمايي «فرانماي ايران» در منطقه 2 تهران در دست احداث است كه 115 هزار مترمربع زيربنا و سه سالن سينما بيش از يك‌هزارنفر گنجايش دارد. اين سينما با تکنولوژي سينماي «آيمکس» يکي از بزرگ‌ترين پروژه‌هاي فرهنگي در حوزه سينماي کشور است و داراي سالنهاي سينماي سه بعدي است ولي نيازي به پرده‌هاي سه بعدي ندارد.
«نينوا» سال آينده كليد مي‌خورد
يكي ديگر از پروژه‌هاي شهرداري تهران مجموعه فرهنگي و هنري «نينوا» است كه در محله قديمي جواديه تهران و در نزديكي پل كابلي جديدالاحداث آن در راستاي طرح جامع فضاهاي فرهنگي، ايجاد محرک توسعه در بافت فرسوده و ايجاد فضاي باز شهري ساخته مي‌شود.
«نينوا» در قطعه زميني به مساحت 40 هزار متر مربع و با زير بنايي در حدود 50 هزار متر مربع در قالب ساختمان‌هاي «تماشاخانه شهر» در 6 طبقه با سطح زير بناي 23هزار متر مربع، مجموعه تجاري- سينمايي در 4 طبقه با زير بناي 14 هزار متر مربع و حياط فرهنگي شامل فضاهاي نمايشگاهي و پارکينگ عمومي در 2 طبقه با زير بناي 12 هزار متر مربع احداث مي‌شود كه كلنگ احداث آن سال آينده به‌زمين مي‌خورد.
مراكز فرهنگي و هنري در گوشه‌گوشه پايتخت
يكي ديگر از مراكز فرهنگي، مجموعه «تسنيم» در غرب تهران است كه چندي پيش با حضور شهردار تهران افتتاح شد. سينماي مجهز به جديدترين و مدرن‌ترين سيستم‌هاي صوتي و تصويري با قابليت استفاده به‌عنوان سالن همايش با ظرفيت 345 صندلي، گالري و فضاهاي نمايشگاهي، دو رستوران ، کتابخانه، شهر کتاب، نمازخانه، فضاهاي آموزشي متعدد، سالن کنفرانس با ظرفيت 150 صندلي، فضاهاي اداري، پارکينگ خودرو از جمله کاربري‌هاي مجموعه اجتماعي، فرهنگي و مذهبي تسنيم است.
در بوستان ولايت نيز در كنار ديگر امكانات آن، سالن سينماي «شهداي خاني‌آباد» سوم خرداد به‌بهره‌برداري رسيد. از پروژه‌هاي مشاركتي شهرداري تهران، پرديس سينمايي «كيان» در جنوب تهران است. اين مجموعه با آغاز اكران فيلم «يه حبه قند» 15 مهرماه سال‌جاري به‌طور رسمي بهره‌برداري رسيد.
مجتمع سينمايي فرهنگي و تجاري «سمرقند» ازجمله ديگر پروژه‌هاي مشارکتي است که درقلب بافت مسکوني وتجاري بلوارجنت آباد در منطقه 5 با هدف تامين نيازهاي فرهنگي شهروندان درحال احداث است. اين پروژه با مشارکت بخش خصوصي و سازمان فرهنگي وهنري شهرداري تهران با 3 سالن سينما باظرفيت 500 نفردردست احداث است.
باغ‌موزه‌ها در قلب تهران
در كنار اين پروژه‌ها «باغ موزه دفاع مقدس» در زميني به مساحت 220هزار مترمربع و زيربناي ساختماني بالغ بر 41هزار متر مربع، «باغ كتاب تهران» با وسعت 40 هزار و «باغ هنر» با وسعت 47 هزار متر مربع در دست تكميل است. هم‌چنين طراحي باغ موزه قران كريم با عنوان «تهران، سراي قرآن» با زيربناي 70 هزار منر مربع نيز در دست انجام است. ضمن اين‌كه زندان سابق قصر نيز كه در حال تبديل به باغ‌موزه قصر است، به‌امكانات فرهنگي تهران افزوده مي‌شود.
اين در حالي‌ست كه پاريس با حومه‌اش با جمعيتي نزديك به 10 ميليون، 143 سالن تئاتر و 375 سينما دارد و از همين‌رو به‌عنوان يکي از شهرهاي پيشروي جهان در زمينه‌هاي فرهنگ و هنر به‌شمار مي‌آيد. اين در حالي است كه همه كلان‌شهرهاي كشور در مجموع از يك دهم اين امكانات فرهنگي نيز برخوردار نيستند. گويا تحقق كلان‌شهر فرهنگي راه طولاني را براي محقق شدن در پيش دارد.
گزارش: محمد مجيدزاده