ساده‌انگاري؛ بدتر از آلودگي هوا
صبح ديروزهنگامي که در مسير رفتن به محل کارم بودم، همزمان به مصاحبه يکي از مسئولان محترم دولتي گوش مي‌دادم که راهکار جديدي را براي کاهش آلودگي هواي تهران ارائه مي‌دادند.
بر طبق راهکار ارائه شده توسط ايشان، اين امکان وجود دارد که از طريق ايجاد تغييرات دمايي - به‌صورت مصنوعي- در اتمسفر جابه‌جايي ايجاد کرد و با اين شيوه، از آلودگي هواي تهران کاست، شاهد ادعاي ايشان هم اين بود که اين نظريه در يک «اتاق کوچک» به آزمايش گذاشته شده و جواب داده است و بنابراين در «تهران بزرگ» هم به‌زودي قابل اجراست.
اين اظهارات در حالي بيان مي‌شود که با مراجعه به وب‌سايت‌هاي معتبر بين‌المللي مي‌توان به آساني ضخامت لايه مرزي وارونگي هواي شهر تهران را به دست آورد. براساس اطلاعات ارائه شده در اين سايت‌ها، ضخامت اين لايه بين 100 تا 700 متر در روز کم‌و‌زياد مي‌شود و ارتفاع آن در حدود 1500 متر از سطح زمين است. يعني يک لحاف هوايي به ضخامت متوسط 400 متر در ارتفاع 1500 متري سطح شهر تهران را پوشانده و به خاطر وارونگي دما اجازه عبور هواي گرم را که حاوي آلاينده‌‌ها نيز هست به ارتفاعات بالاتر نمي‌دهد.
حال اگر سطح شهر تهران را 760 کيلومتر مربع درنظر بگيريم، پس حجم اين لحاف هوايي از طريق ضرب کردن 400 در 760 کيلومتر مربع به دست مي‌آيد که برابر است با 304 کيلومتر مکعب و جرم آن هم حدودا 304 ميليارد کيلوگرم خواهد بود.
اگر بنا به‌نظريه اين مسئول محترم، بخواهيم - از طريق مصنوعي- کاري کنيم که دما به‌گونه‌اي تغيير يابد تا هوا جابه‌جا شود، بايد نيمرخ دمايي لايه مذکور معکوس شود. با مراجعه مجدد به يک وب سايت هواشناسي بين‌المللي، درمي‌يابيم که لايه مرزي وارونگي اختلاف دمايي حدود يک درجه سانتي‌گراد دارد ( و تعجب مي‌کنيم که چگونه اختلاف دمايي اندک کمتر از يک‌درجه سانتي‌گراد مي‌تواند چنين معضلي در سطح شهر تهران ايجاد کند) انرژي لازم براي تغيير دماي اين جرم 304 ميليارد کيلوگرمي هوا براي فقط تغيير به ميزان يک درجه سانتي‌گراد در هر لحظه معادل 304 ميليارد کيلوژول خواهد بود و اگر بنا باشد که دائما اين انرژي تامين شود به 304 ميليارد کيلووات انرژي نياز است.
250 نيروگاه حرارتي برقي
بياييد فرض کنيد نتيجه تمام تخمين‌هاي فوق را 1000 برابر کاهش دهيم!! باز هم نتيجه 304 هزار مگاوات انرژي است و طبيعي است که اگرظرفيت يک نيروگاه توليد برق را 1200 مگاوات درنظر بگيريم، به 250 نيروگاه برق نياز داريم تا انرژي لازم براي اجراي طرح اين مسئول محترم دولتي را تامين کنيم؛ بماند که خود 250نيروگاه حرارتي برقي آلودگي قابل ملاحظه‌اي توليد خواهد کرد!
اگر اين طرح را در کنار طرح ديگري که در سال‌هاي اخير براي کاهش آلودگي هواي پايتخت از سوي مسئولان دولتي مطرح شده بود بگذاريم به اين نتيجه مي‌رسيم که با موضوع حاد آلودگي هواي تهران تا چه حد ساده‌انگارانه برخورد مي‌شود.
در جست وجوي راهکارهاي منطقي
در چنين شرايطي بايد راه‌حل‌هاي ابتدايي و ساده‌انگارانه را کنار نهاد و با درنظر گرفتن تمامي عوامل و بررسي تمامي راهکارهاي منطقي وارد عمل شد و در قدم اول توليد آلودگي را کاهش داد، کاهش توليد آلودگي نيز راه‌حل‌هاي عمده و اساسي دارد که پياده‌سازي آنها در گروي توجه مسئولان محترم دولتي است.
اساسي‌ترين راه‌حل، کاهش آلودگي خودروهاي توليد داخل با وضع مقررات سختگيرانه آلودگي توليد شده توسط خودروهاست. مقررات کنوني سال‌ها با مقررات وضع شده در کشورهاي ديگر فاصله دارد. وضع مقررات سختگيرانه‌تر مداوما به تاخير مي‌افتد. علاوه بر آن راهکاري براي مراقبت از استاندارد وضع شده نيز وجود ندارد. همه اينها سبب شده است که خودروهاي ساخت داخل که عمدتا ترکيب ناوگان شهري را تشکيل مي‌دهند، سطح آلودگي توليدي بسيار بالاتر از استانداردهاي مورد قبول بين‌المللي داشته باشند.
راه‌حل اساسي ديگر، افزايش کيفيت سوخت‌هاي ساخت داخل است. علاوه بر اينها شاه‌کليد کاهش آلودگي هوا در کلانشهرها، توسعه حمل‌ونقل عمومي است. تخصيص سريع و بدون قيد و شرط بودجه‌هاي حمل‌ونقل عمومي نظير مترو، راهکاري است که اثر مستقيم و قابل ملاحظه‌اي بر کاهش استفاده از خودروهاي شخصي و نتيجتا کاهش آلودگي هوا خواهد داشت.
راهکارهايي نظير کاهش تقاضاي سفر با افزايش کارآمدي دولت الکترونيک و افزايش امکانات حمل‌ونقل غيرموتوري براي مسيرهاي کوتاه مانند پياده‌روي و دوچرخه‌سواري از راهکارهايي هستند که در درجات بعدي اهميت قرار دارند.
بد نيست به‌جاي تجويز مسکني که تسکين هم نخواهد داد مانند جابه‌جايي هوا يا آبپاشي، درد را از بنياد درمان کرد.
*معاون حمل ونقل وترافيک شهرداري تهران