بيضايي از فيلمنامه‌هايش مي‌گويد

به گزارش «شهر» بهرام بيضايي در حالي امسال هفتاد و چهارمين سالگرد تولدش را جشن گرفت که فرسنگها دورتر از وطنش در آن سوي آبها مشغول تدريس ريشه هاي شرقي هنر نمايش به دانشجويان دانشگاه استانفورد است اما اين بُعد مسافت هم باعث نشد که دوستداران رسانه اي اش تولدش را از ياد برده و او را ياد نکنند. مجله تجربه، گفتگويي الکترونيکي با استاد بيضايي ترتيب داده و پاره اي از پرسشهاي را از وي پرسيده اند. با آرزوي آن که بيضايي تولد سال آينده اش را در وطن جشن بگيرد بخشهايي از تازه ترين گفته هايش را به نقل از ماهنامه تجربه ميخوانيد:

«سگ کشي» و «وقتي همه خوابيم» با اميد به پايان مي رسند

«سگ کشي» و «وقتي همه خوابيم» خودشان دو آينه اند که خيلي ها خودشان را در آنها ديدند و کساني هم خوش نداشتند خودشان را چنان که هستند ببينند؛ و پايان هر دو فيلم در مقايسه با واقعيت جاري حتي بيش از اندازه اميدوارانه است. در «سگ کشي»گلرخ کمالي مي رود که تجربه هاي تلخ و گران تمام شده اش را بنويسد؛ يعني با گريز از جهان مهار نشده سودا گري به عمل خلاقه نوشتن رو مي آورد که هزار مانع سر راه آن است. در «وقتي همه خوابيم» نيز «پرند پايا» براي همان عمل خلاقه اشک ميريزد که روزي به آن دل بسته بود؛گرچه خوش بينانه مي گويد گريه اش تمريني است براي نقش که شايد روزي بازي کند! اميد از اين بالاتر؟

نقش کانوني زن در فيلمنامه هايم باعث شد که سالهاي سال اجازه فيلمسازي نداشته باشم

نقش کانوني زن در فيلم نامه هاي من باعث شد که سال هاي سال اجازه فيلمسازي به من ندهند و اگر چنين لطفي بکنند با فاصله هاي دور، چنان که از ياد رفته و شغل از ياد برده باشيم به هر حال من هرگز نخواسته ام چهره محبوب بررسان خودم باشم!

رد کردن، آسان ترين کار جهان است

فارابي با رد «اشغال» پاي گرفت! مي دانيد؛ رد کردن آسان ترين کار جهان است؛و «اشغال» رد شد تنها به اين دليل که شخصيت محوري آن زن بود. پس از يک گفت گوي چند ساعته که چون دستورالعملي آسماني به من گفتند حروفچين مي خواهند نه نويسنده،و کفري شدند که چرا نمي فهمم گفت گو در واقع يعني يک طرف گوينده و يک طرف شنوده،همه چيز مشروط شد به اين که زن کانوني فيلم را که بازيگر و برآمده سالهاي کشف حجاب بود تبديل کنم به مرد. يعني با عوض کردن سال تولد و پس زمينه فرهنگيش، و خط زدن کشف حجاب از تاريخ معاصر،او دلواپس خانه بنشيند و مردي از خانواده را پيدا کند که جاي او دنبال شوهر ربوده شده اش بگردد. من قبول نکردم و اين افتخار براي همه باقي ماند که نه «اشغال» ساخته شد و نه ده ها فيلمنامه بعدي من که شخصيت محوري آنها زن بود.

چه تضميني وجود دارد؟

{درباره خبرهاي پراکنده اي که درباره ساخت «اشغال» شنيده ميشود بايد بگويم} من هم مثل شما گاهي اين خبرها را مي شنوم و مطمئنم آنهايي که به ادامه کار من حسن نيتي دارند همان ها نيستند که از اين بازي تبليغاتي بهره مي برند. ساختن «اشغال» همان طور که نوشته شد يکي از آرزوهاي من است. متاسفانه کساني که پروانه مي دهند فردايش مي توانند آن را لغو کنند و حرفشان را پس بگيرند. يا سرمايه گذاران را از تهيه آنچه پروانه اش را داده اند بترسانند و برمانند و سر بگردانيد چند سال از عمرتان پريده باشد و به هيچ کار خلاقه ديگري نرسيده باشيد چه تضميني پشت اين خبرها هست؟ من همان قدر مي دانم که شما مي دانيد يعني هيچ! توقعي از احدي ندارم!