اشپيگل: سقوط ديکتاتورها ادامه دارد

اشپيگل در مطلب خود مي نويسد : سه ديکتاتور در سال 2011از مسند قدرت در مصر، تونس و ليبي به زير کشيده شدند و يک نفر ديگر در يمن در آستانه سقوط قرار دارند. اما اين به معناي پايان رستاخيز عربي نيست و نظامهاي سلطنتي نيز در امان نخواهند بود.

وب سايت "اشپيگل آنلاين" در روز 29 دسامبر گزارش مفصلي از شرايط کشورهاي عربي و دورنماي رويدادها در منطقه منتشر کرده است. اين گزارش ضمن پرداختن به تحولات احتمالي در کشورهايي چون الجزاير، کويت و عربستان سعودي، توان جامعه مدني و نيروهاي اسلامگرا در پويايي يا ايستايي بيداري اسلامي را نيز بررسي کرده است. چکيده‌‌اي از اين نوشته را در زير مي‌خوانيد.

زنان کشورهاي عربي از خود مي پرسند که حقوق و آزادي مورد نظر آنها چگونه برآورده خواهد شد و سهم آنان از قيام هاي منطقه چه خواهد بود. اين سوالي است که هم زنان و هم محافل سياسي منطقه از قاهره و طرابلس تا رباط و عمان و مسقط با آن درگيرند. هيچکس نمي تواند پيش بيني کند که زنان در نهايت چه جوابي دريافت مي کنند يا چه وعده اي مي ‌گيرند.

سال 2011با تصاويري از انقلابيون شعف ‌زده و اميدوار مصري و تونسي آغاز شد و با پيروزي احزاب اسلامگرا در کشورهاي شمال افريقا به پايان رسيد. پيش ‌بيني حوادث آتي در جهان عرب چندان ساده نيست. ليبي فاقد ثبات سياسي است و مصر هنوز به آرامش نرسيده، زيرا شوراي نظامي حاکم درکي از دموکراسي ندارد.

کشورهايي هستند که انقلاب در آنها تازه جوانه زده است. به طور نمونه مي ‌توان از کويت نام برد که اپوزيسيون آن اخيرا کوشيد مجلس را در اختيار خود گيرد. بحرين نيز هر چند با ناکام ماندن خيزش مردم، چهره‌اي آرام پيدا کرده، اما اين کشور نيز در سال 2012 بايد در انتظار اعتراضات جديد باشد.

علي عبدالله صالح ديگر از نظر رسمي فاقد قدرت است و يمن در انتظار پايان حکومت اوست. در پاره‌اي ديگر از کشورها هم نشانه ‌هايي پراکنده از مقاومت و شورش ديده مي ‌شوند که هنوز به هم نپيوسته اند: از جمله در عربستان سعودي که اين نشانه‌ ها در تحرک زنان و مطالبات حقوقي آنان نمود يافته است. همچنين در مراکش و اردن مي ‌توان از جوانه هاي انقلاب و آغاز گروه بنديها براي نيل به آزادي ياد کرد.

اشپيگل در ادامه مي نويسد : منطقه خاورميانه از سال 1979 يعني از انقلاب ايران تاکنون شاهد چنين تحرکي در خود نبوده است. مطالبات جوانان، زنان، تحولات فرهنگي و دگرگوني هاي ارتباطات، فرديت، بازگشت به خويشتن، مبارزه با فساد، خواست هاي قومي، پرهيز از جنگهاي داخلي و پيوند‌ ميان قبايل، تنها نمونه هايي از فهرست بلند نيازها و خواستهاي مردم‌ هستند.

اشپيگل مي ‌نويسد که هيچيک از رويدادهاي کنوني کشورهاي عربي با کشور ديگر قابل قياس نيستند. در همه آنها عوامل بومي نقش دارند. بي ‌توجهي به اين تفاوتها، مي ‌تواند ناظران و تحليلگران را در بررسي مسائل منطقه به خطا بيندازد.

نظامهاي سلطنتي در کشورهاي عربي تاکنون از تندباد اين تحولات در امان مانده و ثبات خود را حفظ کرده ‌اند. مراکش و اردن دو نمونه شاخص در اين زمينه هستند. در هر دو کشور اصلاحاتي محتاطانه به اميد آرام کردن جامعه آغاز شده است. در واقع دگرگونيهاي شروع شده در اين دو کشور به مراتب از هرج و مرج‌هاي کشورهاي انقلاب زده جذابتر است. اما اين نيز به معناي آن نيست که کشورهاي ياد شده نيز در سال2012 شاهد خيزش مردم خود نباشند.

اشپيگل نقش خاندان سلطنتي عربستان سعودي را در اين ميان متفاوت تر از ديگران مي داند و مي ‌نويسد: اين خاندان با سيستم خلافتي حکومت مي کند و هر گونه مقاومت و پايداري در آن مي ‌تواند ضد اسلامي يا شديدا راديکال تلقي شود. سيستم خلافتي تاکنون توانسته دوام آورد اما همزمان خاندان سلطنتي عربستان را چنان جامد ساخته که استعداد تغيير در آنها را نيز کور کرده و درست به همين دليل عربستان سعودي از اردن و مراکش آسيب پذيرتر است.

نويسنده اشپيگل آنلاين در پايان مي پرسد: چرا اوضاع در الجزاير آنقدر آرام پيش مي رود؟ آيا اين ناشي از ترس و تجربه تلخ مردم الجزاير از جنگ داخلي است؟ آيا زمان سرنگوني رژيم سرکوب در الجزاير نرسيده است، يا اينکه دولت موفق شده با کمک دلارهاي نفتي، سرپوشي بر نارضايتي و اعتراض مردم بگذارد؟ به عقيده وي، شکاف انقلابي موجود در الجزاير را به سختي مي توان توضيح داد اما اين را نيز به سختي مي توان پذيرفت که جامعه الجزاير در سال 2012به سکون و سکوت خود ادامه دهد.

به نوشته اشپيگل، هيچ يک از حوادثي که جهان عرب را در سال 2011تکان دادند، قاعده‌ مند نبودند. در ماه مارس سال 2011، طاهر بن جلون، روشنفکر مراکشي نوشت که شورش در کشورهاي عربي شکستي براي اسلامگرايان بوده است. شايد او امروز اين جمله را به صورت ديگري صورتبندي کند. اما يک جمله همچنان در سال 2012معتبر خواهد بود و آن اينکه مردم کشورهاي عربي سرنوشت خود را آن گونه که مي خواهند به دست مي گيرند.