سهم شهروندان در ساخت شهرشان چقدر است؟

به گزارش خبرنگار«شهر»، پنج درصد شهر تهران را بافت فرسوده تشکيل مي دهد. بافتي که در برابر بلاياي طبيعي همانند زلزله که اتفاقا در کمين تهران نشسته است هيچ مقاومتي ندارد و به دليل ريزدانگي و معابر تنگ و غير قابل دسترس امکان امداد رساني به مصدومان هم در روزهاي ابتدايي حادثه صفر است. با اين تفاسير يگانه راهي که براي خروج از اين وضعيت وجود دارد، آمادگي براي مقابله با خطرات مشابه است. اين آمادگي هم صورت نمي گيرد مگر با نوسازي و بهسازي. طرحي که در آن توفيقي حاصل نشده است. طرح هاي زيادي از جمله فروش اوراق مشارکت، طرح نوسازان(فروش متري مسکن)، اعطاي وام هاي نوسازي،...و چندين طرح ديگر که هيچکدام با استقبال شهروندان مواجه نشده است. هر چند که برخي هم مانند طرح فروش اوراق مشارکت به علت زيان ده بودن براي شهرداري تهران از سوي شوراي اسلامي شهر تهران لغو شد.

تنها مدلي که به نظر مي رسد براي نوسازي بافت هاي فرسوده در تهران پاسخگو خواهد بود طرحي است که اصطلاحا «فن سالارانه» نباشد. بدين معنا که مديريت و برنامه ريزي ان از بالا به پايين نباشد. بلکه در وهله نخست شهروندان ديده شوند و ايشان در تمام مراحل مطالعه، برنامه ريزي ، اجرا و بازخورد طرح دخيل باشند و مشارکت داده شوند. همانطوري که امروزه در بسياري از کلان شهرهاي جهان براي نوسازي بافت هاي فرسوده از خود شهروندان ياري مي جويند و در نهايت هم طرح به موفقيت مي رسد.شهرهاي بزرگ ايتاليا و فرانسه از جمله شهرهايي اند که طرح هاي نوسازي مشارکتي در آنها اجرا شده است.

در حال حاضر بسياري از شهرداري هاي دنيا براي انجام کوچکترين فعاليتي در شهر از شيوه مشارکت مستقيم شهروندان بهره مي برند و بدين طريق هم ميزان رضايتمندي شهروندان را بالا مي برند و هم هزينه هاي اجراي طرح را کاهش مي دهند.

بر اساس تعريفي که بانک جهاني از مشارکت ارائه کرده است، مشارکت فرآيندي ست که در آن گروه هاي ذينفع در سمت و سو دادن به ابتکارات و تصميم گيري ها و منابعي که در زندگي تاثير دارد به مداخله و نظارت مي پردازند. همچنين در تعريف سازمان ملل از مشارکت آمده است که مشارکت ابزاري ست براي افزايش فرصت حضور مردم در فرآيند تصميم گيري به نحوي که آنها را از فعاليتهايشان منتفع سازد.

همانطور که از تعاريف مشخص است شهروندان در طرح هاي مشارکتي علاوه بر حضور تاثيرگذار و نه تنها مشاهده گر ! در فرآيندها و طرح ها نقش کنترلي و نظارتي را نيز اجرا مي کنند. از همين روست که خود را در طرح ها به معناي واقعي سهيم دانسته نهايت انعطاف پذيري را در اجراي طرح ها به ويژه طرح هاي عمراني از خود نشان مي دهند.

بر اساس يکي از پژوهش هايي که دلايل عدم موفقيت طرح هاي نوسازي را بررسي کرده است و نتايج آن در نشريه نوسازي نيز منتشرشده است، فقدان گرايش شهروندان به نوسازي به دلايل مختلف از جمله نداشتن توان مالي و همچنين نبود تعلق خاطر و نبود سازمان هاي مديريتي واحد و کارا مهمترين دلايل مطرح شده اند.

اينجاست که ضرورت توجه مسولان به مشارکت شهروندان براي اجراي تمامي طرح هاي به ويژه طرح هاي عمراني همواره تخريب و زحمت هاي فراواني را براي خانواده هاي سامن در منطقه به وجود مي اورد را مشخص مي کند. به عنوان مثال در نوسازي طرح بزرگراه امام علي(ع) که داراي بيشترين نوسازي در تهران است، در صورتي که شهروندان از ابتدا در جريان طرح قرار مي گرفتند و بر اساس نظرات و خواسته هاي معقول ايشان و پس از کارشناسي هاي لازم طرح اجرا مي شد ، شاهد پيش روي طرح با سرعت بيشتري بوديم.

آموزش متقابل شهروندان و مسوولان ، قانع سازي دو طرف و برطرف شدن نگراني هاي شهروندان ، تقويت حس شهروندي و مشروعيت بخشيدن به طرح هاي اجرايي از سوي مسوولان از جمله مزاياي پيدا و پنهان مشارکت شهروندان در تمامي پروژه هاي عمراني خاصه نوسازي بافت هاي فرسوده است که امروزه از هر فعاليت ديگري براي تهران حياتي تر به نظر مي رسد.