وقتي مغزها مي‌پرند
رنکينگ ايران در صدور نخبگان نفيس!
طي سال‌هاي گذشته تعدادي از نمايندگان مجلس و کارشناسان نسبت به پديده مهاجرت نخبگان يا در اصطلاح فرار مغزها، واکنش نشان داده‌اند. از سوي ديگر برخي از مسؤولان دولتي همچون وزير علوم موضوع مهاجرت نخبگان و فرار مغزها جنجال را رسانه‌اي عنوان کرده‌اند که مطابق با واقعيت‌هاي موجود کشور نيست. اما باور کنيم يا نکنيم سالانه 50 تا 80 هزار نخبه از کشور خارج مي‌شوند و راهي سرزمين‌هايي ديگر مي‌گردند...
به گزارش «شهر» صدرنشيني ايران در مسئله فرار مغزها از جمله باورهايي است که برخي سخت به آن معتقدند و برخي ديگر چون اسفنديار رحيم مشايي آن را دروغ مي‌خوانند. با اين حال بار ديگر يک مقام مسؤول بر خروج سالانه نزديک به 80 هزار نخبه تأکيد کرده است.
رييس سازمان ملي استعدادهاي درخشان مي‌گويد: «در رنكينگ‌هاي بين‌المللي ايران در رتبه‌هاي اول يا دوم صادر‌كننده نخبه‌هاي نفيس جهاني قرار مي‌گيرد. اما اگر بخواهيم با وجود همه اعداد و ارقام متفاوتي كه اعلام مي‌شود، منطقي‌ترين آنها را بيان كنيم، سالي بين 50 تا 80هزار نخبه و متخصص در مجموع از ايران خارج مي‌شود.»
مسوول سابق بررسي جمعيت در سازمان برنامه و بودجه بهترين راه فهم حقيقت خروج نخبگان را آمار‌هايي مي‌داند كه كشور‌هاي دريافت‌كننده نخبگان ايران منتشر مي‌كنند. اسناد نشان مي‌دهند که عمده كشور‌هاي دريافت‌كننده مغزها و نخبه‌هاي ايران، آمريكا، كانادا، انگلستان، فرانسه، هلند، آلمان، نروژ، بلژيک، سوئد و استراليا هستند. اين آمار‌ها نشان‌دهنده آن است كه مقصد نخبه‌هاي ايراني همواره كشور‌هاي پيشرفته‌اي هستند كه بالاترين سطح رفاه اجتماعي، اقتصادي و بالاترين درآمد‌هاي سرانه را دارند.
محمد علي‌زاده نخبگاني که از کشور خارج مي‌شوند را به دو دسته تقسيم مي‌کند. يكي آن دسته نخبگاني كه از دانشگاه‌ها و مدارس ايران براي ادامه تحصيل جذب دانشگاه‌ها مي‌شوند و دسته ديگر آن نخبگاني هستند كه متخصص به حساب مي‌آيند. يعني در كشور‌هاي مقصد جذب بازار كار مي‌شوند.
به عقيده وي از تعداد افرادي كه هنوز در ايران هستند و براي مهاجرت اقدام كرده‌اند و به اصطلاح پشت در‌هاي سفارت ايستاده‌اند، مي‌توان فهميد که ميزان مهاجرت نخبگان به خارج از کشور بسيار بالاست.
دکتر علي‌زاده دلايل خروج نخبگان را به عوامل اقتصادي، اجتماعي و سياسي تجزيه مي‌کند. براي مثال پايين آمدن نرخ رشد اقتصادي يکي از علت‌هاي پديده مهاجرت نخبگان محسوب مي‌شود. رشد اقتصادي پايين و سوءرفتار‌ها در نحوه توزيع رشد، به بيكاري در كشور دامن مي‌زند. به طوري که «بازده اقتصادي كار» در كشور ما يک‌دهم آمريكا و يک‌‌پنجم كره جنوبي شده است.
به گفته رئيس سازمان استعدادهاي درخشان در برنامه اول توسعه، به دليل وجود نيروي كم تخصصي و مهاجرت همين نخبه‌ها، سياست‌هايي اتخاذ شد كه نخبه‌ها جذب كشور خودمان شوند. نهادي براي اين كار تشكيل شد، كه سراغ نخبه‌هاي خارج از كشور رفتند و آنها را براي كار در داخل كشور، دعوت كردند. اما برخي از اين افراد تا شش ماه هم دوام نمي‌آوردند چرا كه ساختار اداري و اجرايي، بوروكراتيک ايران، آنها را مي‌راند. ساختار‌هاي اقتصادي ايران، سد و مانع ايجاد مي‌كند. نخبه‌ها به امكانات و شرايط مناسبي نياز دارند كه معمولا در ايران تامين نمي‌شود.
صندوق بين المللي پول نيز، بيکاري، سطح پائين درآمد اساتيد و نخبگان، نارسايي‌هاي مالي و اداري، کمبود امکانات تخصصي - علمي و بي‌ثباتي اجتماعي را از جمله دلايل مهاجرت ايرانيان ذکر کرده است.
به اعتقاد کارشناسان علوم مختلف دانشگاهي، پس از پيروزي انقلاب اسلامي بسياري از دانشجويان دوره‌هاي تحصيلات تکميلي به اميد مشارکت در برنامه‌ها و عرصه‌هاي سازندگي کشور، بازگشتند. اما پس از چندي روند بار ديگر معکوس گشت و مدام بر تعداد افراد علاقه‌مند به تحصيل و زندگي در کشورهاي در حال توسعه افزوده شد.
ارائه راهکارها و اقدامات اجرايي مي‌تواند تا اندازه قابل توجهي به حل اين مسئله کمک کند. اما اين امر ميسر نخواهد شد مگر با ايجاد ترتيبات مديريتي لازم در هيأت دولت که مشارکت همه مسؤولان را مي‌طلبد و نه انکار آنان را.
منبع: فرارو