گفت‌وگو با محمدعلي باشه‌آهنگر، كارگردان فيلم «ملكه»
اگر جنگ را نمي ديدم ادامه نمي‌دادم
اگر خودم جنگ را نمي‌ديدم و با آن زندگي نمي‌کردم هرگز اين مسير را ادامه نمي‌دادم. يکي از کارهاي هنرمند به وجود آوردن جهاني است که دوست دارد داشته باشد.
به گزارش «شهر»، محمد علي باشه آهنگر را با كارهايي در ژانر دفاع مقدس‌مي‌شناسيم. فيلم‌هايي مثل «فرزند خاك» و « بيداري روياها». او اين بار هم در اين جشنواره با فيلم ديگري در همين ژانر شركت كرده است. با فيلم «ملكه»، كه بيشتر از باقي فيلم‌هايش دوستش دارد و فكر مي‌كند با اين فيلم كامل شده. او كه مي‌گويد هميشه خواسته حرفي براي گفتن داشته باشد به گفت‌وگو با ما نشسته و درباره اين فيلم حرف زده است.
«فرزند خاک» و «بيداري روياها» مجموعه‌اي از يک فيلمنامه 10اپيزودي بودند که در زمان خود پروانه ساخت دريافت نکردند و شما بعدها آنها را ساختيد. به لحاظ دراماتيکي اين دو فيلمنامه به يکديگر وصل بودند. آيا اين اتفاق براي«ملکه» هم رخ داده؟ به طور شفاف‌تر فيلم ملکه يک اپيزود از آن فيلمنامه است؟
نمي‌تواند از آن دلمشغولي‌ها بيرون باشد چون اگر بيرون باشد ديگر فيلم من نيست، اما داستان «ملکه» در آن اپيزودها نبود.
پس شکل گيري فيلمنامه «ملکه» مربوط به چه سالي است؟
شکل‌گيري قصه باز مي‌گردد به ارديبهشت سال 1387 . يکي از شرکت‌هاي زيرمجموعه صنعت نفت ( شرکت ملي پالايش و پخش فرآورده‌هاي نفتي ) به مناسبت صد سالگي نفت در ايران از من درخواست کرد تا يک فيلم سينمايي بسازم. به دليل اينکه فيلمنامه آماده نبود من با ساخت اين پروژه مخالفت کردم و شرط را بر اين گذاشتم که فيلمنامه را اول بنويسم و بعد مقدمات کار را آغاز کنيم. همه اينها در شرايطي بود که خود من کارمند شرکت نفت بودم و يک جورهايي دين ساخت اين فيلم بر گردنم بود.
خلاصه اينکه دوستان شرکت نفت اين شرط را پذيرفتند و من به همراه يار هميشگيم محمدرضا گوهري حدود 10 ماه مراحل پژوهش اين فيلمنامه را انجام داديم تا اينکه اواخر پژوهش به نقطه مطلوب رسيديم و حدود شش ماه وقت صرف نگارش فيلمنامه اوليه و شش ماه هم وقت صرف بازنويسي متن شد. در واقع فيلمنامه اوليه به دليل مشکلاتي که شرکت نفت و بنياد سينمايي فارابي با آن داشتند پذيرفته نشد و ما مجبور شديدم شش ماه وقت صرف کنيم تا فيلمنامه را مجددا بازنويسي کنيم تا اينکه نهم بهمن ماه 1389 فيلم سينمايي «ملکه» را در آبادان کليد زديم.
آقاي باشه آهنگر، در سالهاي اخير متاسفانه براي سينماي دفاع مقدس موانعي تراشيده شده و فيلمسازان صاحب نام ما در اين حوزه به سمت گونه‌اي ديگر از سينما روي آورده‌اند. با همه اين بي‌مهري‌ها چه چيزي سبب مي‌شود تا شما به فيلمسازي در اين حوزه ادامه دهيد؟
راستش اگر خودم جنگ را نمي‌ديدم و با آن زندگي نمي‌کردم هرگز اين مسير را ادامه نمي‌دادم. يکي از کارهاي هنرمند به وجود آوردن جهاني است که دوست دارد داشته باشد. حالا اگر تعدادي محدود از مديران سينمايي ما دوست ندارند فيلم دفاع مقدس ساخته شود اين به من مربوط نيست چون من که مدير نيستم. من بايد کار خودم را بکنم و اگر مسئوليتي هست، به گردن من است بين خودم و شرايطي که در آن بزرگ شدم. اما اينگونه نيست که به فيلم‌هاي ژانرهاي ديگر نگاه نکنم. «بيداري روياها» اگرچه در گونه سينماي دفاع مقدس جاي گرفت اما به نظر خودم گونه آن فيلم اجتماعي بود. «ملکه» هم با اينکه در دل جنگ مي‌گذرد اما اگر منصف باشيم مي‌فهميم که اتفاقا حرف‌هايش حرفهاي امروز است. چون تصور مي‌کنم اگر قرار است حرفي زده شود بايد حرف روز باشد. در غير اين صورت با فيلم کهنه و از رده خارجي طرف هستيم. آن چيزي که در دوره جديد ذهن من را به خود مشغول کرده صلح پايدار و تلاش براي رسيدن به آن است.
فيلم «فرزند خاک» علاوه بر تمام نکات مثبتي که داشت يک نمايش قدرتمندانه از فيلمبرداري عليرضا زرين‌دست به عنوان مدير فيلمبرداري بود. اين همکاري در «بيداري روياها» قطع شد و دوباره با «ملکه» شما به يکديگر رسيديد. لطفا کمي درباره فصل مشترک خود با ايشان صحبت کنيد. به چه علتي تمايل داريد فيلم‌هاي شما را آقاي زرين‌دست فيلمبرداري کنند؟
دوستي من با آقاي زرين‌دست باز مي‌گردد به سال 1370. زماني که من در فيلم « شعله‌هاي خشم» دستيار کارگردان بودم و ايشان مدير فيلمبرداري آن کار بودند . ابتدا قرار بود فيلمبرداري «بيداري روياها» را هم ايشان بر عهده بگيرند که متاسفانه درگير کار ديگري شدند و ما نتوانستيم صبر کنيم و هنرمند ديگري را جايگزين ايشان کرديم. کارکردن با آقاي زرين‌دست يک کلاس کاملا حرفهاي مي‌خواهد. در واقع نمي‌شود به سادگي کنار آقاي زرين‌دست قرار گرفت و نتيجه مطلوب گرفت. اينکه در فضاي روحي آقاي زرين‌دست قرار بگيريد و آقاي زرين‌دست هم در فضاي روحي کارگردان، نکته کليدي در همکاري با ايشان است و خلاف اين روند مي‌تواند باعث عدم موفقيت پروژه شود.
من فکر مي‌کنم زبان من و آقاي زرين‌دست به لحاظ تصويري خيلي به هم نزديک شده است و جهان دروني ما نيز به همين شکل. مخصوصا وقتي قرار است در مورد مبحث جنگ فيلم بسازيم. سوال اينجاست چرا بايد چنين سرمايه‌اي را که با تلاش من، او و تهيه‌کنندگان محترم به وجود آمده از دست بدهيم؟ من فکر مي‌کنم آقاي عليرضا زرين‌دست بي‌مثال و بي‌مانند است.
آقاي زرين‌دست براي نورپردازي و اجراي دکوپاژ شما در «فرزند خاک» شيوه‌هاي جديدي را به کار بسته بودند. اين ابداعات بصري در «ملکه» نيز ادامه پيدا کرده؟
بهتر است اول فيلم ديده شود و بعد در مورد ابداعات بصري آن صحبت کنيم. اما در کل فيلم ابداعاتي در زمينه طراحي صحنه، کارگرداني، موسيقي، صدا و فيلمبرداري دارد و همه اينها در خدمت فيلمنامه‌اي قرار گرفته که اگر غير از اين برايش جانفشاني مي‌شد، شکست مي‌خورد.
اغلب بازيگران اصلي ملکه از ميان چهره‌هاي تئاتري انتخاب شده‌اند. علت اين انتخاب‌ها چه بود؟
من زياد قائل به اين مسئله نيستم که بين بازيگران تئاتر و سينما مرز بگذاريم. يک بازيگر خوب هم توانايي اجراي روي صحنه را دارد و هم اجراي مقابل دوربين را. همانطور که گفتيد اغلب بازيگران فيلم جديدم تجربه بازيگري فوق‌العاده‌اي در عرصه تئاتر داشتند و اين خيلي مشکل است که شما به عنوان کارگردان بخواهيد بازي يک گروه بازيگري را با آن سابقه در يک فضاي سخت حفظ کنيد و شرايطي را پديد بياوريد که اين گروه بازيگري بازي‌هاي يکدستي از خود به نمايش بگذارند.
بازيگري تئاتر به دليل تداوم حسش در صحنه نسبت به بازيگري سينما کار آسان‌تري است. بازيگران اين فيلم در ارتفاع 80 متري زمين، درون مرداب‌ها و نخلستان‌هاي گرم بازي داشتند و هر کدام از اينها يک متغير است که مي‌تواند به بازي بازيگر، شيوه بيان ديالوگ‌ها و... لطمه بزند. همه اينها نياز به هماهنگي داشت و به لطف خدا از ميلاد کي‌مرام تا مصطفي زماني، هومن برق‌نورد، حميدرضا آذرنگ، جلال احدپور، حسين باشه آهنگر، همايون ارشادي و... در اين فضاي سخت به شدت کار مي‌کردند تا فضاي رئاليستي موجود در فيلمنامه را در بياورند.
ساخت موسيقي متن دو فيلم قبلي شما بر عهده آقاي‌آريا‌عظيمي‌نژاد بود. چه شد که تصميم گرفتيد ساخت موسيقي فيلم «ملکه» را به استاد حسين عليزاده محول کنيد؟
آقاي عليزاده از مفاخر موسيقي کشور ماست و کار کردن با ايشان يکي از روياهاي من بود. به نظر من ايشان در عرصه موسيقي تکرار ناشدني هستند. علاوه بر اينها ايشان آنقدر بزرگواري نسبت به من و فيلمم به خرج دادند که چند روز در شرايط سخت فيلمبرداري اين فيلم آمدند آبادان و از نزديک در روند توليد کار قرار گرفتند. همينطور در مراحل پس از فيلمبرداري مثل تدوين و صداگذاري هم ايشان مي‌آمدند و به ما سر مي‌زدند و همه اينها منجر به خلق يک موسيقي به ياد ماندني از ايشان شده است که فکر مي‌کنم کمتر در تاريخ موسيقي متن فيلم اين سرزمين نمونه‌هاي مشابهي داشته باشد.
آقاي عباس بلوندي (طراح صحنه و لباس)، آقاي عليرضا زرين‌دست (مدير فيلمبرداري)، حميد باشه آهنگر (تدوين) و سعيد ملکان (گريم) در اغلب کارهاي سينمايي شما حضور داشته‌اند. ظاهرا به يک تيم واحد در انتخاب عوامل پشت دوربين خود رسيده‌ايد.
دقيقا. به هر حال يک سرمايه‌گذاري کلان در اين راه صورت گرفته است و شما نبايد اين سرمايه‌گذاري معنوي را ناديده بگيريد. الان به مرحله‌اي رسيده‌ايم که با يک اشاره کوتاه متوجه مقصود همديگر مي‌شويم. مثلا وقتي به آقاي بلوندي مي‌گويم من يک تونل به اين شکل مي‌خواهم ديگر نيازي به توضيح آن چناني و صرف وقت زياد نيست چون زبان يکديگر را مي‌فهميم و همان طور که گفتم اينها به سادگي به دست نيامده و سالها تجربه پشت آن بوده.
من با عباس بلوندي حدود 15 سال است که رفاقت دارم و با او کار مي‌کنم، يا آقاي ابوالقاسم حسيني (تهيه کننده فيلم) پانزده سال پيش در فيلم «نيمه گم شده» مدير توليد بنده بوده و زبانمان به يکديگر نزديک شده است و همين رويکرد سبب شده فيلم به لحاظ هزينه نسبت به هزينه توليدات مشابه با کيفيت‌تر و در عين حال ارزان‌تر در بيايد. آن سرمايه‌گذاري معنوي که گفتم الان نتيجه‌اش تيمي شده که همه کارها را پيش مي‌برد. دوستان و مشاوراني که مرا در انتخاب‌هايم ياري مي‌دهند.
و سخن آخر؟
من براي همه سينماگران ايران به ويژه سينماي نجيب ايران آرزوي موفقيت مي‌کنم. موفقيت‌هاي آقاي اصغر فرهادي را به ايشان تبريک مي‌گويم و دوست دارم اين موفقيت‌ها را به خودم و جامعه خودم هم تبريک بگويم. چون احساس مي‌کنم تيم ملي کشورم در مسابقات جام جهاني بازي خوبي از خود ارائه داده و اين پيروزي را بايد به فال نيک گرفت.
آن هم در ابتداي سال ميلادي و بهار سينماي ايران. همينجا از خدا مي‌خواهم يک همدلي بين سينماگران ما به وجود بيايد و حوادث تلخي که در چند ماه اخير در سينماي ما رخ داد به سرعت باد و توفان از سينماي ما رخت بر بندد و برود و ما ديگر شاهد اين بي‌اخلاقي‌ها نباشيم و همه با هم در کنار يکديگر اين سينماي نجيب و آبرومند را پاس بداريم و همچنان اعتقاد داشته باشيم بهترين، گران‌بهاترين و مهم‌ترين سفير صلح و دوستي ما ايرانيان، سينماي نجيب ايران است.
منبع: تهران امروز