ماجراي تاسيس شرکت واحد در تهران

اولين خط اتوبوس شرکت واحد دراوايل دهه سي شمسي در تهران راه اندازي شد و در اواخر همان دهه دولتي شد.از 15 ديماه 1332 (5 ژانويه 1954) خطوط اتوبوسراني تهران تغيير قيافه دادند و داراي بليت ژتوني (پولک فلزي)، باجه بليت فروشي و اتوبوس مرسدس بنز شدند که دولت وقت از آلمان وارد کرده بود. به علاوه، خطوط اتوبوسراني تغيير شماره داده و بر حسب شمالي ـ جنوبي و شرقي ـ غربي بودن مسير، رديف بندي شده بودند.

قبلا هر اتوبوس و يا هر چند اتوبوس متعلق به يک فرد حقيقي بود و نظم و ترتيب وجود نداشت و طرز کار، دلبخواهي بود. از مسافران پول نقد (يک قران) دريافت مي شد که خرد کردن پول، وقت گير بود. رانندگان بر سر مسافر و پرکردن اتوبوس با هم مسابقه سرعت مي گذاشتند که گاهي منجر به مرافعه و کتک کاري و يا تصادف مي شد. اتوبوسها غالبا قراضه بودند و ضمن راه از کار مي افتادند و مردم سرگردان مي شدند و ....

در زمان حکومت دکتر مصدق براي حل اين مسئله ديرپاي تهران، طرحي به مجلس داده شد که برپايه آن در تهران يک شرکت واحد اتوبوسراني تشکيل شود که 51 در صد سهامش متعلق به شهرداري باشد و 49 درصد ديگر، از آن مالکان اتوبوسهاي موجود؛ که صاحبان اتوبوسها به حالت اعتراض دست به اعتصاب زدند و در بهارستان جمع شدند و مجلسيان را مجبور به تعليق اجراي طرح کردند که دولت زاهدي با اين که برخي از اتوبوسرانان شهري با هدف سوء استفاده هاي بعدي، در براندازي 28 مرداد برضد مصدق شرکت کرده بودند طرح را با زور به اجرا درآورد و خريد اتوبوسهاي مرسدس بنز معروف به «بنز با دماغ» از آلمان و ژتوني کردن کرايه به همين منظور بود.

شرکتهاي متعدد صاحب خطوط بعدا در پرداخت اقساط اتوبوس هاي بنز به دولت، تعلل کردند و اين، فرصت مناسبي به دست دولت داد که از نوروز سال 1337 به بهانه عدم پرداخت اقساط بهاي بنزها از سوي خطوط، اتوبوسراني تهران را به طور کامل در دست بگيرد (دولتي کند) و همانند ساير کشورها به مالکيت شهرداري درآورد و براي اين که اعتراضي صورت نگيرد، رئيس شهرباني (پليس) را با حفظ سمت، موقتا مدير عامل آن قرار دهد، بليت هاي کاغذي کند، براي اتوبوسها ايستگاه تابلو دار به وجود آورد و ساعت حرکت و توقف در ايستگاه نهايي (آخر خط) را معين کند و ... که تا چند سال پيش با جزيي تغييري به همان صورت باقي مانده بود.

در چند سال اول تاسيس شرکت واحد، براي تشويق مردم به استفاده از اتوبوس و نيز حل مسئله ترافيک تهران، از انگلستان اتوبوس دو طبقه وارد و بهاي بليت دانشجويان و کارمندان دولت را «نصفه قيمت» کردند و چون شهرداري از زيان دادن به فرياد درآمد، اتوبوسراني را عملا به صورت بنگاهي غير انتفاعي درآوردند و قرار شد با تثبيت بهاي بليت، دولت زيان آن را از بودجه خود بپردازد .