اگر پاپ نخواني خانه‌نشين مي‌شوي
زماني که ذائقه جامعه به سمت پاپ رفت، به من گفتند پاپ مي خواني يا خانه‌نشين مي‌شوي؟ من هم قبول كردم پاپ بخوانم اما احساسم از موسيقي سنتي چيز ديگري است، وقتي اشعار سنتي را مي‌خواندم پر در مي‌آوردم.
به گزارش«شهر»، ديدن عليرضا افتخاري از نزديک براي کساني که سالها در شادي‌ها و غم‌ها با صدايش زندگي کرده‌اند جذابيت ويژه‌اي دارد. مردي خوشرو، اهل آداب و خوش صحبت که لهجه اصفهاني‌اش هم صحبتي با او را دلنشين‌تر مي‌سازد؛ آنقدر دلنشين که گپ و گفت‌مان با او تا 3 صبح به طول انجاميد.
مدت‌ها قرار بود با افتخاري درباره خودش به گفت‌وگو بنشينيم؛ از گذشته‌اش، کارهاي قديم و جديدش، ياد کودکي‌ها و پدرش که به خاطر آوازي که مي‌خواند تنبيه‌اش مي‌کرد و دختري که به قول خودش سهم دردهايش بوده و حالا روي ويلچر به چشمان خيس و محبت‌آميز پدر که او را بسيار دوست دارد لبخند مي‌زند.
افتخاري اهل خانواده است و برخي همکارانش را به دليل اينکه اخلاق و خانواده را فراموش کرده‌اند سرزنش مي‌کند و معتقد است ساز کسي که با اولين آلبوم فيلش ياد هندوستان مي‌کند، شنيدن ندارد. مي‌گويد گير امروزمان «اخلاق» است و بخاطر همين گير است که ساز و صداي برخي ها ديگر به دل نمي نشيند.
افتخاري که امروز 54 سالگي‌اش را پشت سر گذاشته البته کمي هم دلگير است. دلگير از برخي‌ها که به قول خودش بعد از ماجراهايي که برايش پيش آمد خبري هم از او نگرفتند...
-
*ماجراي مخالفت پدر عليرضا افتخاري با آواز خواندن
جناب آقاي افتخاري! صداي شما جزو معروفترين و فراگيرترين صداهايي است که مردم به آن اقبال خوبي نشان داده اند و آن را دوست دارند. اجازه بدهيد ابتدا از خودتان آغاز کنيم...
- من از کودکي علاقه شديدي به خواندن آواز داشتم و اين علاقه تبديل به يک آتش دروني شده بود. يادم هست که آن زمان هم پدرم و هم مادرم با آواز خواندنم مخالف بودند و به اين شکل براي تمرين دچار مشکل مي شدم. يادم مي آيد در آن دوران مجبور بودم طوري بخوانم که پدرم متوجه نشود مثلا روزهايي که براي آبياري مزارع به کمکش مي‌رفتم براي اينکه صداي مرا هنگام آواز نشنود فشار پمپ آب را بيشتر ميکردم و همراه صداي زياد موتور آب آواز مي‌خواندم. پدرم تا متوجه مي‌شد فشار آب بالا است مي‌آمد تا درجه موتور را کم کند. اما مرا در حال آواز خواندن مي‌ديد. اينجا بود که با عصبانيت گوشم را مي‌کشيد و مي‌گفت «مي‌خواي مطرب بشي؟»
با اين حال شما ادامه مي داديد...
- بله چون عاشق آواز بودم. البته برايش زحمت زيادي هم کشيدم که بالاخره اين تلاش‌ها به ثمر نشست و در سن 12 سالگي شرکت رويال نخستين صفحه آواز مرا ضبط کرد و البته بعد از آن والدينم مرا تشويق کردند.
از ميان شاگردان استاد «تاج اصفهاني» چرا شما بيشتر معروف شديد؟
- من براي اينکه بتوانم کار را درست انجام دهم و آوازي که مي خوانم برايم تا اندازه اي راضي کننده باشد زحمت زيادي کشيدم. از سال 49 تا 60 که در خدمت استاد «تاج اصفهاني» بودم، ايشان با تکيه کلام هاي خود ما را به روشني مي‌کشاند. آن زمان براي استفاده از کلاس‌هاي اساتيد ديگر مانند «روزبه دادبه» با هزار مشکل از اصفهان به تهران مي‌آمدم. يادم هست که ساعت 4 صبح به ترمينال مي‌رسيدم و تا ساعت 6 در همان هواي سرد و گرم تهران در پايانه اتوبوسراني مي‌خوابيدم تا حمام باز شود و بتوانم تميز و مرتب در کلاس استاد حاضر شوم. من با عشق، راهي را که دشوار بود طي کردم. معتقدم اساتيد موسيقي همانند شمعي هستند که راه را به شاگرد نشان مي‌دهند.
به خاطر لهجه صدايم را ضبط نکردند
از کار در آن سالها که هنوز خواننده مشهوري نبوديد خاطره اي هم داريد؟
- يک روز براي ضبط صدا به استوديويي در تهران رفته بودم. آنجا آهنگسازي که اتفاقا الان آدم معروفي هم هست قرار بود تنظيم کار مرا انجام دهد. اما بعد از مدت کوتاهي او گفت که به خاطر داشتن هجا و لهجه اصفهاني‌ام اين کار را نمي کند! من با ناراحتي از استوديو خارج شدم و دلم شکست چون دليلي براي اين کار نمي ديدم. جالب اينکه هشت سال بعد همين آهنگساز يک اثري را تنظيم کرد و قرار شد در همان استوديو من آواز آن کار را بخوانم. زماني که با او مواجه شدم گفتم خوب آهنگ کار تنظيم نشده و من اين کار را نمي‌خوانم و از استوديو خارج شدم. مقصودم به اين مطلب اين است که اگر جواني غريب و با داشتن شوق براي پيشرفت کردن گام برمي‌دارد، دست رد به سينه او نزنيم و به اين فکر کنيم و حتي دست او را هم بگيريم. البته بعد از اين کار از خودم ناراحت شدم که چرا اين حرف را به او زدم ولي ديگر برنگشتم.
-
بچه‌هاي موسيقي واقعا مظلوم‌اند/ هنوز بيمه نيستم
جناب آقاي افتخاري! شما به‌عنوان کسي که سالها در عرصه موسيقي کشور فعاليت داريد چه تصويري از شرايط امروز موسيقي ايران داريد؟
- بنظر من اهالي موسيقي و موزيسين‌ها واقعا مظلوم‌اند چراکه امروز کمتر به عرصه موسيقي اهميت داده مي‌شود.
بايد فضاي بهتري براي هنرمندي که عمر خود را صرف موسيقي کشورش کرده مساعدتر باشد. الان برخي موزيسين هاي ما مشکلات عديده اي دارند. خود من که به عنوان چهره ماندگار معرفي شدم هنوز بيمه نيستم يا 30 سال کارهاي من به صورت شبانه‌روزي از رسانه ملي پخش شد اما حق و حقوقي دريافت نکردم.
-
هنرمندان بايد اشعاري را بخوانند که روح زندگي را جاري سازد
ما امروز در کشور شاهد فعاليت فعالان موسيقي در دو حوزه سنتي و پاپ هستيم. چرا موسيقي پاپ که نياز به دانش کمتري دارد در مقايسه با موسيقي سنتي از علاقمندان بيشتري برخوردار است؟
- ارسطو معتقد است «موسيقي دانش نمي‌خواهد». موسيقي بايد خوب و زيبا باشد و به دل مخاطب بنشيند. اگر به لحاظ پژوهشي نگاه کنيم مي‌بينيم فرضا چوپاني که آواز محلي مي‌خواند اين کار را سينه به سينه آموخته و از يک فرهنگ پيروي کرده است. يعني اين موسيقي را بصورت آکادميک فرا نگرفته است. معتقدم موسيقي پاپ داراي حرکت است اما حکمت و تعقل ندارد و در اين موسيقي هرچه اثر ريتميک باشد پسنديده‌تر است. البته در اين حوزه هم بعضا مشکلاتي را مي بينيم. گاهي اوقات اشعار درست انتخاب نمي شود يا روي اثر کار مناسبي صورت نمي گيرد. به نظرم اهالي موسيقي بايد اشعاري را انتخاب کنند که روح زندگي را جاري سازد و اين خيلي مهم است.
-
به من گفتند يا پاپ مي‌خواني يا خانه‌نشين مي‌شوي
چه اتفاقي افتاد که سراغ موسيقي پاپ رفتيد؟
- از آقاي توکلي پرسيدم چرا سنتي را به پاپ تبديل کردي، گفت خواست ناشر است. زماني رسانه ملي طبق ميل مردم از من موسيقي پاپ مي‌خواهد، اين رسانه است که با اين درخواست ذهنيت و عقايد مردم را جهت‌دهي کند.
زماني که ذائقه جامعه به سمت پاپ رفت صدا و سيما از من خواست پاپ بخوانم، من اثري را با شعر «علي معلم» و با آهنگسازي يک اصفهاني خواندم و به من گفتند حاضري پاپ بخواني يا خانه‌نشين مي‌شوي؟، من هم گفتم آماده‌ام. مي‌خوانم اما احساس من از موسيقي اصيل و سنتي چيز ديگري است. وقتي اشعار سنتي را مي‌خواندم پر در مي‌آوردم و داراي موفقيت‌هاي بهتري در زندگي بودم اما نمي‌دانم چه دست مرموزي بود که مي‌خواست به جاي تار، ابزار موسيقي مدرن و غربي بيايد. الان تلويزيون ما آثار «جليل شهناز»، ني «حسن کسايي»، تار «جلال ذوالفنون» يا آثار استاد «ظريف» را پخش نمي‌کند.
خواننده‌ها براي اجراي خوب بايد يک هفته در قرنطينه باشند
جناب افتخاري! اساتيد موسيقي در گذشته که خود شما هم آنها را درک کرده ايد روي اخلاق تاکيد زيادي داشتند و گويي روش کارشان با روش اساتيد امروزي متفاوت است چون بهرحال ما امروز از اين موارد حرفي نمي شنويم. آيا اتفاق خاصي افتاده که اين روش ها متفاوت شده است؟
- اساتيد قديم به اخلاق بسيار پايبند بودند و اساسا آن را اصل مي دانستند. پول مطرح نبود و برخي کارهايي که امروز براي پول بيشتر انجام مي شود محلي از اعراب نداشت. اينطور بود که يک کار به دل مخاطب مي نشست. معتقدم يک خواننده براي اجراي يک کنسرت بايد يک هفته در قرنطينه باشد، پرهيز غذايي داشته باشد، از خودش و احوالاتش مراقبت کند، هر تلفني را جواب ندهد و هر حرفي را نزند تا در زمان اجرا مردم شيفته او شوند. در اينصورت سکوت او هم مخاطب را مبهوت مي کند. بايد به گونه‌اي به اجرا بپردازد که فکر کنند مسيح آمده اما متأسفانه مشغولي‌هاي امروزه زندگي باعث شده تا کمتر به اين مسائل فکر شود.
-
جامعه امروز ما بايد خودش را پيدا کند
شرايط طوري است که گويي عشق، رنج، نبرد، شخصيت مان را گم کرده ايم و انگار اصلا خودمان هم گم شده ايم. اول انقلاب ماشين‌ها از يکديگر سبقت نمي‌گرفتند و براي عبور از مسير جاده به هم تعارف مي‌کردند اما امروز بر عکس شده، ما بايد بدانيم که خواننده و شنونده لازم و ملزوم يکديگرند. جامعه ما بايد خودش را پيدا کند.
-
موفقيت آرزو و خواستي است که خداوند آن را به انسان عطا مي‌کند
متأسفانه امروز که به خودمان نگاه مي‌کنيم مي‌بينيم که ياد و خاطره شهيدان را از ياد برده‌ايم. اين درحالي است که يک هنرمند، جنگ و شهيد را بايد بشناسد و از ياد نبرد.
بايد دلايل ماندگاري آثار بزرگان موسيقي همچون استاد تجويدي، پرويز منصوري و همايون خرم و ... را بررسي کنيم و «خودشناسي» که مورد توجه آنها بوده است را باز يابيم.
-
برخي هنرمندان با انتشار اولين آلبوم خود اول زن‌شان را طلاق مي‌دهند
امروز آيا اين نگاه در بين هنرمندان و اهالي موسيقي را رواج دارد؟
- متاسفانه الان برخي‌ها با اولين آلبوم خود اولين کاري که مي کنند اين است که زن‌شان را طلاق مي‌دهند! برخي‌ها گويي اصلا پايبندي به اخلاق و خانواده ندارند. حالا اين آدم چطور مي‌خواهد در مردم تاثير بگذارد؟ آن صدايي که در دل مردم مي ماند صدايي است که خواننده آن از خودش مراقبت مي کند. در موسيقي اگر ديديد فردي زنش را طلاق داد و با فردي جوان‌تر و زيباتر ازدواج کرد، آثار او را گوش نکنيد و بدانيم کسي که دو همسري را اختيار کرد سازش ديگر شنيدن ندارد.
برخي از هنرمندان هستند که با زير پا گذاشتن اخلاق و به سبب آشنايي، با فردي ديگر که از همسرشان جوان‌تر و يا زيباتر است ازدواج مي‌کنند و گاهي اين اتفاق به عدد سه مي رسد و برخي با جدا شدن از همسر دوم به سراغ سومي مي روند. معتقدم چنين شخصي سازش شنيدن ندارد. چه بسا در عرصه موسيقي افرادي بودند که با رفتن به اين راه، موفقيت را از خود سلب کردند.
يک خواننده براي اينکه ماندگار باشد و در دل مردم بماند بايد چه کند؟
- مطالعه زندگي پيشکسوتان موفق عرصه موسيقي رمز ماندگاري اين هنرمندان را به ما نشان مي‌دهد که آنها به «خودشناسي» توجه داشتند. زماني که فرد يک کار خوب را شناخت، متوجه يک شاعر خوب هم مي‌شود و آن موقع است که يک خواننده خوب هم پديد مي‌آيد. بنده معتقدم که موفقيت آرزو و خواستي است که خداوند آن را به انسان عطا مي‌کند.
-
40 سالگي بهترين سن براي خوانندگي سنتي است
آيا خواننده پاپ هم مي‌تواند سنتي بخواند؟
- تجربه ام به من مي گويد خواننده‌اي که علاقمند موسيقي ريتم‌دار است بايد تلاش کند تا به دوره دوم بلوغ خوانندگي که 40 سالگي است برسد. آن زمان است که تارهاي صوتي‌اش براي خواندن موسيقي سنتي بهتر ياري مي‌کنند.
-
جامعه نياز به اشعار تازه و اميد دارد
اکنون در قرن 21 زندگي مي‌کنيم که قرن حرکت است، بايد شور و حال را به شنوندگان موسيقي بدهيم، موسيقي پاپ موسيقي مردمي است و بايد بر حسب نياز مردم ساخته شود، در زمان جنگ براي دفاع از کشور مي‌خوانديم اما در حال حاضر بايد به موضوع روح و تازگي در زندگي پرداخت.
-
کمتر کسي را پيدا مي‌کنيد که 5 غزل از حافظ حفظ باشد
شما به‌عنوان يکي از هنرمندان مؤثر در موسيقي امروز ما چه افقي را براي موسيقي سنتي مي‌بينيد؟
- ما بايد در هر زمان به نياز آن زمان توجه کنيم و «به روز» باشيم. بايد خودمان را با زمان جلو ببريم و نياز مخاطب را بشناسيم. بايد تلاش کنيم و خودمان را ارتقا دهيم. در يک مقطعي آواز، موسيقي و در مقطعي ديگر شعر و غزليات اوج گرفت. امروزه متاسفانه يکي نيست که 5 غزل از «حافظ» را حفظ باشد و يا شعري از «سنايي» بخواند. براي اين موضوع مي‌توان مثال فضاهاي تاريخي و ديدني اصفهاني را زد. مثلا مسجد امام خميني اصفهان، اکنون در حال مرمت است و آن گونه که بايد نتوانستند آن را خوب بسازند، چرا که قبل از تخريب براي چنين روزي مطالعه و پژوهش نکرده بودند که اگر خراب شد چگونه مرمت کنند يا حداقل ديگر تخريب نشود و يا به اين موضوع فکر نمي‌کنند که گنبد مسجد شيخ لطف‌الله در فصل زمستان بازديدکننده و يا توريست ندارد و مي‌توانند آن را بپوشانند تا از سرما و باران در امان باشد تا ديرتر خراب شود. انجام دادن اين کار بهتر از ترميم است و بايد از اين فضاها به گونه‌اي مراقبت شود تا خراب نشود اما متاسفانه بعد از تخريب به فکر ترميم مي‌افتند که ديگر فايده‌اي ندارد.
-
بايد جدايي را تبديل به خدايي کنيم
افراد مسن جامعه هم همين‌طور شدند، آنها را به سوي خانه سالمندان مي‌بريم و فراموش کرده‌ايم که پدر و مادر اميد زندگي ما هستند و نياز به احترام و هديه دارند. معتقدم که تنها چيزي که انسان را در شرايط غصه قرار مي‌دهد جدايي است که چه خوب است آن را خدايي کنيم.
-
جلال ذوالفنون هنوز زنده است
اخيرا استاد ذوالفنون به ديار باقي شتافتند. شما کارهايي را با استاد ذولفنون اجرا کرديد. از حال و هواي آن کارها بگوييد.
- جلال به گونه‌اي سه‌تار مي‌زد که انگار پيانو مي‌زند، ني و تمام سازها از سه تار او در مي‌آمد، او بايد 200 سال عمر مي‌کرد، حيف که رفت، همه ما به «جلال ذوالفنون» مديون هستيم. من هنوز باورم نمي‌شود که جلال فوت کرده است. او زنده است. در يک جمله مي‌توان گفت موسيقي يعني جلال.
20 سال پيش کنسرتي در کرمان داشتيم 2 هزار نفر آمده بودند، جلال نيم ساعت به سه تارش تکيه کرده بود و تفکر مي‌کرد، نگاه عارفانه اين مرد مردم را نشانده بود، هرچه گفتيم آقا جلال دير شد، فايده‌اي نداشت، وقتي سرش را از روي سه تار برداشت، اولين طنين حرکت دستش مردم را بيدار کرد.
زماني که با او در استوديو کار ميکردم ديوانه مي‌شدم، شعر «مرده بدم زنده شدم» را آنقدر زيبا اجرا کرد که دور ميکروفن به رقص در آمده بودم.
اجازه بدهيد به خودتان برگرديم. شما در خلوت خود معمولا چه آوازي مي‌خوانيد؟
- آهنگ‌هاي خودم را گوش ميکنم و به اين فکر نمي‌کنم که من خواندم و به دردي که در آثارم هست فکر ميکنم. درد غريبي و ...
-
قيصر امين‌پور حافظ زمان بود
خاطره خاصي از قيصر امين‌پور داريد؟
- هر وقت قيصر را مي‌ديدم تصوير حافظ در ذهنم تداعي مي‌شد. خود قيصر مي‌دانست که رفتني است و اين موضوع را بعد از اجراي آلبوم «نيلوفرانه» متوجه شدم. هر کسي که در اين آلبوم کار کرد به نوعي تاوان پس داد، قيصر که شعر اين اثر را سروده بود، خودش رفت. «محمد‌علي چاووشي» دختر و پسرش را بر اثر تصادفي در کرج از دست داد و دختر بزرگ من هم که بيمار بود و تا پاي مرگ پيش رفت اما خواست خداوند اين بود که او بماند.
-
بايد بعد از «نيلوفرانه» قداست کار خود را حفظ مي‌کرديم
چرا به «نيلوفرانه» چنين نگاه خاصي داريد؟
- آلبوم موسيقي «نيلوفرانه» به موضوع مهمي همچون امام زمان (عج) پرداخته بود که بايد قبل از کار از علماي برجسته مشورت مي‌گرفتيم. بايد بعد از اينکه آن را ساختيم و يا حداقل پس از اجراي آن اثر، قداست کار خود را حفظ مي‌کرديم و آثار کم‌ارزش ديگري را نمي‌ساختيم.
ما مقام امام زمان (عج) را در موسيقي کار کرديم که نبايد کار مي‌کرديم و بايد گفت «هر که در اين بزم مقرب‌تر است جام بلا بيشترش مي‌دهند» و يا اينکه «سر پنهان است اندر زير و خم» که اين موضوع را کائنات مي‌دانند.
-
در ماشين آهنگ‌هايم را تمرين ميکنم
در مسير اصفهان و تهران چه آهنگي گوش مي‌کنيد؟
- براي رفتن به اصفهان از ماشين شخصي خودم استفاده ميکنم و در چهار ساعتي که در راه هستم آهنگ‌ها و اشعاري را که بايد آماده کنم را تمرين ميکنم.
از ميان خوانندگان سنتي و پاپ آثار چه افرادي را بيشتر گوش مي‌دهيد؟
- از خوانندگان اصيل ترانه‌هاي افرادي افرادي مثل عليرضا قرباني، همايون شجريان، سالار عقيلي، سينا سرلک و علي جهاندار و از خوانندگان پاپ ترانه‌هاي افرادي چون امير تاجيک، احسان خواجه‌اميري و محسن يگانه را گوش مي‌دهم.
فرزندان شما بيشتر چه موسيقي را مي‌پسندند؟
- دختر بزرگم الهام، موسيقي سنتي گوش مي‌کند. فرزند دومم علاقه زيادي به موسيقي ندارد. سومين فرزندم هم که از ناحيه پا فلج و روي ويلچره است را بسيار دوست دارم و خانواده من از علاقمندي بسيار من به او آگاهند.
-
به آرزوهايم رسيده‌ام
آرزويي فراتر از خوانندگي داريد؟
- من الحمدالله به آرزوهايم رسيدم و فعاليت‌هاي هنري موفقي در سراسر جهان داشتم، اکنون نزديک به هشت سال است که سعي ميکنم کنار همسر و سه فرزندم باشم و به آنها بيشتر رسيدگي کنم چون من براي خانواده قداست بالايي قائلم.
منبع: فارس