گفت‌و‌گوي «شهر» با يک كارگردان
تئاتر خياباني حتي يک مصوبه در خانه تئاتر ندارد
تئاتر خياباني در ايران با توجه به پيشينه قوي گونه‌هاي نمايش ظرفيت بالقوه اي براي مطرح شدن در ابعاد جهاني دارد اما کم توجهي به اين گونه از تئاتر ، امکان پويايي و شکوفايي را آز آن گرفته است. اختصاص دو ميليون تومان به تئاتر خياباني از بودجه يک و نيم ميلياردي تئاتر فجر مويد همين مدعاست.
امير حسين شفيعي كارگردان جوان تئاتر است كه بيشتر در عرصه تئاتر خياباني فعاليت دارد و سرپرست كارگاه تئاتر خياباني ايران، مدير كميته آييني خياباني و جشنواره بين‌المللي صاحبدلان و عضويت در انجمن تئاتر خياباني خانه تئاتر در 89 ـ 88 را در پرونده کاري خود دارد. در رابطه با اينكه در حال حاضر تئاتر خياباني كشور در چه وضعيتي به سر مي‌برد، با او به گفت‌و‌گو نشسته‌ايم كه در ادامه مي‌‌خوانيد.
درباره تاريخچه تئاتر خياباني در ايران بگوييد.
پايه و اساس تئاتر خياباني به بعد از انقلاب اسلامي برمي‌گردد كه به طور كلي از لحاظ مضموني، محتوايي و اجرايي سه دوره را پشت سر گذاشته است و در اين دوران مديران وقت بخش تئاتر خياباني تلاش‌هايي را براي ساماندهي اجراهاي تئاتر خياباني انجام داده‌اند تا در سراسر كشور اجراهاي عمومي داشته باشيم.
وضعيت كنوني اين نوع تئاتر در كشور ما رضايت‌بخش است؟
وضعيت حال حاضر تئاتر خياباني ايران راضي كننده است؛ به دليل اينكه گروهها اجراي عمومي دارند و هزينه كار خود را نيز دريافت مي‌كنند اما ناعدالتي كه در اين ميان وجود دارد اين است كه هزينه و بودجه‌اي كه براي تئاتر صحنه‌اي صرف مي‌شود براي تئاتر خياباني در نظر گرفته نمي‌شود.
گويا شهرداري‌ها به گروه‌هاي تئاتر خياباني كمك هزينه هايي پرداخت مي‌كند.
گر چه شهرداري به تئاتر خياباني كمك مي‌كند اما هيچكدام بار سنگين وزارت ارشاد را در اين خصوص كم نمي‌كند. گروهها با وجود اينكه اجراي عمومي دارند اما با توجه به اينكه منبع درآمد بازيگران از اين راه است و همواره مشكلات اقتصادي دارند و چرخه اقتصادي زندگي آنها به هيچ وجه نمي‌چرخد، بالتبع تأثيرش را در حرفه بازيگران هم مي‌گذارد.
تئاتر خياباني ايران در مقايسه با كشورهايي كه در اين زمينه حرفي براي گفتن دارند، در چه موقعيتي قرار گرفته است؟
اين اواخر در ايران گروه‌هاي فعال بسيارخوبي داريم كه در همه عرصه‌ها از جمله پژوهش، نمايشنامه و غيره پيشرفت داشته‌ايم. انواع تئاتر خياباني از جمله فيزيكال، مدرن و سنتي و غيره در كشور ما وجود دارد كه به مرحله پختگي رسيده‌اند، در واقع اين نهال رشد كرده و بايد بيشتر به آن رسيدگي شود.
هم اكنون نسبت به برخي از كشورها جلو هستيم اما از برخي‌ها هم عقب هستيم؛ تئاتر خياباني ايران در مقايسه با ساير كشورها در ميانه قرار دارد. به طور مثال تركيه دو گروه تئاتر خياباني بيشتر ندارد اما بسيار مطرح هستند و برخي از كشورها هم اين امكان را ندارند ولي در كل الگوي ما در اين زمينه بايد لهستان باشد كه تئاتر خياباني آن در جهان بسيار مطرح است.
چطور مي‌توان اين فاصله از كشورها را كم كرد يا حتي اين شكاف را از بين برد؟
تئاتر خياباني ما اين توانايي را دارد كه با برنامه‌ريزي 10 ساله به كشورهاي صاحب‌نام در اين زمينه برسد. همين الان هم اگر گروهها از طرف مراكز مربوطه حمايت شوند، در جشنواره‌ها خوش خواهند درخشيد. چون تئاتر خياباني جهان به دنبال گونه‌هاي نمايشي ايران از جمله نقالي، تئاتر فيزيكال و گونه هاي ديگر آن هستند. يقينا تئاتر ما با حمايت مراكز، مورد استقبال كشورهاي خارجي قرار خواهد گرفت.
بايد تلاش كنيم تا به تئاتر خياباني كشورهايي مثل فرانسه و آلمان برسيم و در جشنواره‌هاي آنها شركت داشته باشيم اما تا به حال اين اتفاق نيفتاده و اگر هم حضوري وجود داشته بسيار كم رنگ بوده است. اگر گروه‌هاي ما در جشنواره‌هاي جهاني مطرح شوند، ارتباط شان با ساير گروه‌هاي بين‌المللي پيوند بخورد، پتانسيل‌ها و جذابيت‌هاي نمايشي بسيار زياد گروه‌هاي ايراني ديده خواهد شد.
گروه‌هاي بين‌المللي در جشنواره‌هاي داخلي تئاتر خياباني ايران شركت داشته‌اند؟ بازخورد اين گروه‌هاي بين‌المللي نسبت به گروه‌هاي ايراني چگونه است؟
چندي پيش در جشنواره مريوان گروه‌هايي كه از چند كشور ديگر آمده بودند، به توانايي بالاي بازيگران گروه‌هاي داخلي ما اذعان داشتند، هميشه اين كشورها اظهار آمادگي مي‌كنند كه ما در جشنواره‌هاي آنها شركت كنيم و چندين بار هم از گروهها دعوت كرده‌اند اما به علت فقدان منابع مالي و عدم حمايت مراكز از اين گروهها، بالتبع تئاتر خياباني ايران در جشنواره‌هاي بين‌المللي شركت ندارد.
دقيقا چه مراكزي بايد از تئاتر خياباني چه داخلي و چه بين‌المللي حمايت كند؟
در رابطه با حمايت از گروه‌هاي تئاتر خياباني بايد گفت كه اين حمايت در سطح كلان بايد از طرف وزارت ارشاد باشد ـ كارهاي گروه را پيگيري كند ـ ولي خود شهرداري‌ها هم مي‌توانند از تئاتر خياباني و هنرمند آن حمايت كنند كه اين هنر يك جريان فرهنگ‌ساز است البته شهرداري كماكان اين كار را انجام مي‌دهد اما اين حركت بايد به طور پيوسته در همه شهرهاي كشور انجام شود اين درحالي‌ست كه اين حمايت از سوي شهرداران فقط در شهر تهران، لاهيجان و مريوان بيشتر به اين نوع تئاتر مي‌پردازند.
اين خواسته‌ها از سوي خانه تئاتر پيگيري شده است؟
خانه تئاتر متأسفانه فقط به تئاتر صحنه‌اي فكر مي‌كند و در ميان مصوبه‌هاي هيئت خانه تئاتر حتي يك مصوبه هم در رابطه با تئاتر خياباني ديده نمي‌شود. همواره ناعدالتي در حق بچههاي تئاتر خياباني صورت مي‌گيرد و بچههاي گروهها گاهي مجاني كار مي‌كنند. گرچه حقوق اندكي هم بگيرند، اين حقوق به قدري ناچيز است كه عنوان كردن آن خجالت‌آور است و اين ضعف خانه تئاتر را نشان مي‌دهد كه در رابطه با پرداخت حقوق و دستمزد به گروه تئاتر خياباني كوتاهي مي‌كند.
تئاتر خياباني در انجمن تئاتر كشور فعاليت دارد؟
تئاتر خياباني در انجمن نمايش جايگاه ندارد و اين روند درستي نيست به علت اينكه تئاتر خياباني ويترين رويدادهاي جشنواره تئاتر كشور است، از يك‌و‌نيم ميليارد تومان كه به جشنواره تئاتر فجر اختصاص داده مي‌شود، فقط 2 ميليون تومان به هر گروه خياباني پرداخت مي‌شود و اين ناعدالتي است.
حالا اين مسأله كي و كجا حل مي‌شود نمي‌دانم فقط اميدوارم هر چه سريع‌تر اين مشكل حل شود چون حال حاضر نسل بچههاي تئاتر خياباني به سن 40 و 50 سالگي مي‌رسد و نسل جديد با اين شرايط هيچ رغبتي براي ادامه راه تئاتر خياباني ندارد تا ثمرات اين چند ساله به بار بنشيند. براي اينكهنسل جديد هم براي ادامه زندگي خود به منبع درآمدي نياز دارد و بايد از جايي حمايت شود.
گفت‌و‌گو: راضيه سليماني