برنامه ايران براي پيروزي در جنگ نفتکش‌ها

مهر: تحليلگران اقتصاد جهان از اول جولاي سال 2012 ميلادي به عنوان اولين روز آغاز رسمي جنگ اقتصادي غرب عليه جمهوري اسلامي ايران ياد مي کنند، روزي که با تصميم تعدادي از سران کشورهاي غربي، 27 کشور عضو اتحاديه اروپا از واردات نفت خام ايران محروه شده اند.

پيش از اين ايران هشدار داده بود که در صورت اعمال رسمي تحريم‌هاي نفتي برگ برنده نهايي خود را مبني بر مسدود کردن تنگه هرمز رو خواهد کرد و براي اجراي نخستين گام اين سناريوي استراتژيک نمايندگان مجلس شوراي اسلامي پيش نويسي به منظور مسدود کردن تنگه هرمز را در دستور کار قرار داده اند.

در شرايط فعلي بدون شک تنگه هرمز حياتي ترين شريان انرژي براي اقتصاد کشورهاي بزرگ صنعتي جهان است و آمارها حاکي از آن است که با وجود تلاش برخي از کشورهاي عربي براي دور زدن اين تنگه در حال حاضر به طور متوسط روزانه 19 تا 17 ميليون بشکه نفت خام از اين مسير به بازارهاي جهاني حمل مي شود.

از سوي ديگر، در دو دهه گذشته و همزمان با کاهش توليد نفت در اکثر مناطق جهان همچون اروپا و آمريکاي شمالي و حوزه خليج مکزيک، ميزان وابستگى به نفت خليج‏فارس دو برابر شده است به طوريکه از حدود يکهزار و 200 تا يکهزار و 300 ميليارد بشکه کل ذخاير نت جهان فقط 800 ميليارد بشکه آن در منطقه خليج فارس قرار گرفته است.

همزمان با افزايش وابستگي اقتصاد جهاني به نفت خليج فارس، پيش بيني مي شود ذخاير نفت خام آمريکا هم تا 20 سال اينده به پايان برسد که در اين صورت ميزان وابستگي اين کشور هم به ذخاير طلاي سياه حوزه خليج فارس دو چندان خواهد شد.

در کنار ذخاير نفت خام، در حال حاضر قطر بزرگترين صادرکنندهLNG جهان بوده و به طور متوسط سالانه حدود 70 ميليون تن LNG توسط اين کشور کوچک حاشيه جنوبي خليج فارس به بازارهاي شرق، جنوب شرق آسيا، اروپا و حتي امريکاي جنوبي صادر مي شود.

به‌عبارت ديگر، در حال حاضر تنگه هرمز صرفا يک تنگه نفتي نبوده بلکه با افزايش تقاضاي جهاني به گاز، کاربريهاي اين تنگه استراتژيک متنوع شده است.

ايران پيروز جنگ نفتکش‌ها در 8 سال جنگ تحميلي

صنعت نفت ايران چندان با جنگ نفتکش‌ها و سناريوهاي مقابله و حتي پيروزي در اين جنگ نفتي بيگانه نيست و هشت سال جنگ تحميلي رژيم سابق بعث عراق، به اندازه کافي تجربه کاري براي ناوگان دريايي صنعت نفت کشور اندوخته است.

بر اين اساس اوسط سال 1364 رژيم بعث جنگ را تا ميانه خليج پارس گسترش داد و استراتژي خود را بر حمله به تأسيسات نفتي، پالايشگاه‏ها، اسکله و کشتي‏هاي نفتي جمهوري اسلامي ايران قرار داد تا در هر حمله؛ وسيع‏ترين ضربه ها را بر پيکر اقتصاد کشور وارد کند.

سلاح جديد و مرگ بار عراق در جنگ عليه نفتکش‏هاي ايران، موشک بسيار نيرومند و بي‏سابقه‏اي به نام اگزوسه (Exocet) بود که بزرگترين سوراخ‏هاي ممکن را در بدنه کشتي ايجاد مي‏کرد و در حقيقت بدنه کشتي‌هاي نفتکش را مي‏دريد!

اين موشک نوظهور را دولت به ظاهر آزادي‏خواه فرانسه در اختيار عراق قرار داده بود ضمن آنکه همين دولت براي تقويت نيروي هوايي عراق، هواپيماهاي جنگي جديد سوپر اتاندارد (Super Etendard) را به آنها اجاره داد.

از سوي ديگر، اطلاعات راداري منطقه‏اي را هم آمريکايي‏ها با پيشرفته‏ترين وسايل، به عراقي‏ها مي‏رساندند و از اين نظر وضع نفتکش‏هاي ايراني و اسکله‏ها و تأسيسات به کلي در خطر روزافزون قرار مي گرفت، با اين وجود براي يک روز هم صادرات نفت خام ايران متوقف نشد.

برنامه ايران براي پيروزي در جنگ نفتکش‌ها

 در شرايط فعلي وجود خط ساحلي گسترده از بندر ماهشهر تا بندرچابهار در درياي عمان و وجود اسکله‌هاي متعدد نفتي در اين گستره دريايي مهمترين برگ برنده ايران براي صادرات نفت خام حتي در سخت ترين شرايط بروز جنگ در منطقه خليج فارس بوده ضمن آنکه فاصله ايران با تنگه هرمز تنها هفت کيلومتر است.

همزمان با کوچکترين اختلالي در تردد کشتي‌هاي نفتکش و LNG بر در تنگه هرمز و خليج فارس، بدون شک قيمت نفت خام در مدت چند ساعت با جهش و يک شوک قيمتي غير قابل پيش بيني روبرو خواهد شد زيرا حداقل بيش از 60 درصد نفت توليدي سازمان اوپک از مسير اين تنگه استراتژيک به بازارهاي جهاني انرژي حمل مي شود.

افزايش قيمت طلاي سياه و عدم انتقال نفت به مبادي بزرگ مصرف علاوه بر تعطيلي برخي از پالايشگاه‌هاي بزرگ نفت جهان در اروپا و آسيا منجر به يک بحران انرژي خواهد اين در حالي است که نبايد فراموش کنيم که با تعطيلي نيروگاه هاي اتمي برخي از کشورهاي اروپايي و ژاپن نياز اين کشورها به LNG افزايش قابل توجه اي پيدا مي کند.

به عبارت ديگر، توقف صادرات LNG قطر به ژاپن، کره جنوبي، چين و هند يک بحران انرژي در اين کشورها ايجاد خواهد کرد که حتي ذخاير استراتژيک نفت هم نمي تواند پاسخگوي اين بحران اقتصادي انرژي باشد. بدون شک افزايش قيمت جهاني نفت خام، گاز طبيعي و LNG مهمترين برگ برنده ايران در صورت بسته شدن تنگه هرمز خواهد بود.

افزايش ريسک بيمه کشتي‌هاي نفتکش، LNG بر و حمل محصولات پتروشيمي براي عبور و مرور در تنگه هرمز و خليج فارس هم ديگر برگ برنده ايران براي موفقيت در جنگ نفتکش‌ها خواهد بود.

در همين در جريان هشت سال جنگ تحميلي عراق به ايران، شرکت‏هاي بيمه بين‏المللي، قيمت بيمه جنگي را براي کشتي‏ها، 120 درصد قيمت کشتي در سال قرار دادند يعني در عرض يک سال بايد 120 درصد قيمت هر کشتي را حق بيمه داد. با وجود چنين نرخ گزافي، شرکت انگليسي لويدز باز هم حاضر نمي‏شد کشتي‏هاي شرکت‏هايي را که به مناطق جنگي ايران مي‏آمدند بيمه کند.

از سوي ديگر تجهيز کشتي‌هاي نفتکش‌ها به سيستم انحراف موشکي، تأسيس پايانه‌هاي جديد صادرات نفت در برخي از جزاير و انجام عمليات بارگيري و تخليه به صورت کشتي‌هاي پهلو به پهلو (ترانس شيپ منت) هم از ديگر راهکارهاي ايران براي موفقيت در اين جنگ اقتصادي خواهد بود.

آمارهاي رسمي حاکي از آن است که در طول جنگ تحميلي، ناوگان تجاري در خليج فارس اعم از نفتکش و غيرنفتکش 381 بار، نفتکش‌ها 283 بار و کشتي‌هاي ملکي شرکت ملي نفتکش 58 بار مورد حمله‌هاي موثر واقع شدند اما با وجود اين حملات حتي براي يک ساعت هم صادرات طلاي سياه ايراني متوقف نشد.

آيا امارات و عربستان مي‌توانند تنگه هرمز را دور بزنند؟

در روزهاي اخير برخي از رسانه هاي غربي از احتمال دور زدن تنگه نفتي هرمز توسط عربستان سعودي و امارات متحده عربي و حتي عراق در صورت احتمال بروز جنگ نفتکش‌ها در خليج فارس ياد مي کنند.

در حال حاضر امارات متحده عربي و عربستان سعودي هر يک با ساخت يک خط لوله جديد (حبشان- فجيره امارات) و بازسازي خط لوله نفت قديمي روياي دور زدن تنگه هرمز را دارند اما اين دو خط لوله تنها روزانه بين 3 تا 3.5 ميليون بشکه نفت خام را با دور زدن تنگه هرمز مي‌توانند به بازارهاي جهاني صادر کنند.

عراق هم با وجود صادرات روزانه 2 تا 2.2 ميليون بشکه نفت خام به بازارهاي جهاني تنها توانايي انتقال روزانه 20 تا 25 درصد صادرات اين حجم گسترده نفت خام از مسير اردن و ترکيه را خواهد داشت.

با اين وجود به نظر مي رسد سناريوهاي برخي از کشورهاي عربي براي دور زدن تنگه هرمز تنها بر روي کاغذ قابليت اجرايي دارد و در صورت هر گونه اختلال قطعا صادرات نفت و LNG پنج کشور عربي عربستان، قطر، امارات، کويت و عراق و حتي در صورت کشيده شدن اين اختلالات به درياي عمان صادرات کشور عمان هم متوقف شود.