تنگه هرمز را نمي‌توان دور زد!

فرارو به نقل از فوربس، يکي از مسائلي که تحليل گران انرژي جهان علاقه زيادي به بحث کردن در موردش دارند، گلوگاه هاي دريايي است. چندين سال پيش مسئله حضور دزدان دريايي در تنگه مالاکا که بعد از تنگه هرمز مهمترين شاهراه حمل و نقل دريايي نفت محسوب مي شود، موضوع بحث بسياري از تحليل گران بود؛ تنگه اي که روزانه نزديک به 15 ميليون بشکه نفت را به سوي آسيا روان مي کرد. تنگه بسفر نيز باريکه آبي است که درياي سياه را به درياي مرمره متصل مي کند و مدتي به محل نگراني تحليل گران تبديل شده بود. کانال سوئز نيز طي انقلاب مصر وضعيتي مشابه داشت؛ درگيري ها در اين کشور امنيت انتقال روزانه چهار و نيم ميليون بشکه نفت به درياي مديترانه را به خطر مي انداخت.

اما مطمئناً شريان اصلي انتقال نفت که مادر تمام اين گلوگاه ها محسوب مي شود، تنگه هرمز است که «خط حيات» عبور روزانه 17 ميليون و 500 بشکه نفت جهاني است. اين تنگه را ببنديد و بعد از آن ديگر تلاش نکنيد که قيمتي براي نفت متصور شويد.

همانطور که همه مي دانند اين همان اهرمي است که ايران در تقابل برنامه هسته اي خود و اوج گيري قيمت نفت، در دست دارد. تا زمانيکه ايران قادر به بستن اين تنگه باريک است، برگ برنده آخر براي مسدود کردن گلوگاه عرضه نفت جهاني را در دست دارد.

حتي تهديد بدون عمل به اجرايي کردن چنين اقدامي باعث شده هر زمان که تهران بخواهد قيمت نفت افزايش بيابد، و از اين جهت بايد ممنون تاجران نفتي بي سواد در لندن و نيويورک باشيم که با توجه به عوامل ژئوپلتيک دست به خريد مي زنند و تحت تاثير جهت وزش باد از ايران هستند. اما بحث اصلي اينجا است که آيا اين روند در آينده نيز ادامه خواهد داشت، به خصوص با توجه به اينکه توليدکنندگان منطقه اي «نقشه شماره 2» هرمز که شامل ارسال نفت به بازارهاي جهاني به دور از دسترس ايران مي شود را در دست اجرا دارند.

دو بازيگر اصلي اين نقشه عربستان و امارات هستند. سعودي ها به شدت خود را مشغول خط لوله «شرق به غرب» به طول يک هزار و 200 کيلومتر از ابقيق در شرق عربستان تا بانبو در درياي سرخ کرده اند. اين خط لوله که طي جنگ ايران و عراق در دهه هشتاد ميلادي ساخته شد، خط لوله 48 اينچي بود که براي انتقال روزانه دو ميليون بشکه نفت صادراتي به جاي گاز بازسازي شد.

رياض سه خط لوله نفتي و گازي ديگر هم دارد که مي توانند تنگه هرمز را دور بزنند. امارات نيز پس از يک دوره توقف طولاني در پروژه نفتي در نهايت با راه اندازي نخستين تانکر خود طي روز يکشنبه هفته جاري از يک خط لوله 370 کيلومتري که از ابوظبي در خليج فارس مستقيماً به فوجيره در درياي عمان کشيده شده، توانست بخشي از روند دور زدن تنگه هرمز باشد. اين خط لوله مي تواند روزانه يک ميليون و 500 هزار بشکه نفت که تقريباً 65 درصد از صادرات اين کشور است را منتقل کند.

به نظر فوق العاده مي آيد، حتماً حالا برگ برنده هرمز ايران ديگر ارزشي ندارد. دريغا که خير. اگر تمام ظرفيت خطوط لوله عربستان و امارات را جمع کنيد، جوابش انتقال روزانه شش ميليون و 500 هزار بشکه نفت خواهد بود که اين رقم کمتر از 40 درصد از مجموع 17 ميليون و 500 هزار بشکه نفتي است که روزانه از طريق تنگه هرمز منتقل مي شود. در شرايط بازار، اين امر ذره اي از خطر تهديد ايراني ها کم نمي کند. حذف شدن روزانه 11 ميليون بشکه نفت از توليدات جهاني که ديگر امکان عبور از تنگه هرمز را ندارند، قيمت نفت را به اوج مي رساند؛ و در نهايت روند حرکتي اقتصاد جهان متوقف مي شود.

اين حقيقت محض بيانگر بحث خسته کننده اي است که «کارشناسان امنيتي» در مورد طول زماني که ايران مي تواند از نظر نظامي يک انسداد را هدايت کند، به راه انداخته اند. بحث اصلي در مورد حجم نفت مصرفي در مقابل افزايش ناگهاني قيمت نفت است که کشتي اقتصاد جهان را سوراخ مي کند، نه بر سر تعداد کشتي هايي که ايران مي تواند جمع آوري کند. هيچ اهميتي ندارد که رياض چقدر از مسيرهاي شرق به غرب سخن بگويد يا امارات تا چه اندازه از گزينه هاي اقيانوس هند بگويد، مقامات هر دو کشور به خوبي مي دانند که عبور روزانه 11 ميليون بشکه نفت از تنگه هرمز خيلي بيشتر از حدي است که ايران براي فدا کردن اقتصاد جهان به آن نياز دارد.

بحث واقع بينانه

البته اينکه آيا ايران دست به چنين اقدامي مي زند يا خير، بحثي کاملاً متفاوت است. عليرغم ادعاهايي که از افت بازده نفتي ايران به پائين ترين سطح طي 20 سال گذشته خبر مي دهند، ارقام بيشتر بازتابي از «مسائل سياسي» هستند تا حقيقت عيني. گزارش ماهانه اوپک اشاره اي به تحريم ها نداشت اما اداره اطلاعات انرژي آمريکا مدعي است که بازده نفت ايران تا سال 2013 به روزانه دو ميليون و 400 بشکه در روز کاهش خواهد يافت. آژانس بين المللي انرژي ارقام مربوط به سال 2013 در اين زمينه را به دو ميليون و 700 هزار بشکه نزديک تر اعلام مي کند اما معتقد است که بازده نفتي جاري ايران سه ميليون و 200 هزار بشکه در روز است که اين رقم قابل مقايسه با دو ميليون و 900 هزار بشکه اي است که از سوي اداره اطلاعات انرژي آمريکا اعلام شد.

رقم دقيق توليدات ايران هر چه هم که باشد، اهميت چنداني ندارد. ايران حتي با توليد روزانه دو ميليون و 500 بشکه نفت باز هم بيش از حد لازم توليدات خواهد داشت و همچنان به برنامه هاي غني سازي خود ادامه خواهد داد. دستکم در اين مرحله، ايران اصلاً نيازي ندارد که اقدامي جدي صورت دهد. اگر تمام بزرگنمايي هاي تبليغاتي را کنار بگذاريم، درمي يابيم که واقعيت اصلي، زيبايي هرمز براي ايران است. اين واقعيت که تنگه هرمز گزينه قدرتمندي است باعث مي شود ايران آن را همچنان به عنوان آخرين سلاح براي جلوگيري از حمله احتمالي بين المللي حفظ کند.

نکته اصلي اين است که خطر واقعي بسته شدن تنگه هرمز اندک است اما تاثيرش بي شک بسيار گسترده خواهد بود.