اين روزها همه کم کارند جز سارقان!

به گزارش گروه اجتماعي «شهر»، پيرامون کاهش جرائم در ماه مبارک رمضان سه موضوع داراي اهميت است. نخست اينکه بررسي صحت و سقم کل ماجراست؟ دوم، شناخت علت‌هاي اين کاهش چيست؟ و سوم چگونگي گسترش اين عوامل براي تاثير در طول سال چيست؟

جرايم در ماه رمضان به روايت آمار

بسياري از تحليل‌ها و پژوهش‌ها‌يي که پيرامون آسيب‌ها و جرايم اجتماعي صورت مي‌گيرد، 9 جرم بيش از بقيه آسيب‌ها و جرايم مورد توجه قرار مي‌گيرند. باور بر اين است که اين جرائم و کجروي‌ها بيش از بقيه، امنيت اجتماعي و آرامش رواني شهروندان را دستخوش اختلال مي‌سازد. حال پرسش اين است که آيا در ماه مبارک رمضان، نرخ وقوع اين کجروي‌ها کاهش مي‌يابد يا خير؟

نرخ وقوع اين 9 جرم در 26 روز ماه مبارک، با نرخ وقوع آنها در ميانگين 26 روز 6 ماه اول سال، مقايسه شده که درصد تغيير نرخ وقوع هر يک از آن 9 جرم در ماه مبارک به شرح زير است:(آمار سال 87)

همان گونه که ملاحظه مي‌شود در ماه مبارک رمضان نرخ وقوع 7 جرم از 9 جرم مورد بررسي، از 6 درصد تا 33 درصد کاهش يافته است (ميانگين کاهش در کل جرائم نيز حدود 12درصد است) اين ميزان کاهش از حيث آماري معنادار است. بنابراين پاسخ پرسش مطرح شده در آغاز اين نوشتار مثبت است.

کاهش جرم مجرمان حرفه‌اي؟

اما اين پرسش نيز مطرح است که ماه مبارک روي چه کساني تاثير گذار است و موجب کاهش جرايم مي‌شود؟ آيا کلاهبرداران حرفه‌اي، دزدان سابقه‌دار و اوباش در اين ماه تحت تاثير قرار مي‌گيرند؟

احمد رادان،  رييس پليس تهران دراينباره مي‌گويد: در يکي از مطالعات آشکار شد که ماه مبارک رمضان تاثير چنداني بر مجرمان بسيار پرسابقه و افراد ضد اجتماع ندارد چرا که وجدان اين افراد آنقدر ضعيف است که کمتر عاملي قادر است آن را متاثر سازد.

رضا غني لو عضو هيأت علمي دانشگاه علوم انتظامي و کارشناس رسمي دادگستري نيز نگاه ويژه‌اي به اين مساله دارد و با هشدار نسبت به گفتارهاي سطحي نسبت به کاهش جرايم مي‌گويد: درصد قتل‌هاي اتفاقي و تصادفي و نزاع در ماه مبارک کاهش مي‌يابد. ولي آيا اين قاعده براي قاتل حرفه‌اي هم که در تمام عمر خود نه نماز خوانده نه روزه گرفته است صادق است؟ پاسخ مشخص است. آيا کسي که بارها سابقه سرقت داشته در ماه مبارک رمضان دست از سرقت برمي‌دارد؟ پر واضح است که خير. هرچند ما منکر بازگشت و توبه نيستيم ولي آمارها کاهش محسوس در دستگيري سارقان حرفه‌اي نشان نمي‌دهد، اما بسياري از افراد مستعد و کساني که قصد ارتکاب جرمي را در سر مي‌پرورانده‌اند يا پشيمان شده يا ته مانده اعتقادات به آنها ديکته کرده است که موضوع را به بعد از ماه مبارک رمضان موکول کنند و به قول مشهور «از اين ستون به آن ستون فرج است» عمل کرده‌اند.

واقعيت آن است که تاثير ماه مبارک رمضان بر کاهش تخلفات ترافيکي مانند تجاوز به حريم همديگر و عبور از چراغ قرمز و فحاشي در حين رانندگي و يا اختلافات زناشوئي بسيار بيشتر از ارتکاب جرايم توسط مجرمين حرفه‌اي بوده است.

ريشه کاهش جرايم در ماه مبارک رمضان

اما درباره علت‌ها مي‌توان دلايل مختلف و متنوعي را پيرامون کاهش معنادار جرايم و کجروي‌هاي اجتماعي در ماه مبارک رمضان برشمرد.

رمضان از سويي گروه‌هاي مختلف اجتماعي را به هم نزديک کرده و به انسجام اجتماعي مي‌رساند و از سويي ديگر همفکري و انسجام اجتماعي را در سازمان‌هاي ديني از قبيل مساجد افزايش مي‌دهد. رمضان بستري را فراهم مي‌کند تا شاخص‌هاي راستگويي، صداقت و سلامت اجتماعي افزايش يابد. اين موضوع موجب پويايي جامعه و تقويت اعتماد اجتماعي در ميان اعضاي خانواده و ديگر نهادهاي اجتماعي مي‌شود. مي‌توان گفت مهمترين تاثير رمضان ايجاد فضاهاي جمعي و در نتيجه تقويت وجدان اجتماعي است.

در ماه مبارک ميزان «کنترل دروني» شهروندان، حتي آنهايي که از پتانسيل بالايي براي دست يازيدن به اعمال کجروانه برخوردارند، افزايش مي يابد. اين نوع کنترل بيش از هر عامل ديگري قادر است بر «رفتار» آدميان تاثير بگذارد.

همچنين بر اساس شواهد آماري موجود در سامانه‌هاي نظارتي ناجا، ميزان همکاري و همراهي مردم با نيروي انتظامي در ماه مبارک و مشارکت آنان در فرآيندهاي اجتماعي افزايش مي‌يابد. که اين موضوع پيشگيري از وقوع جرم و کجروي و مداخله سريع و فوري در آن را تسريع و تسهيل مي‌کند.

عاملي ديگري که مي‌توان از آن نام برد فشار هنجاري براي عدم ارتکاب رفتارهاي خلاف هنجار است. که افزايش اين عامل خود نوعي کنترل است که افراد کجرو را از گرايش به رفتارهاي خلاف باز مي دارد.

رضا غني لو، عضو هيأت علمي دانشگاه علوم انتظامي و کارشناس رسمي دادگستري نيز در اينباره مي‌گويد: در حقوق جزا و جرم‌شناسي بحثي وجود دارد تحت عنوان «عوامل پيش‌جنائي»؛ در عوامل پيش‌جنائي به جاي کشف و نشان دادن مجرم به مجموعه شرايطي پرداخته مي‌شود که ماحصل آن وقوع جرم است. با تغيير فضاي معنوي جامعه، تقويت باورهاي دروني به نظارت غيبي و تمرين تقوا و خويشتن‌داري باعث کنترل عوامل و شرايط پيش‌جنايي در عموم مردم مي‌شود.

نيازي به يادآوري نيست که هريک از اين عوامل سهمي از کاهش جرايم و کجروي هاي اجتماعي را در ماه مبارک تبيين مي کند.  

تلاش براي حفظ فضاي معنوي رمضان
اما پرسش سوم آيا مي‌توان با بسط فضاي معنوي رمضان باعث کاهش جرائم و کجروي‌ها در تمام طول سال بود؟

محمد برماي دراين‌باره مي‌گويد: در ماه مبارك رمضان به خاطر برگزاري مراسم ديني و مذهبي فضايي معنوي در جامعه حاكم مي‌شود كه به عنوان سدي دربرابر وقوع جرايم است. آن چه كه بايد به آن توجه كنيم اين است كه ماه رمضان را بايد از جنبه فردي الگويي براي ساير ماه‌ها قرار دهيم.

بسياري از آسيب‌شناسان اجتماعي، جرم‌شناسان و روان‌شناسان بر اين عقيده هستند كه مذهب به عنوان اصلي‌ترين عامل خودكنترلي، افراد را از كجروي، رفتارهاي نابهنجار و پرخطر دور نگه مي‌دارد و طبيعتا هر چه فضاي جامعه مذهبي‌تر باشد اين خودكنترلي نيز در بين شهروندان بيشتر مي‌شود.

بي شك اگر نهادهاي فرهنگي و متوليان امر بتوانند فضاي اميد، ايمان و تحول روحي و رواني را که در ماه مبارک رمضان در جامعه وجود دارد در طول سال نيز ايجاد کنند اين رويه ماندگار خواهد شد. اما براي تثبيت اين مهم بايد برنامه ريزي اساسي صورت گيرد.

بايد از اين فضا استفاده شود تا جرايم در ديگر ماه‌هاي سال هم روندي رو به کاهش داشته باشند، وقتي اين پتانسيل وجود دارد که با استفاده از فرهنگ اسلامي و خداپرستي وجدان جامعه بيدار شود و وقوع جرم کاهش پيدا کند مسوولان وظيفه دارند با فرهنگ‌سازي اين معنويت را در جامعه نهادينه کنند.

جدول اظهار نظرهاي مختلف درباره ماه رمضان و کاهش جرايم