گفت‌و‌گوي «شهر» با داوود توحيدپرست/
نامزد آمريکايي من براي احياي ارزشها آمد
کارگردان «نامزد آمريكايي من» معتقدست جامعه به سمت بي‌هويتي مي‌رود و تمام ارزش‌هايمان در حال از بين رفتن است، او هدف از آخرين ساختهاش را احياي اين ارزشها ميداند.
به گزارش خبرنگار فرهنگي «شهر»، اين روزها فيلمي روي پرده‌هاي سينماهاست كه در بي‌اطلاعي كارگردان آن اكران شده است. «نامزد امريكايي من» را داوود توحيدپرست به همراه همسرش ـ ياسمن كفايتي ـ نوشته و به همراه تهيه‌كنندگي ـ عبدالرضا ساعت‌چي فرد ـ آن را كارگرداني كرده است. توحيدپرست متولد 1339 تهران در سال 1363 وارد انجمن سينماي جوان شده و فيلم كوتاه 8 ميلي‌متري را ساخته است. وي دو مجموعه قصه چكمه و تولد غريبانه را به چاپ رسانده و همچنين فيلم 16 ميلي‌متري براي سينماي تجربي به نام «گل به سر روزگار مي ريزد» را ساخته است. وي در سال 1363 وارد صدا و سيما شد، ابتدا در گروه كودك شبكه اول و سپس منشي صحنه تلويزيون بوده است. اولين تجربه سينمايي او در مقام كارگرداني؛ فيلم «معصوم»است. وي در «جهنم سبز»، «هفت گذرگاه»، «آتش در خرمن»، «چشم شيشه‌اي» و ... به عنوان دستيار كارگردان حضور داشته و در چندين فيلم ديگر هم سمت برنامه‌ريزي را برعهده داشته است.
در حال حاضر هم توحيدپرست «شيرين قناري بود» را با سرمايه‌گذاري ياسمن كفايتي تهيه و كارگرداني كرده كه قرار است بعد از ماه مبارك رمضان قرارداد اكرانش بسته شود. اين فيلم در مورد دختر آرمان‌گرايي است كه مي‌خواهد همه مشكلات جامعه را از بين ببرد اما ... .
اخيرا هم وي سه تا فيلمنامه به نگارش درآورده كه از طرف اداره نظارت و ارزشيابي و اتحاديه تهيه‌كنندگان رد شده است. توحيدپرست معتقداست مسوولين در اين رابطه كاملا سليقه‌اي و رابطه‌اي برخورد مي‌كنند، چراکه اداره نظارت دليلي براي رد كردن آثار ارايه نمي‌كند. اكران «نامزد امريكايي من» حاشيه‌هاي زيادي به دنبال داشته، به هر حال به بهانه اكران اين فيلم با كارگردان آن به گفت‌و‌گو نشسته‌ايم كه در ادامه مي‌خوانيد.
-
از دلايل پرداختن به موضوع «نامزد امريكايي من» براي ما مي‌گوييد؟
ـ يكي از معضلات فرهنگي كشور ما، سوء تفاهم‌هاي شديدي است كه مسوولين و قشري از مردم نسبت به هم دارند. در واقع اين يك معضل فرهنگي است كه آدم‌ها آگاهي كامل نسبت به هم ندارند اما فكر مي‌كنند كه انديشه آنها نسبت به ديگري كاملا درست است و آن را به جاها و آدم‌هاي ديگر هم تعميم مي‌دهند. در حقيقت، بر اساس تفكر ناكارآمد و بدون تحقيق در مورد هر چيزي حكم صادر مي‌كنند. در اين مورد فيلمنامه نوشتم تا فرهنگ نادرست را به چالش بكشم.
تمركز ما در اين فيلم شخصيت محوري است. با همسرم ـ ياسمن كفايتي ـ خواستيم مانند تهمينه ميلاني كار را تم‌محور بنويسيم. ابتدا تم را مشخص مي‌كنيم وشخصيت‌پردازي بر اساس تم جاري مي‌شود. بنابراين موضوع تم اصلي فيلم بر اساس ايده‌اي است كه مردم در مورد هر چيزي طبق آگاهي خود نظر مي‌دهند و آن را در همه جا به عنوان حكم صادر مي‌كنند، مصداق‌هاي اين مسأله را مي‌توان در جامعه به وفور ديد.
تم فرعي اين فيلم هم اين است كه «اگر بدي كني، بدي مي‌بيني». هر دو اين موضوعات از آيه قرآن نشأت مي‌گيرند. البته در فيلم به آيه‌هاي قرآن به طور مستقيم اشاره نكرديم، گرچه مادر مرتضي لفظ «زلزال» را بر زبان جاري مي‌كند. در كل، اينها را در فيلم قرار داديم كه مردم بروند آنها را در قرآن بخوانند و از آن چيزي كه آگاهي ندارند، تبعيت نكنند.
احساس كردم اين معضل به شدت در كشور هم در بين مسوولين و هم در بين مردم وجود دارد. همچنين در بين ما آدم‌ها اين موضوع كه «بدي كني، بدي مي‌بيني» از بين رفته است اما در هندوستان روي اين مسايل بسيار تاكيد مي‌كنند. بنابراين چرا به اين معارفي كه خودمان داريم، عمل نكنيم! در كل؛ جامعه به سمت بي‌هويتي مي‌رود و تمام ارزش‌هايمان در حال از بين رفتن است.
-
در ابتداي فيلم دليل خودكشي خواهر بيتا، همچنين دليل كارهاي او براي مخاطب مشخص نيست و خيلي زمان مي‌‌گذرد تا مخاطب به اين جواب‌ها برسد؟
ـ به دليل اينكه بر اساس قانون فيلمنامه، بايد اطلاعات فيلمنامه را به صورت تدريجي به مخاطب ارايه كنيم. پس در طول نمايش فيلم، اطلاعات را تزريق كنيم. شايد اگر اولش موضوع لو مي‌رفت، درست نبود. بنابراين بايد در جاي ديگر روايت مي‌كردم تا بيننده اثر را دنبال كند.
در اين فيلم براي همه كاراكترها مشخص است كه همه آدم‌هاي مذهبي مثل هم نيستند. در واقع حق و باطل از جمله ابوذر، شريعتي، معاويه و غيره همه در تاريخ در قالب دين ظاهر مي‌شوند. در اين ميان در اين فيلم، يك عده مذهبي افراطي شرايطي را فراهم مي‌كنند كه خواهر بيتا خودكشي مي‌كند اما كنار اين نوع آدم‌ها، آدم‌هاي درست‌كار و مذهبي متعادل هم وجود دارند و در فيلم، دوست بيتا مي‌گويد: «اين با اون يكيا فرق مي‌كنه...» اما بيتا بخاطر كينه‌اي كه دارد، حرف ديگران را قبول نمي‌كند.
در حقيقت، مرتضي از لحاظ شخصيتي آدم خوبي است، او اهل كتاب و روزنامه‌نگار است. هيچ مشكلي در ارتباط با ديگران ندارد. در اينجاست كه نبايد بر اساس پنداشته‌هاي خود نسبت به مذهبي‌ها يا غيرمذهبي‌ها گارد گرفت. كمااينكه دكتر خوب و بد يا روحاني خوب و بد همه را در ميان مردم داريم.
-
اگر در نظر بگيريم كه بيتا به علت ظاهر مرتضي به اشتباه مي‌افتد، اما مرتضي در فيلم يك شخصيت متعادلي به تصوير كشيده شده است.
ـ براي اينكه او يك طرز تفكر اشتباهي دارد كه نسبت به يك چيزي، بدون آگاهي كافي بيان و حكم صادر مي‌كند. در واقع ذهن بيتا بسته شده، كمااينكه در هر موقعيتي به مرتضي گير مي‌دهد، تا آخرين لحظه آمدن جهانگير، عاشق اوست و مرتضي را دوست ندارد.
-
از نظر طبقاتي، اعتقادي و شيوه زندگي و موارد اين چنيني مرتضي و بيتا بسيار از هم فاصله دارند. آيا ازدواج مرتضي و بيتا اغراق‌آميز نيست؟
ـ عشق يك موضوعي نيست كه چيزهاي ديگر را در نظر بگيرد. افرادي از جمله شريعتي؛ آزادانديش در عين حال مذهبي اند و بطور متحجرانه، مقيد به حجاب و اين چيزها نيستند درحاليكه اين آدم يك اسطوره است. در هر حال از نظر يك آدم آزادانديش؛ يك خانم مانتويي فرد پوشيده‌اي است، نماز مي‌خواند و روزه هم مي‌گيرد در عين حال در جامعه هم روابط سالم دارد. بنابراين اينها هيچ اشكالي ندارد و در اينجاست كه آنها همديگر را مي‌پذيرند.
-
اگر مرتضي را يك فرد مذهبي و در نتيجه پايبند به متعلقات آن تلقي كنيم، اتفاقا دختر همسايه هم اين پاي‌بندي را دارد اما مرتضي خواسته هم آيين و هم طبقه خود را نمي‌پذيرد. آيا در اينجا تناقض وجود ندارد؟
ـ مرتضي به دختر همسايه مي‌گويد: «تو مثل خواهر من مي‌موني ... اين خيابان يك طرفه است». من در اينجا مي‌خواستم اين دو به هم نرسند بلكه هدفم اين بود كه تفكر كاملا متضاد را به وحدت برسانم. در واقع يك تفكري كه انساني نيست تبديل به تفكري كاملا انساني شود و مرتضي هم مذهبي است نه مذهبي افراطي.
در سكانسي از فيلم مرتضي وضو گرفته و در آينه اين كار ديده مي‌شود اما كمي واضح نيست. بعد هم وقتي مادر مرتضي در موسسه خيريه كار مي‌كند و پدرش هم معلم بوده ـ از بس گردوغبار گچ به ريه‌اش رفته مشكل ريوي پيدا كرده ـ با توجه به اينها چنين شخصي؛ يك مذهبي در حد اعتدال است.
-
اما آدم فكر مي‌كند كه پدر مرتضي يك جانباز شيميايي است!
ـ اتفاقا فكر مي‌كرديم كه مخاطب اين برداشت را از موضوع كند اما به دليل طولاني بودن زمان فيلم، سكانس تدريس و دليل بيماري پدر او را حذف كرديم.
-
بيتا چطور مي‌تواند اينقدر راحت به مادر مرتضي نزديك شود و مادر هم به راحتي اين رابطه را بپذيرد؟ از واقع‌گرايي فيلم نمي‌كاهد؟
ـ بيتا تئاتر مي‌خواند. تئاتري‌ها هم از اين نظرها آدم‌هاي هفت‌خطي اند. در واقع نمايش را بلدند. بنابراين وقتي بيتا سراغ مادر مرتضي مي‌آيد، نقش دختر خوب و عاشق را بازي مي‌كند، قاپ مادر را مي‌دزدد و مادر هم پسر را طوري تربيت كرده كه نمي‌تواند به تضرع و اصرار او بي‌تفاوت باشد. بنابراين وقتي بيتا به زيبايي نقش خود را بازي مي‌كند،هم مرتضي را عاشق خودش مي‌كند و هم اينكه كاري مي‌كند كه مادر باور مي‌كند كه او دختر خوبي است. حالا مرتضي وقتي بد برخورد كرده بخاطر برخورد بد از او معذرت خواهي مي‌كند. در اينجا بيتا آخرين شگرد و حربه‌اش را كه بي‌توجهي است، به نمايش مي‌گذارد.
با اينكه مرتضي به مادرش مي‌گفت: براي چه دختري را كه با نيرنگ و فريب جلو آمده قبول كنم اما با منطق مادر مي‌پذيرد. به نظر من در مقابل منطق برتر بايد دست‌ها را بالا برد و تسليم شد.
-
چطور شد كه عنوان «نامزد امريكايي من» را براي فيلم انتخاب كرديد؟ در حقيقت اين اسم بخش كوچكي از قصه را به خود اختصاص مي‌دهد اما با برگزيدن آن، آدم فكر مي‌كند؛ كليت ماجرا مربوط به اين عنوان مي‌شود.
ـ «نامزد امريكايي من» در قصه وجود دارد و اين از اختيارات يك فيلمنامه‌نويس است. همچنين اسم جذاب براي مخاطب سوال‌برانگيز است و با عث جذب مردم به سينما مي‌شود.
در رابطه با مسايل پيش‌آمده زمان اسم‌گذاري اين فيلم هم بايد بگويم كه به دليل عقب‌ماندگي‌هاي فكري، زمان انتخاب اسم فيلم به خاطر كلمه «امريكا» دو نهاد بزرگ براي ما مشكل به وجود آوردند. در حاليكه من نقش فرد امريكايي را كوبيدم و انتخاب ما معنادار بوده است.
البته اين را هم بايد بگويم كه رگه‌هايي از خوبي را به شخصيت جهانگير دميدم . اما در نهايت، نه جهانگير را بد بد و نه مرتضي را خوب خوب تصوير كردم. مثلا زماني كه مرتضي ريشش را زد. با زدن ريشش يك لحظه لغزشي كرده ـ البته به زعم افراد مذهبي افراطي، او لغزش كرده در صورتيكه در واقعيت كسي كه ريشش را بزند اسلام را به خطر نمي‌اندازد يا يك اسراييلي و شاگرد شيطان نيست ـ و اين لغزش را براي جذابيت فيلم گذاشتيم؛ يك سكانسي كه مردم خوششان بيايد ـ صحنه‌اي كه شخصيت‌هاي داخل ميهماني در حيرت تغيير و زيبايي مرتضي فرو مي‌روند تا جاييكه يكي از آنها دست خودش را مي‌برد ـ اين سكانس خوبي است و واكنش خود مردم هم نسبت به اين سكانس خيلي خوب بود چون خودم فيلم را با مردم ديدم. اين را بگويم كه اين تغيير و ريش زدن از نظر من لغزش نيست و فقط اين نظر و منطق مذهبيون افراطي است.
-
از پدر و مادر بيتا در بطن داستان خبري نيست، درحاليکه ميتوانند در انتخاب‌هاي بيتا تاثيرگذار باشند.
ـ پدر بيتا را در فرودگاه، در مراسم بهشت زهرا(س) و عروسي نشان مي‌دهيم. در واقع اين شخصيت‌ها را در حدي به تصوير مي‌كشيم كه مخاطب را در جريان قصه قرار دهيم و آنها را معرفي كرده باشيم، در غير اينصورت بيشتر از اين لازم نديديم به آنها بپردازيم. همينطور كه خيلي از آدم‌ها در قصه بودند كه مي‌شد وارد قصه كنيم اما زمان به ما اين اجازه را نداد.
در كل، در رابطه با اين موضوع بايد بگويم كه آدم‌هاي اين قصه را بايد به واسطه مرتضي و بيتا بشناسيم نه بيشتر. در واقع هر آنچه كه در اين مضمون به طور مستقيم به اين دوشخصيت مربوط مي‌شوند، وارد قصه كرديم. بنابراين حضور آدم‌ها را در اين حد كافي ديدم. به مادر بيتا هم پرداختم اما بيش از اين تايم فيلم زيادتر از اين كه هست، مي‌شد و در نهايت موقع نمايش، به دليل زمان بيش از حد فيلم، آن را از سكانس حذف مي‌كردند. در اين فيلم من از آدم‌هاي فرعي قصه، استفاده دارماتيك كردم. مثلا زماني كه بيتا، مرتضي را به لجن مي‌كشد، پدر مرتضي مي‌ميرد كه مرتضي دل هر بيننده‌اي را به درد مي‌آورد. همين‌ها باعث مي‌شود كه مردم جذب داستان شوند و فيلم را دنبال كنند.