«لبخند بزن آقاي آرابال» را ايرانيزه کرديم

به گزارش خبرنگار فرهنگي «شهر»، پوريا اسدي فارغ التحصيل سينما و تئاتر، تا به حال «هشت ماه هياهو»، «هم اسم‌هاي عربستان»، «قابي ديگر»، «مكبث»، «ليوشا» و «كيسه» در سمت بازيگري و كارگرداني روي صحنه برده است. اسدي در جشنواره‌هاي مختلف از جمله فجر، ماه، تئاتر كوتاه تهران، دانشجويي و غير به عنوان بازيگر و كارگردان حضور داشته است. اين مدرس دانشگاه به تازگي«لبخند بزن آقاي آرابال» را در تماشاخانه استاد انتظامي به روي صحنه برد كه با استقبال تماشچيان روبرو شده بود. از عوامل اين نمايش مي‌توان به بهنام هدايتي، ميلاد عبدالهي، بهنام رزاقي، حامد بي آزار، محمدرضا ميرانصاري، پوريا اسدي و رامين ابوالفتحي به عنوان بازيگر، رسول نقوي به عنوان مشاور کارگردان و بي‌تا محمودي به عنوان طراح صحنه و لباس اشاره كرد. در رابطه با اين نمايش با اين كارگردان به گفت‌و‌گو نشسته‌ايم كه در ادامه مي‌خوانيد.

• آيا اين متن را شما براي اولين بار به اجرا در آورديد يا نه، توسط گروه ديگري هم در ايران به اجرا درآمده است؟

ـ قبل از اجرا، من اين اثر را براي اولين بار ترجمه كردم اما نه به صورت كتاب بلكه من آن را براي اجرا، ترجمه كردم. البته فقط در سال 62 سهراب سليمي هم اين كار را اجرا كرده، با اين تفاوت كه او هم ترجمه خودش را از متن داشته و همچنين با شيوه اجرايي مخصوص خودشان. متن ترجمه شده را به مركز هنرهاي نمايشي تحويل دادم و آنها متن را خواندند.

• چه زماني اين كار را انجام داديد؟

ـ يك ماه و نيم پيش. همچنين با صحبت‌هايي كه با مدير مركز خانه هنرمندان ـ آقاي مجيد سرسنگي ـ انجام داديم به توافقاتي در اين زمينه رسيديم و اجراي اين كار را آماده كرديم.

• تمرين گروه در چه بازه زماني به طول انجاميد؟

ـ دو ماه و نيم ، نزديک به سه ماه ، هر روز تمرين داشتيم. بايد گروه هم بر روي متن مسلط مي‌شدند و هم بر روي فضاي كلي اثر. به دليل اينكه متن خارجي بود. بنابراين قسمت‌هايي بايد حذف و يا به روز مي‌شد.

• در حقيقت، در طول تمرين به نمايش و نوع متفاوتي از اجرا ‌رسيديد؟

ـ از لحاظ شيوه اجرا سعي كرديم فضاي خاصي را ايجاد كنيم. با توجه به اينكه سبكي كه در اين نوع نمايش‌ها وجود دارد؛ سبك «تئاتر بي چيز» است كه به آن گروتفسك مي‌گويند. بعد از جنگ جهاني دوم، با توجه به شرايط اقتصادي اروپا و امريكا، شرايط مساعدي وجود نداشت. بنابراين تئاتر گروتوفسك به وجود آمد كه پايه‌گذار آن يرژي گروتوفسكي روسي است. در واقع با توجه به اين شرايط هنرمندان به سمتي رفتند كه اجراي نمايش بر اساس هدايت بازيگران صورت مي‌گيرد. در اينجا هدايت بازيگر است كه او در جلو بردن صحنه نمايش اولويت دارد.

• اولين چيزي كه در اين نمايش نظر من را جلب كرد نحوه بازگويي محيط توسط ساير بازيگران و همچنين كمك آنها به پيشبرد نمايش بود. از جمله اينكه به طور مثال اين بازيگران نقش صداها، پرده، كمكي و غيره را به عهده مي‌گرفتند و جالب‌تر اينكه در ميان قصه با راوي داستان ارتباط ملموسي برقرار مي‌كردند.  

ـ فرناندو آرابال، مؤسس تئاتر وحشت است. او تئاترهايي كه مي‌نويسد، تراژدي‌هاي وحشت نام دارد. در عمل، نشان دادن صحنه رئال و اين اتفاقات روي صحنه، براي تماشاگر ايراني كه هيچ دركي از شرايط سياسي و اجتماعي آن دوران اسپانيا ندارند، شرايط سختي را به وجود مي‌آورد. از اين باب، سعي كرديم كه شيوه اجراي «پارودي» را انتخاب كنيم. در اين شيوه مخاطب به مسايلي مي‌پردازد كه مسايل خيلي جدي هستند و ما در اين ميان خيلي جدي شوخي كرديم. در واقع در صحنه‌ها مخاطب مي‌خندد ولي خنده مخاطب گروتسك، متضاد و تلخ است. در حقيقت، قبل از اينكه سالن را ترك كند در ذهنش و يادش مي‌ماند كه نوع زندگي اينطوري هم وجود دارد و اين فضاها با او عجين است. به نوعي اثر را ايرانيزه كرديم. براي اينكه مخاطب فضاي تراژدي را بهتر درك كند. مخاطب مي‌آيد كار ما را ببيند. ما هم نبايد زياد اذيتش كنيم و بايد سعي كنيم فضاها و قاب‌هايي را به او ارايه دهيم كه بيشتر شاد باشد البته شادي كه بعدش به آن موضوعات فكر كند كه چه اتفاقي در نمايش افتاد. به طور مثال راوي مي‌گفت: تاريكي. درحاليكه در صحنه هيچ تاريكي وجود نداشت.

• اتفاقا اين موضوع هم ظاهرا مبهم بود و مي‌خواستم بگويم چرا به جاي استفاده راوي از اين واژه‌ها، آنها را در عينيت به كار نمي ‌برديد. مثلا نور را متمركز روي بازيگر يا محيط و يا براي نماد تاريكي نور را در قسمتي قطع نمي‌كرديد؟!

ـ زمانيكه شما چشمان‌تان را ببنديد، از اين به بعد تخيل‌تان فعال مي‌شود و وقتي كه يك چيزي را عينا ‌بينيد، تجسم اتفاق مي‌افتد و از اين به بعد همه چيز براي مخاطب تمام مي‌شود وشايد ديگر به موضوعات فكر نكند . بنابراين سعي كرديم تخيل مخاطب را فعال كنيم تا مخاطب با شنيدن تاريكي، هر طور كه دوست دارد تاريكي را فرض كند. با توجه به اينها تاريكي بر فرض بر شما با تاريكي بغل دستي‌تان متفاوت خواهد بود. در عين حال ما در اين نمايش ساده‌ترين شكل اجرا را داشتيم. در حقيقت، نيازي نيست كه براي گفتن و رساندن پيغام، سخت‌ترين راه را انتخاب كنيد. بلكه خيلي راحت مي‌توانيد با كوچكترين اتفاقات، بيشترين پيام را به مخاطب ارايه كنيد. بدون اينكه كارتان را شعاري كنيد و اثر در ورطه شعار دادن بيفتد از جمله اينكه اين شخصيت بايد اعدام شود يا نبايد. در اين نمايش ما فقط راوي بوديم. اين مخاطب است كه بايد تصميم بگيرد كه آيا بايد قهرمان قصه اعدام شود يا نه حقش اين نيست.

• چرا براي نقش مايده از بازيگر مرد استفاده كرديد. آيا امكان نداشت كه يك زن نقش اين زن را بازي مي‌كرد و همانطور كه راوي خيلي از قسمت‌ها روايت مي‌كرد، بعضي از مقطع‌ها را، به جاي بازي بازيگران در ارتباط نقش زن با بازيگر مرد راوي بعضي‌از جاها را از روي متن مي‌خواند؟

ـ اساسا وقتي بازيگر زن را قرار مي‌دهيم، عملا حركت‌هاي بازيگر و همچنين رروايت زندگي محدود مي‌شود.

• بيشتر به خاطر خط قرمز‌ها اين اتفاق مي‌افتد؟

ـ به هر جهت، كاري به مميز‌ها ندارم ولي اينها هم بي‌تأثير نيست. بماند كه در اين اثر هيچ حمايت مالي از اين كار نشد. كاري كه فقط سال 62 سهراب سليمي ترجمه خودش را از اين كار به اجرا در آورد و از آن زمان تاكنون هيچ اجرايي از اين اثر انجام نشده است. به هر حال، به خاطر اينكه درگير خط قرمزها نشويم و همچنين به دليل اينكه مهم و اصل كار، زندگي اين آدم‌هاي داستان است كه به طور كامل به تصوير در بيايد. بنابراين مجبوريم از راه‌ها و ترفند‌هايي استفاده كنيم كه كار و متن لطمه نبيند. چون كه ما به نويسنده متعهد هستيم.

• راوي همانطور كه ديگر صحنه‌ها را بيان مي كرد، امكان داشت كه صحنه‌هايي را دراين رابطه به زبان بياورد و بقيه اش را بازيگر زن اجرا كند؟

ـ آن موقع مخاطب با يك نمايش راديويي روبرو مي‌شد و فرقي برايش نمي‌كرد كه چشمانش را ببندد. در واقع جذابيتي در صحنه براي مخاطب وجود نداشت. جذابيتش هم اين بود كه يك مرد مي‌تواند يك زن شود و همينطور برعكس. از اول هم راوي تماشاچيان را در جريان مي‌گذارد كه شما با يك نمايش روبرو هستيد و بالتبع با همه متعلقات آن. در واقع مخاطب در اينجا قرار است كه نمايش ببيند و نه اين كه يك تراژدي واقعي. درحقيقت، وظيفه‌مان بود كه از اسپانياي ديروز روايت كنيم. البته به شيوه‌اي كه تماشاچي ايراني بپذيرد. براي همين لازم بود اثر ايرانيزه شود. چون در غير اينصورت تماشاگر ايراني كار را پس مي‌زند.

• در پايان كار چرا بازيگران مربوطه اثر را اجرا نمي‌كرد و همه را راوي از روي متن روايت مي‌كرد؟

ـ مثل همان اول نمايش؛ كه نمايش را توضيح مي‌دهد. در واقع در ابتداي كار مخاطب بيشتر فكر را به كار مي‌بندد تا اينكه تصوير ببينيد. در ميزانسن اول هيچ حركتي وجود نداشت فقط متن خوانده مي‌شد. در پايان بازهم حركت را از كار گرفتيم. به دليل اينكه متن بر اثر غالب باشد و مخاطب را به دقت وادارد چون اگر تصوير مي‌بود ديگر به پيغام راوي دقت نمي‌كرد.

• از كار بعدي‌تان براي‌مان بگوييد. همچنين آيا اين اثر را دوباره اجرا خواهيد كرد حتي در جاي ديگر؟

ـ پرونده اين نمايش بسته مي‌شود البته در جشنواره فجر امسال اين اثر را به روي صحنه خواهيم برد. در حال حاضر بنا داريم كه به احتمال زياد، يك نمايشنامه از شكسپير به روايت زانو كار خواهيم كرد. اين اثر تراژدي است و بازهم شيوه كمدي را در اجراي آن به كار خواهيم بست. اين اثر در 30 دقيقه سه روايت خواهد داشت. در حاليكه در حالت رئال، هر كدام از تراژدي‌هاي اين كار شايد يك و يا دو ساعت طول بكشد.

• اين اثر چه زماني روي صحنه خواهد رفت؟

ـ دوستان با مساعدت كنند به اجرا مي‌رسيم. در واقع بعد از ماه مبارك رمضان كار را احتمالا در خانه نمايش روي صحنه مي‌بريم.

گفت‌و‌گو: راضيه سليماني