نقدي بر توليد فيلم «لاله»/
دعواي بيهوده شريعتمداري و شمقدري سر لاله
اگر هدف از ساخت فيلم «لاله»، نشان دادن الگوي زن اسلامي ـ ايراني به جهانيان است، در اين فيلم هيچ نشانه‌اي از اين الگو وجود ندارد و اين فيلم تصوير خوبي را به جهانيان منعكس نمي‌كند.
شهر، حامد آسماني *
در رابطه با فيلم «لاله» بايد گفت كه در اصل نبايد ساخته شدن اين فيلم مطرح مي‌شد. در مدتي كه ساخته شدن اين فيلم مطرح شد، حواشي به دنبال خود داشته از جمله اينكه مسئولين سينمايي و غيرسينمايي، حدود 50 تا 60 نامه به همديگر نوشتند ... در اين ميان شريعتمداري و شمقدري همديگر را متهم كردند ... حسين شريعتمداري انتقادهاي تندي را به شمقدري كرد. در كل اين پروژه اينقدر اهميت نداشت كه شمقدري را نقد كنيم.
در رابطه با اينكه فيلم «لاله» براي سينماي ايران اهميت دارد يا نه، بايد گفت كه توليد اين فيلم در عرصه سينماي ايران اهميت ندارد. فيلم «لاله» چه ماهيتي بخصوص و ويژه‌اي دارد كه بايد با اين هزينه گزاف به آن پرداخت؟ ظاهرا بهانه مسوولين مربوطه براي ساختن اين فيلم اين است كه مي‌خواهند اثر جهاني شود، در دنيا صدا كند و فروش عظيمي داشته باشد. در اين ميان هم بنياد سينمايي فارابي با بودجه اندكي كه دارد، مي‌خواهد كار را عملي كند.
البته اگر قرار است به گفته مسوولين اين فيلم نگاه دنيا را نسبت به ما تغيير بدهد، در اين صورت 3، 4 ميليارد تومان هم هزينه شود، جا دارد؛ اما آيا در حقيقت اين هدف دنبال مي‌شود ؟
در رابطه با بودجه فيلم، آخرين رقمي كه از شمقدري شنيدم، پنج ميليارد تومان بود. اما با سرمايه‌گذاري كمپاني خارج از ايران، 5 ميليارد كه سهل است بلكه 50ميليارد هم خرج مي‌كنند. آنها پتانسيلي دارند كه مي‌توانند بسيار بيشتر از آنچه خرج كردند، فروش كنند. در واقع مي‌توانند پول خوبي به جيب بزنند مثل فيلم فرهادي كه كمپاني خارجي، سرمايه‌گذاري كرد و از كل فروش اين فيلم با اسپانسري كمپاني خارجي، 5 درصد به فرهادي رسيد و 95 درصد فروش گير شركت سرمايه‌گذار رسيد.
شمقدري روزي كه به معاونت سينمايي آمد، پروژه‌ها و برنامه‌هاي بين‌المللي و صدور فيلم به خارج از كشور را مدنظر داشت. اما با اين دعواهاي احمقانه اين چشم‌اندازها نه تنها هيچ كدام محقق نشده بلكه هيچ رسانه‌اي هم از سرنوشت و پروسه اين چشم‌اندازها جويا و پيگير نمي‌شوند.
در خصوص سازنده اين فيلم هم بايد بگويم، نظرها سليقه‌اي است. به طور مثال نظر من را بخواهند مي‌گويم حاتمي‌كيا شهيد همت را بسازد. در كل انتخاب اين سوژه، مناسب نيست و همچنين در گزينش سازنده فيلم ـ نيك‌نژاد ـ يك نوع بدسليقگي رخ داده است.
همچنين كاراكتر فيلم «لاله»، شخص و آدم خاصي نيست. به نوعي اين شخصيت به ضدقهرمان تبديل شده است. اصلا آيا اطراف ما از اين نوع آدم‌ها چقدر وجود دارد؟! يا مهم‌تر از آن اينكه با توجه به شرايط اجتماعي و اقتصادي كشور ما، چقدر زمينه براي الگو شدن امثال لاله وجود دارد؟! همچنين آيا اين الگو چقدر درست است؟! در حقيقت، در زمان مديران كنوني و زير مجموعه‌هايشان هم همين اتفاق‌ها انتظار مي‌رود. در لج و لجبازي با هم زير بار حرف درست نمي‌روند.
اگر بخواهيم الگوي اسلامي را در نظر بگيريم، در اين اثر از نظر داشتن الگوي اسلامي به هيچ نتيجه‌اي نمي‌رسيم. در واقع هيچ الگوي اسلامي در اين اثر ديده نمي‌شود. در عين حال خيلي از آدم‌ها در ايران هستند كه هم قبل از انقلاب و هم بعد از انقلاب در جامعه حضور داشتند، بعضي از اينها هم به بدترين نحو شكنجه شدند اما از مواضع خود به هيچ وجه كوتاه نيامدند، اينها اشخاص افراطي نبودند و كاملا آدم‌هاي متعادلي بودند.
يا همچنين ما در كشورمان دكتر زن داريم، يا رشادت‌هاي زنان در زمان جنگ و همچنين زن‌هاي جانبازان را داريم كه به معناي واقعي ايثار مي‌كنند. هيچ زماني به اينها توجه نشده است. اين درحالي‌ست كه زني به تصوير كشيده مي‌شود كه خيلي زندگي مرتب و راحتي داشته و در ناز و نعمت بوده، براي اينكه رشته اتومبيلراني نياز به هزينه زيادي دارد. بنابراين بعد از فعاليت‌هاي خود در اين حوزه به جايگاه بالايي رسيده البته اين جايگاه فقط در ايران موضوعيت دارد نه اينكه در همه دنيا اين زن مطرح باشد. در واقع لاله صديق در ايران در رشته خودش شاخص شده است. البته بيشتر هدف مسوولين از ساختن اين فيلم، اين است كه فيلم در خارج از ايران مطرح شود. در واقع مي‌خواهند اين اتفاق‌ها(سوژه فيلم) در خارج از ايران و در كل جهان ديده شود.
به هرحال به هر دليلي فيلمي ساخته مي‌شود و مي‌خواهد در جهان مطرح شود، حداقل بايد يك اثري را ارايه دهيم كه جذابيتي براي جهانيان هم داشته باشد. در واقع اين داستان چه جذابيتي براي زنان كشورهاي ديگر به طور مثال از جمله آلمان، انگليس و غيره مي‌تواند داشته باشد؟ به دليل اينكه آنها در رابطه با اين موضوعات و مسايل از ما خيلي جلوتر هستند.
علاوه بر اينها، از يك طرفي مطرح كردن اين فيلم نتيجه خوبي در برندارد. به دليل اينكه تصوير خوبي از زنان ما ارايه نمي‌دهد. در واقع با به تصوير كشيدن اين داستان، اين موضوع به ذهن متبادر مي‌شود كه در رابطه با فعاليت‌هاي اجتماعي زنان در ايران از جمله اتومبيلراني مشكلات زيادي وجود دارد و به راحتي نمي‌توان مطرح شد و حالا اگر نشان دهيم كه فقط يك زن توانسته به اين مسابقات راه پيدا كند، تصوير كشور را در اين زمينه خوب منعكس نمي‌كنيم. با توجه به اينها مثل اين است كه بگوييم خانمي در عربستان رانندگي مي‌كند. بنابراين چيزي كه از اين موضوع به ذهن ما مي رسد اين است كه آنها اصلا وضعيت خوبي ندارند يعني باعث شگفتي است كه يك زن در عربستان ماشين‌سواري مي‌كند. پس مطرح شدن اين فيلم مانند اين مثال مذكور است.
* نويسنده و منتقد سينما