گزارش آسيبشناسانه «شهر» از تبلي در ايراني‌ها/
تنبلي اي که بوي نفت مي‌دهد
به گفته محققان تنبلي ايراني‌ها از متوسط جهاني بيشتر است و ريشه‌ها و علت‌هاي مختلفي دارد که چاه‌هاي نفت به عنوان يکي از اصليترين دلايل تنور تنبلي را گرم مي‌کنند.
به گزارش گروه اجتماعي «شهر»، ديگر از آمار بالاي پشت کنکوري‌ها خبري نيست، در اين سال‌ها به لطف افزايش ظرفيت دانشگاه‌ها اغلب دبيرستاني‌ها وارد دانشگاه مي‌شوند. با آسان شدن ورود به دانشگاه، ارج و قرب تحصيلات دانشگاهي هم کاهش يافته و فرهنگ دانشجويي نيز تغيير کرده است. از ترم اول عده‌اي را با عنوان مهندس و دکتر خطاب مي‌کنند.
اين روزها با توجه به بازار خراب کار، تنها کار دانشجو درس خواندن است، اگرچه اغلب همين يک قلم را هم به خوبي انجام نمي‌دهند. يک سال ديرتر يا زودتر، چند نمره پايين و بالا، بالاخره تحصيلات به سرانجام مي‌رسد و تازه مشکلات آغاز مي‌شود.
دانشجوياني که پيش از اين فارغ از بازار کار تنها مشغول درس خواندن بودند حال با پايان تحصيل تبديل مي‌شوند به يک جوياي کار و انتظارات زيادي را از جامعه خود دارند.
دکتر حسين خنيفر عضو هيات علمي دانشگاه تهران دراين باره مي‌گويد: نظام آموزشي کنوني ما تحصيلکرده بي‌کار، طلبکار و جوياي کار را تحويل جامعه مي‌دهد.
اينکه کشور از بيکاري رنج مي‌برد و فرصت‌هاي شغلي به ميزان کافي وجود ندارد گزاره‌اي است که همگي بر آن واقفند و آمارها مهر تاييد بر آن مي‌زند. اما جداي از مشکلات بازار کار و بيکاري در جامعه، محققان از معضل تنبلي و گسترش آن در جامعه ايران خبر مي‌دهند. موضوعي که بر بيکاري بلند مدت تحصيلکرده‌ها نيز تاثيرگذار است.
20 درصد تهرانيها خيلي زياد تنبل‌اند
دکتر جوادي يگانه عضو کميسيون اجتماعي دبيرخانه شوراي عالي فرهنگي مي‌گويد که براي سنجش ميزان تنبلي در تهران از پيمايش هزار و 328 نفر استفاده شد و نتايج تحقيق، وجود حداقل 20 درصد تنبلي در سطح شهروندان (در سطح زياد و خيلي زياد) را تاييد کرد. نتايج تحقيق تطبيقي هم نشان داد که ميزان تنبلي ايرانيان از متوسط جهاني بيشتر است و تنها کشورهاي عربي و آفريقايي هستند که بيش از ايرانيان دچار تنبلي هستند.
نظام آموزشي و نبود خلاقيت
درکنار تنبلي اجتماعي، نبود خلاقيت، روحيه کارآفريني و تلاش به بيکاري دامن مي‌زند.
نظام آموزشي ما بعد از 18 تا 20 سال درس خواندن جواناني تحويل جامعه مي‌دهد که از نيازهاي واقعي و پتانسيل‌هاي شغلي جامعه خود آگاهي ندارند و نمي‌توانند ارتباطي بين دانسته‌هاي انباشته خود و واقعيت‌هاي کاري جامعه بيابند.
دکتر فراهاني با اشاره به ساختار مدارس و دانشگاه‌ها مي‌گويد: در نظام آموزشي که ما پيش گرفته‌ايم اصل بر انتقال محفوظات است و اصلاً تلاشي نمي‌شود که دانش آموزان و دانشجويان را به اين مورد تجهيز کنند که چه طوري از اين محفوظات بهره ببرند و اين معضل بزرگ نظام آموزشي ماست.
دکتر حسين خنيفر عضو هيات علمي دانشگاه تهران نيز مي‌گويد: دانشجويان ما فاقد توانايي کارآفريني و خلق فرصت‌ها هستند. اکنون در 52 دانشگاه آمريکا دروس آينده پژوهي و کارآفريني براي تمامي رشته‌ها وجود دارد و دانشجويان ما نيز به درس کارآفريني در رشته‌هاي مختلف نياز دارند. اکنون در محتواي آموزش رشته‌ها و دانشگاه‌هاي محدودي درس کارآفريني تدريش مي‌شود.
تنبلي‌اي که بوي نفت مي‌دهد
اقتصاد نفتي نيز از ديگر آسيب‌ها در بحث تنبلي و بيکاري است. منابع عظيم نفت و گازي که در کشور ما وجود دارد اين اعتقاد را در ميان مردم به وجود آورده که حتي اگر هيچ کاري هم انجام ندهند، به صرف اينکه در کشوري که از لحاظ ذخاير غني از منابع نفتي زندگي مي‌کنند کافي است تا زندگي راحتي داشته باشند. شايد اگر ما هم مثل بسياري از کشورها در سرزميني زندگي مي‌کرديم که از نفت و گاز غني بي بهره بود، از سال‌ها پيش مجبوري مي‌شديم فکري براي تأمين هزينه‌هايمان از طرقي غير از نفت کنيم و اين باعث تغيير فرهنگ غالب در کشورمان مي‌شد.
وقتي تنبلي، ارزش مي‌شود
اما دردناکتر وقتي است که تنبلي تبديل به ارزش براي يک جامعه شود. راحت طلبي و از زير کار در رفتن نوعي زرنگي تلقي مي‌شود.
اکنون در مدارس ما، دانش‌آموزان به دنبال درس نخواندن هستند. در ايام امتحانات همه با استفاده از حربه‌هايي مانند تقلب مي‌خواهند نمره قبولي را بياورند و اين رفتارشان را هم نشان زرنگي خود مي‌دانند و اين موضوع را با افتخار براي ديگران بيان مي‌کنند. پس از ورود به بازار کار هم اين سناريو تکرار مي‌شود.
در محيط‌هاي کار هم برخي از کارمندان به نوعي در صدد کم کاري هستند. اين افراد انگار تمام تلاششان را مي‌کنند براي اينکه در روز کم‌ترين کار ممکن را انجام دهند و اگر در اين ميان کسي وظايفش را به درستي انجام دهد از سوي ديگر کارکنان، مورد انتقاد واقع مي‌شود و انگار انجام درست وظيفه عمل نابهنجاري است. ضرب‌المثل «سخت مي‌گيرد جهان بر مردمان سخت کوش» هم مي‌تواند نشاني از همين باور باشد که در ادوار مختلف تاريخي هم وجود داشته است.
تغيير نگرش در آموزش
دکتر خنيفر عضو هيات علمي دانشگاه تهران، معتقد است بايد با تغييرات لازم از نهادينه شدن اين فرهنگ و ريشه دواندن آن جلوگيري کرد.
وي مي‌افزايد: ما راهي جز تغيير نگرش نداريم و نگرش در افراد تنها با تغييرات اساسي در باطن سيستم‌هاي آموزشي ما ميسر است.