لمپنيسم در موسيقي زيرزميني/ راه چاره نظارت غير مستقيم است

حسين رباني‌غريبي در گفت‌وگو با خبرنگار شهر گفت: نگاه نظام فرهنگي ما به آموزش موسيقي منفي؛ ولي به توليد آن مثبت است. به همين دليل است که گونه‌هايي چون موسيقي زيرزميني بال و پر مي‌گيرند. به گمان من دليل اصلي اين بال و پر گرفتن، عدم توجه جدي توليدکنندگان و مسئولان عرصه فرهنگ به توليد موسيقي است. رييس فرهنگسراي رسانه تاکيد کرد: اين پر و بال گرفتن در سال‌هاي اخير ضرر و زيان بسياري براي ما داشته است. در مجموع، هرجا فعاليت مناسب نکرده‌ايم، موسيقي زيرزميني خيلي خوب فعاليت کرده است. متاسفانه در بازار موسيقي ما، درصد کمي از آثار، مورد نظر و مورد تاييد است و درصد کمتري از آن‌ها داراي مجوزند. معاون فرهنگي حوزه هنري استان تهران افزود: اين سبب مي‌شود فرآيند توليد موسيقي اول از همه در مفهوم، دوم در سخني که به واسطه موسيقي زيرزميني منتقل مي‌شود و سوم در ريتم موسيقايي و جنبه هنري، تحت نظارت نباشد. وي اظهار داشت: براي نمونه، در حوزه شعر براي مداحي‌مان خوب کار کرده‌ايم و به سبک‌هاي ويژه‌اي در آن رسيده‌ايم. از اين رو مداحان بسياري به‌صورت حرفه‌اي در اين حوزه کار مي‌کنند. صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران، شوراي عالي شعر و موسيقي دارد که بر تناسب شعر يا ترانه با موسيقي، نظارت مي‌کند. رباني با تاکيد بر لزوم نظارت بر توليد آثار موسيقايي گفت: وقتي نظارت در عرصه موسيقي از بين برود، نمي‌توان به کيفيت آن نيز اميدوار بود. در موسيقي زيرزميني نيز اين خلاء جدي وجود دارد و شاهديم که شعري در اين ژانر وجود ندارد؛ ‌بلکه موزيسين‌ها شعر آثارشان را خودشان مي‌نويسند. اين سبب مي‌شود شعرها بي‌مفهوم باشد و بيشتر جنبه لمپنيسم داشته و سطحي و بدون عمق باشد. وقتي کسي به سمت شعر سخيف مي‌رود، مجبور است از مصاديق روزمرگي و تعارفات عاميانه در آن استفاده کند. مفاهيم اين شعرها نيز عموما حول عشق‌هاي خياباني مي‌چرخد زيرا تصور اين گروه‌ها از مخاطب، همين قشر است.
رييس فرهنگسراي رسانه گفت: موسيقي رپ و ادبيات موسيقايي آن در غرب، يک سبک جديد و بسيار کاربردي است و به واسطه آن، مي‌توانند معضلات اجتماعي را مطرح کنند؛ ولي در فرهنگ انقلابي و تا حدودي در فرهنگ شرقي، اين سبک، يک سبک ضدفرهنگ است. بنابراين، از سوي نهادهاي دولتي و عمومي طرد مي‌شود. همين طرد شدن سبب شده اين ژانر، به زير زمين‌ها برود.
وي افزود: از جمله مثال‌هاي ضد فرهنگ اين سبک، اثري بود که چندي پيش با توهين‌هاي فراوان به اعتقادات مذهبي مردم توليد شد؛ هر چند اثر ديگري که در مقابله با اين کار، منتشر شد نيز در همين سبک و به شکل زيرزميني ساخته شد.

معاون فرهنگي و هنري بنياد صبح قريب اظهار داشت: در عرصه موسيقي دو نگاه وجود دارد؛ يکي نگاه مذهبي و ديگري نگاه دولتي. نگاه مذهبي، حلال و حرام بودن موسيقي و غناي آن را بررسي مي‌کند و نگاه دولتي، جوانب يک اثر را مي‌سنجد تا به آن مجوز ‌دهد.
وي خاطر نشان کرد: با مراجعه به احکام مذهبي، ‌مي‌بينيم که پخش موسيقي‌ از صدا و سيما، لزوما به معناي مجوز شرعي دادن به آن نيست. به همين دليل در عرصه فرهنگ، در موسيقي، دو نگاه داريم که گاه با هم منافات دارند. با استفتاء از مراجع تقليد نيز جواب بسياري از آن‌‌ها اين است که پخش موسيقي از تلويزيون، مجوز مذهبي نيست. رباني با بيان اين‌که موظف به رسيدگي به عرصه توليد هنري هستيم، گفت: همان‌طور که مي‌دانيد امروز يک سري استوديوي خانگي و بدون مجوز ايجاد شده و تعدادشان بيش از آن است که بخواهيم آن‌ها را ناديده بگيريم؛ چيزي حدود 10 برابر استوديوهاي مجوزدار. پس ما محکوم و مجبوريم در عرصه مديريت فرهنگي براي حل اين مسئله برنامه داشته باشيم.
وي تاکيد کرد: اين بي‌برنامگي است که به عرصه فرهنگ ما ضربه مي‌زند. بايد به نحوي اين استوديوها را تحت نظارتي غير از نظارت رسمي ارشاد قرار دهيم و خروجي آن‌ها را رصد کنيم. مي‌توان به بسياري از اين آثار مجوز انتشار نداد؛ ولي يک مجوز در سطحي متفاوت برا‌ي روند توليد آن‌ها در نظر گرفت تا روي شعر و مفهوم اين آثار کنترل وجود داشته باشد. رباني ادامه داد: مي‌توان در قالب فعاليت‌هاي غيرمستقيم، براي مثال نمونه‌آفريني براي موسيقي‌هاي زيرزميني داشت. اين سبب مي‌شود بتوانيم به‌صورت غيرمستقيم بر کار اين گروه‌ها نظارت داشه و توليداتشان را رصد کنيم. حتي مي‌توانيم به‌صورت يک وب‌سايت آثاري را براي نمونه ارائه دهيم تا اين گروه‌ها نيز آثارشان را براي بررسي در آن وب‌سايت بگذارند. وي با تاکيد بر نقش مسئولان هنري گفت: مسئولان بخش هنري وزارت ارشاد بايد به‌صورت غيرمستقيم براي نظارت بر اين گونه موسيقي و ساماندهي آن برنامه داشته باشند. شايد بتوانند مجوزي در يک سطح مشخص براي آن‌ها ايجاد کنند زيرا از آن‌جا که مسير گرفتن مجوز بسيار پيچيده و مشکل است و ساختاري ساده براي اخذ مجوز براي فعاليت وجود ندارد، يک خلاء قانوني براي ثبت استديوهاي خانگي احساسا مي‌شود. وجود اين خلاء است که سبب مي‌شود اين گروه‌‌ها بدون مجوز در زيرزمين‌ها کار ‌کنند و آثار خلاف عرف نيز در اين زيرزمين‌ها، توليد شود.

رباني مجددا تاکيد کرد: وظيفه دولت يا بهتر است بگويم مسئولان هنري وزارت ارشاد اين است که براي ساماندهي استوديوهاي زيرزميني برنامه داشته باشند.