يک روان شناس در گفت و گو با شهر:
وقتي شايعه آدم مي‌کشد
يک استاد دانشگاه گفت: شايعه هيچ منبعي ندارد؛ ولي بسيار قوي عمل مي‌کند و مي‌تواند خطر جاني به همراه داشته باشد.
دکتر مژگان سپاه‌منصور در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعي شهر گفت: شايعه مخصوص جامعه، کشور و شهر خاصي نيست. از لحاظ زماني هم مربوط به دوره خاصي نيست. از زماني که آدم‌ها وجود داشتند، شايعه بوده و مي‌توان گفت به قدمت بشر است. اين موضوع در همه فضاهاي سازماني و اجتماعي ديده مي‌شود و يکي از مشخصه‌هاي بارز آن است.
وقتي شايعه آدم مي‌کشد
اين استاد دانشگاه با بيان اينکه شايعه براي جلب توجه و تحت تاثير قرار دادن نگرش انسان‌ها است، افزود: مدتي پيش به صورت گسترده شايعه شده بود که در همبرگر رستوران مک دونالد گوشت کرم استفاده مي‌شود. با وجوي که اين خبر تاييد نشد؛ اما روي انتخاب و رفتار مردم تاثير گذاشت. از اين قبيل شايعه‌ها همواره وجود داشته است. مي‌شنويم چاي خاصي سرطان‌زا است يا محصول ديگري مواد پايه نامرغوب دارد.
اين روانشناس اجتماعي اظهار داشت: شايعه‌ها بسيار قوي هستند؛ حتي با اينکه منبع رسمي تاييد براي آنها وجود ندارد. عليرغم اينکه پايه‌اي ندارند؛ ولي قوي عمل مي‌کنند. براي مثال شايعه بمب‌گذاري روي يک پل در عراق موجب هراس و فرار مردم شده بود که بر اثر ازدحام و شلوغي در اين ماجرا چندين نفر مجروح و کشته شدند. شايعه به شدت مردم را تحت تاثير قرار مي‌دهد. باعث وحشت و حتي مرگ مي‌شود.
«شنيدم» سرنخي براي شناخت شايعه
دکتر سپاه‌منصور با بيان اينکه تعريف‌هاي مختلفي براي شايعه ارائه شده است، اظهار داشت: شايعه يک نوع اظهار اطلاعاتي است. روي موقعيت‌هايي که تضاد و ابهام يا خطر و تهديد وجود دارد، شايعه شکل مي‌گيرد. بسيار سريع شيوع مي‌يابد. در شرايطي که مردم دسترسي به اطلاعات ندارند و نمي‌توانند منابع رسمي اخبار و اطلاعات را به دست آورند به منابع غير رسمي روي مي‌آورند. مهمترين نشانه شايعه کلمه «شنيدم» است. خبرهايي که منبع موثقي ندارند و راوي آنها را به «شنيدم» ارجاع مي‌دهد ما را به سمت شايعه هدايت مي‌کند.
وي با تاکيد بر تفاوت‌هاي امروزي شايعه گفت: شايعه را اکثرا منفي مي‌دانستند. اما امروزه کارکردهاي مثبت هم براي شايعه در نظر گرفته‌اند که مهمترين آن ادراک خطر و مديريت خطر است. وقتي شايعه زلزله را مي‌شنويد آمادگي روحي و رواني مي‌يابيد. شايعه موجب معنابخشي به رويدادها و درکي از موضوعي داشتن مي‌شود.
شايعات اينترنتي
اين استاد دانشگاه در بيان ديگر ويژگي‌هاي شايعه اظهار داشت: شايعه در دل مردم نمي‌ماند. راز نيست و دهان به دهان رد و بدل مي شود.امروزه شکل شايعه نيز فرق کرده است. براي انتقال شايعه منابع ديگري نيزوجود دارد و آن شايعات اينترنتي است.
شايعه هميشه غلط نيست
اين روانشناس اجتماعي در مقايسه شايعه و اخبار گفت: چيزهاي فردي و شخصي شايعه نمي‌شود تنها موضوعاتي که براي مردم مهم باشند مانند گراني‌ها شايعه مي‌شوند. اگر چيزي براي مردم کارکرد نداشته باشد مردم آن را انتشار نمي‌دهند. فرق شايعه با اخبار دارد اين است که تاييد نشده است. چون تاييد نشده است منابع آن را نمي توان گفت. بايد توجه داشت که هميشه شايعه‌ها غلط نيستند. ممکن است شايعه شود و بعد تاييد شود.
فقر پژوهشي شايعه نيست
وي افزود: بحث شايعه بسيار اهميت دارد و متاسفانه تا کنون کار جدي پژوهشي روي اين مساله در ايران صورت نگرفته است. با وجود اينکه اين موضوع قدمت طولاني دارد و تاثيرات گسترده نياز به توجه روانشناسان و جامعه شناسان به اين موضوع داريم. تنها در سال پيش يک همايش شايعه برگزار شد. اما اغلب مطالعات و مقالات توصيفي بودند. اين همايش جرقه‌اي را روشن کرد که اين مساله را علمي آکادميک دنبال کنيم اما ما همچنان با فقر مقالات مواجه هستيم. اين استاد دانشگاه با بيان ويژگي‌هاي پژوهشي شايعه اظهار داشت: کار کردن روي شايعه دشوار است. متدولوژي بسيار سختي است و مدل علمي دشواري دارد. در خارج هم اغلب مقالات توصيفي هستند. در ايران اطلاعات قديمي و ترجمه است. کتاب‌هاي موجود هم بسيار قديمي است. خوشبختانه به زودي کتاب که از جديدترين انتشارات در مورد شايعه است انتشار خواهد يافت.