گفت‌و‌گوي شهر با رييس انجمن روانشناسي اجتماعي/
شايعه در چه جوامعي رشد مي‌کند
يک استاد دانشگاه گفت: هرچه ابعاد شايعه بر زندگي ما تاثيرگذار تر باشد مردم به آن بيشتر واکنش نشان مي‌دهند و آن شايعه بيشتر گسترش مي‌يابد.
دکتر مجيد صفاري‌نيا در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعي شهر اظهار داشت: مقايسه علمي در مورد شايعه پذيري جامعه ايران و ديگر جوامع انجام نشده است. ما هنوز نرمي براي سنجش شايعه در ايران نداريم. مي‌توان گفت وضعيت شايعه پذيري با رويدادهاي اقتصادي و فرهنگي که مردم با آن روبه‌رو هستند در ارتباط است.
اين استاد دانشگاه افزود: تلاشي براي تهيه آزموني جهت يافتن ارتباط شايعه پذيري و شخصيت افراد انجام شد. گمان بر اين بود که از لحاظ روانشناسي مي‌توان دريافت کدام شخصيت‌ها شايعه‌پذيري بيشتري دارند اما به سرانجام نرسيد. در واقع متغيرهاي متفاوتي در شخصيت افراد وجود دارد. به طور کلي مي‌توان گفت شخصيت‌هايي که ميزان وابستگي بيشتري دارند و منبع کنترلي بيروني دارند يعني اتفاقات و رويدادها را به عوامل بيروني نسبت مي‌دهند شايعه‌پذيرترند.
عوامل اقتصادي و اجتماعي بر شايعه تاثيرگذارند
اين کارشناس روانشناسي اجتماعي درباره تاثير شايعه گفت: شايعه مي‌تواند پيرامون يک رويداد حياتي و اساسي زندگي يا يک اتفاق جزئي باشد. هرچه ارزش موضوع بيشتر باشد احتمال شايعه پذيري نيز افزايش مي‌يابد و پذيرش از سوي افراد بيشتر خواهد شد. براي مثال شايعه يک دزدي، اختلاس و يا جابجايي يک بازيکن فوتبال در مقابل شايعه زلزله که با امنيت شخص در ارتباط است کمتر گسترش پيدا مي‌کند. هرچه شايعه بر زندگي افراد تاثير بيشتري داشته باشد شايع پذيري نيز بيشتر خواهد شد. عوامل اقتصادي، اجتماعي، سياسي، فرهنگي و آموزشي مي‌تواند نقش داشته باشد.
«يک کلاغ و چهل کلاغ» شايعه را شدت مي‌بخشد!
دکتر صفاري‌نيا در پاسخ به چرايي آغاز انتشار يک شايعه گفت: شايد براي هر شايعه‌اي يک زبربنا و اساسي وجود داشته باشد اما اينکه شدت و حدت پيدا کند و اثرگذار باشد به عوامل ديگري مربوط است. ضرب‌المثل «يک کلاغ، چهل کلاغ کردن» اين موضوع را نشان مي‌دهد. به استناد ارزش شايعه براي مردم شايعه قوت مي‌گيرد گسترش پيدا مي‌کند. ابتدا ممکن است يک اتفاق يا ديالوگي باشد اما بعد تبديل مي‌شود به شکل شايعه و گسترش پيدا مي‌کند. براي مثال زلزله تهران را همه متخصصين به دليل گسل‌ها و استدلال‌هاي علمي پيش‌بيني مي‌کنند. اگر امروز شايعه شود که در شهر زلزله مي‌آيد چون مبناي احتمال علمي آن وجود دارد و براي مردم بسيار مهم است شايعه‌اي تاثير گذار خواهد شد. شايعه‌پذيري به ويژگي آدم‌ها نيز برمي‌گردد.
ابعاد منفعت طلبانه شايعه
اين استاد دانشگاه اظهار داشت: شايعه مي‌تواند براي کسب منفعت باشد و جنبه اقتصادي و سياسي داشته باشد. براي مثال در جنگ‌هاي صدر اسلام، شايعه کشته شدن پيغمبر باعث تخريب سپاه اسلام مي‌شود. اين شکل شايعه‌ها با منظور و منفعت‌طلبانه هستند.
دکتر صفارنيا افزود: کارهاي پژوهشي زيادي انجام نشده است و ما تنها مي‌توانيم طرح مساله کنيم. آيا توکل به خدا و ايمان در شايعه پذيري تاثيرگذار است؟ به درسي نمي‌توان پاسخ داد.
براي پيشگيري از شايعه بايد شفاف سازي بيشتر شود. مستند سازي نيز اثرات شايعه را کمتر خواهد کرد.