گفت‌وگوي شهر با يک کارشناس ارتباطات/
شايعه پراکنان چه انگيزه‌اي دارند؟
يک استاد دانشگاه گفت: عده‌اي با انتشار شايعه به دنبال منافع اقتصادي هستند.
حسين علي افخمي در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعي شهر گفت: شايعه از يک جايي با اطلاعات نادرست شروع مي‌شود. در سطح کلان پخش مي‌شود و به مرحله‌اي مي‌رسد که مردم باور مي‌کنند. درواقعه شايعه خبر نادرستي است که جاي واقعيتي را در ذهن مي‌گيرد و مردم به آن عکس‌العمل نشان مي‌دهند.
دکتر افخمي با بيان اينکه کشور ما شرايط يکساني نداشته است گفت: اتفاقي که در اخبار ايران مي‌افتد چند شکل مختلف دارد. ممکن است خبر اطلاعاتي نادرستي منتشر کند و تعمدي در کار نباشد که نمي‌توان گفت شايعه است. همانطور که در پزشکي خطا وجود دارد در خبر هم خطا وجود دارد و ممکن است به علت سرعت، خبرنگار اشتباه کند. اما اگر موضوع تکرار شود مي‌توان گفت تعمدي است.
شايعه پراکني براي منافع گروهي
وي افزود: حالت ديگري نيز وجود دارد. وقتي رسانه‌اي خبر غلطي را که خود از نادرستي آن اطلاع دارد تعمدي انتشار مي‌دهد شکلي از دست‌کاري اطلاعات و افکار عمومي است که در همه جهان جرم سنگيني است. انگيزه اين کار انحراف در افکار عمومي است. مي‌تواند انگيزه‌هاي سياسي و اقتصادي داشته باشد. بازار ارز و انرژي يا ارزاق عمومي تاثيرپذيري بالايي از اخبار دارند و شايعه مي‌تواند در اين بازارها نقش بازي کند و عده‌اي سود مي‌برند. براي مثال در سال 1940 دو روز پيش از انتخابات انگليس روزنامه تايمز اطلاعاتي براي خراب کردن يک طرف رقابت منتشر مي‌کند که روز بعد از انتخابات تکذيب مي‌شود. اما اين اطلاعات تاثير خود را پيش از تکذيب بر مردم مي‌گذارد.
اين استاد دانشگاه با تاکيد بر تاثير شايعه افزود: هنگامي که شايعه منشاء اخباري باشد که داراي اهميت بالا است مي‌تواند نگراني و واکنش مردم را در پي داشته باشد. براي مثال در بازار ارز اطلاعات نادرست يک کنش به وجود مي‌آورد که ممکن است منشاء خبري داشته باشد.
دکتر افخمي درباره شيوه‌هاي کاهش آسيب‌هاي اجتماعي شايعه اظهار داشت: دو بحث را بايد دنبال کنيم. شفاف سازي در حداکثر ممکن و بالا بردن اطلاعات مخاطب در حد ماکزيمم ممکن و تا هنگامي که اين دو موضوع دنبال نشود نمي‌توانيم آسيب‌‌ها را کنترل کنيم.
اين کارشناس ارتباطات افزود: بيشتر سرويس‌هاي خبري دنبال هات نيوز هستند و نقل و قول‌هاي سياسي را انعکاس مي‌دهند. در اين نوع اخبار به دليل سرعت احتمال خطاهاي غير تعمدي به وجود مي‌آيد. بهتر است رسانه‌ها از اين اخبار فاصله بگيرند و بحث‌ها را به صورت ريشه‌اي دنبال کنند.
از کودکي عادت به گوش دادن مي‌کنيم
اين استاد دانشگاه در مورد علل شايعه پذيري گفت: ادبيات شفاهي يکي از علت‌هاي شايعه پذيري مردم است. به اين علت که روزنامه خواني در کشور پايين است. عوامل ديگري نيز وجود دارد. از کودکي ما عادت به گوش دادن مي‌کنيم. نکته سوم سطح استدلالي ما نوشتاري نيست و گفتاري است. استدلال روي کاغذ در سرمقاله‌هاي روزنامه بايد ديده شود که حتي در آن‌ها هم استدلال‌هاي شفاهي استفاده مي‌شود. اغلب روزنامه‌ها تنها خبرها را نقل مي‌کنند و فاقد تحليل هستند.
روزنامه‌ها کارکرد لازم را ندارند
دکتر افخمي افزود: البته نبايد تسليم شد. دولت بايد براي توسعه مطبوعات سرمايه‌گذاري کند. امروز 85 درصد مردم با سواد هستند و توانايي خواندن روزنامه را دارند. امکان فاصله گرفتن از ادبيات شفاهي وجود دارد ولي ابزار ما کافي نيست. اگر امروز فردي روزنامه نخواند احساس کمبود نمي‌کند. دو گروه خبر در حال حاضر وجود دارد يا نقل قول‌هاي خبري است و يک سري طعنه و لودگي تمسخر، اما استدلال آکادميک و پخته کم مي‌بينيم.
دراين‌باره بخوانيد: