نکاتي خواندني درباره يک معضل اجتماعي/
از صداي سخن شايعه نشنيدم خوشتر
بعضي از شايعه‌ها مانند يادگاري جاودان بر باور مردم سايه انداخته است.
به گزارش خبرنگار اجتماعي شهر، «شنيديد که...، مي‌گن...» عبارات آشنايي هستند. اغلب خبرهاي فاقد منبع را با اين جمله آغاز مي‌کنند و به آن اعتبار مي‌بخشند. شنيديد دلار قراره بشه 3000 تومان، مي‌گن تا پايان سال 2012 تهران زلزله مي‌ياد. بعضي از اين عبارات که تاريخ مصرف ندارند آنچنان از اين دست به آن دست مي‌شوند که گاهي جزئي از باورهاي جامعه مي‌شوند. مانند اين جمله که: ايراني‌ها باهوش ترين ملت جهانند، بر سر در سازمان ملل شعر «بني آدم اعضاي يکديگرند» سعدي را نوشته‌اند.
از اين دست خبرها و اطلاعات نادرست در باور مردم فراوان است. وقتي نياز خبري جامعه به صورت کامل و صحيح تامين نشود مردم براي سرپوش گذاشتن بر روي پرسش‌ها و ابهام‌هايشان گوش به شايعات مي‌سپارند. جامعه مدام در حال علت‌تراشي براي اتفاقات پيرامون خود است. اگر اين اطلاعات به‌هنگام و کامل و دقيق به مردم نرسد، شايعه پروبال مي‌گيرد و پرنده نامه‌رسان خبرهاي جامعه مي‌شود.
اين روزها در ميان شايعات گذشته يک نوع جعل تاريخ نيز در فضاي اينترنت به وجود آمده است. کم بودن مطالعه به خصوص در زمينه مسائل تاريخي و نياز مخاطب به دانستن موجب مي‌شود تا به متن يک ايميل کوتاه براي دانستن يک واقعه تاريخي اکتفا کند. به نوعي هم مي‌داند و هم نمي‌داند. اما آن چه را که مي‌داند تمام حقيقت نبوده و يا روايتي غلط از يک واقعه است.
اين روزها گسترش اطلاعات شکل ديگري به خود گرفته است. شما با فشردن يک کليد مي‌توانيد يک خبر را براي چندين نفر پيامک يا ايميل کنيد. اطلاعات و خبرها با سرعت غيرقابل باوري انتشار مي‌يابند. منبع اين شايعات هيچگاه براي ما مشخص نيست. همه از ديگري شنيده‌ايم. اما بي شک نمي‌تواند بدون منشاء باشد. گاهي پشت اين شايعات اهداف مشخصي نهفته است. شايعاتي که براي مقاصد سياسي و اجتماعي از اين گوش به آن گوش مي‌چرخد تا عده‌اي خاص از اين اوضاع منتفع شوند.
هرچه نهادهاي خبري رسمي، مطبوعات، خبرگزاري‌ها، قوي‌تر عمل کنند و اعتماد مردم را بيشتر جلب کنند فضاي شايعه بيشتر به حاشيه مي‌رود. اما مردم به عنوان عامل اصلي انتقال شايعه چطور مي‌توانند از توليد و انتشار آن جلوگيري کنند؟
1- مخاطب آگاه مي‌تواند يک خبر دروغ را تشخيص دهد. خبرها و اطلاعات زوايايي دارند که به شما اين امکان را مي‌دهد تا آن را راستي آزمايي کنيد. وقتي شخصي به موضوع پيش‌بيني ناپذيري وقوع زلزله آگاه است مي‌تواند شايعه زمين لرزه را تشخيص دهد. هر چه آگاه‌تر باشيم راحت‌تر مي‌توانيم شايعات را شناسايي کنيم.
2- هر خبري را که مي‌شنويم ابتدا به دنبال منبع آن باشيم. اگر قرار است اطلاعاتي را در اينترنت انتشار دهيم ذکر منبع را فراموش نکنيم. هرچند گاهي خود رسانه‌ها منشاء يک شايعه هستند اما در خبرهاي رسانه‌ها نيز مي‌توان اين فقدان منبع را شناخت. وقتي رسانه‌اي خبري را با عنوان «يک منبع آگاه» ذکر مي‌کند مي‌توان به درستي آن شک کرد. يا وقتي آماري ذکر مي‌شود که خود آمار فاقد منبع است.
3- قبل از باور اتفاقات پيگير باشيد. هنگامي که خبري را مي‌شنويد اگر خصوصيت‌هاي شايعه را دارد آن را پيگيري کنيد. ممکن است همين فردا در روزنامه خبر تکذيبيه آن را بشنويد. عموما اغلب از خبرهاي تکذيبيه غافل هستند. يعني اصل خبر بازتاب بيشتري پيدا مي‌کند و مردم کمتر متوجه تکذيبيه آن مي‌شوند.
4- پيش از اطمينان، خبر را انتشار ندهيد. اگر نمي‌دانيد و نشانه‌اي بر صحت خبري وجو ندارد دليلي براي انتشار آن وجود ندارد. پس لطفا در انتقال اطلاعات بيشتر دقت کنيد. تکذيب و تصحيح يک اطلاع‌رساني غلط بسيار دشوارتر از انتقال اطلاعات درست است.
شايد اگر اين موارد را در نظر بگيريم. شايعه پپسي روي ماه يا جعل تاريخي کريم باستاني، مخترع جعلي بستني يا مصاحبه جعلي با نوه دکتر مصدق پيش از اينکه به عنوان يک باور در بيايند نابود شوند.
دراين‌باره بخوانيد:
شايعه پراکنان چه انگيزه‌اي دارند
بي‌اعتمادي ملت به دولت شايعه را چاق مي‌کند