طرح ساختاري ساماندهي و توسعه فضاهاي فرهنگي شهر تهران، اولين طرح موضوعي در طرح جامع جديد شهر تهران است، كه بنا بر نيازهاي واقعي در يكي از اصلي‌ترين بخشهاي توسعه در شهر تهران، كه فضاهاي فرهنگي است، و همزمان با طرح جامع جديد تهران تهيه شده است.
اكبر تشكري‌نيا-مدير عامل شركت توسعه فضاهاي فرهنگي شهر تهران
هدف از تهيه اين طرح پاسخگويي به يك نياز مشخص بود تا از اين پس طرحها و پروژه‌هاي فضاهاي فرهنگي، فقط بنا بر تشخيص‌هاي موضعي و موردي و مقطعي تهيه نشده، بلكه در چارچوب يك سازمان فضايي مشخص كه به طور جامعي قادر به پاسخگويي به تمام نيازهاي منظومه فرهنگي شهر، در تمام سطوح آن و براي تمام چرخه‌‌ها و عناصر و اقلام فرهنگي باشد مبناي كار قرار گيرد. زيرا شهر تهران در آستانه ثبات و پايداري جمعيتي با نيازهاي فزاينده فضاهاي فرهنگي روبه‌رو است و تجربه دو سال اخير نشان دهنده اين واقعيت است كه بيشتر فضاهاي فرهنگي ايجاد شده با مراجعه انبوهي مردم و به ويژه جوانان مشتاق روبه‌رو بوده است.
در عين حال چارچوب طرح ساختاري توسعه و ساماندهي فضاهاي فرهنگي شهر تهران، با توجه به توانايي و تخصص كادرهاي مجربي آن را تهيه كرده‌اند مي‌تواند به عنوان اولين الگوي قابل استناد براي تهيه ديگر طرحهاي بخشي و موضوعي شهر تهران به كار رود. تعدادي از اين طرحهاي هم طراز كه در اولويت قرار مي‌گيرند به شرح ادامه از نظر مي گذرد:
1- مذهبي و آييني
2- ورزشي و تفريحي
3- گردشگري و پذيرايي
4- اجتماعي و فرهنگي
5- آموزش و پژوهش
6-سيما و منظر شهري
7- محيط زيست طبيعي شهر
8- فضاهاي شهري و محورهاي فعاليتي
9- خدمات و تجهيزات شهري
10- فضاهاي سبز حفاظتي و مجهز شهري(پاركهاي جنگلي و باغات و بوستانهاي مجهز)
11- حفاظت از بافتهاي ارزشمند و تاريخي شهر
12- طرح محله با مركزيت فضاي عبادي- آييني (نمازخانه، حسينيه، تكيه، مسجد ، زيارتگاه ها)
در واقع طرح حاضر حاصل جمعي گروه همكار طرح شامل چهار موسسه پژوهشي و تلاش جمعي از با‌سابقه‌ترين دست‌اندركاران عرصه فرهنگ و هنر و مديريت فرهنگي و همچنين متخصصيني بوده است كه در حوزه وسيعي از جمله تهيه طرح جامع و تفصيلي جديد شهر تهران و ديگر طرحهاي شهري طي ساليان متمادي همكاري و مديريت داشته‌اند.
شايد بتوان اين طرح را در نوع خود منحصر به فرد قلمداد نمود، زيرا در آغاز شرح خدمات همساني نداشت و پيش از ابلاغ آن مدت چند ماه صرف تدوين روش شناسي انجام كار شد و در ادامه كار نيز به طور مداوم مورد ارزيابي گروه مديريت طرح قرار گرفت.
در اين طرح حدود 60 نفر همكاري مستمر و موردي داشته‌اند كه شامل يك گروه مديريتي چهار نفر يك شوراي علمي 10 نفر، 6 گروه مطالعاتي و يك گروه تلفيق بوده است. طي فرايند تهيه طرح گروه مديريتي و شوراي علمي طرح بيش از 120 نشست برگزار كردند كه بالغ بر 500 ساعت جلسه بوده و همچنين بيش از 50 هزار نفرساعت كار كارشناسي انجام شده است.
با توجه به نو بودن و منحصر به فرد بودن طرح، بسياري موارد و عرصه‌هاي مهم و جديد به وظايف و تكاليف طرح اضافه شدند و پس از آماده شدن نسبي آن طبق دستور شهردار تهران، دكتر قاليباف براي بيشتر معاونتها و مديران سازمانهاي مرتبط با شهري ارايه گرديد.
تبادل نظرهاي انجام شده موجب هرچه پر بارترشدن طرح و شناخت دقيق‌تر عرصه‌هاي آن شده و نهايتا دستور ارايه آن به كميسيون ماده پنج توسط دكتر قاليباف صادر شد.
رويكردي كه در تهيه اين طرح مورد تاكيد قرار گرفته است مبتني بودن طرح بر ظرفيتهاي طبيعي – تاريخي شهر و همچنين ظرفيتهاي پهنه‌اي شهر تهران بر توسعه فضاهاي فرهنگي بوده است. حاصل اين رويكرد مجموعه مباني و معيارهايي است كه تحت عناوين پهنه‌اي بودن، الگويي بودن، چرخه‌اي بودن، شهروند مدار بودن، و محله‌اي بودن با محوريت مسجد و فضاي عبادي مورد تاكيد قرار گرفته است.
از سوي ديگر، دستاورد طرح بالغ بر 14 طرح الگويي و پهنه‌اي پيشتاز در حوزه مياني شهر از شميران تا ري و بيش از 114 طرح و پروژه موضوعي و موضعي در شهر تهران است كه پاره‌اي از طرحها خود حاوي چندين پروژه مشابه و يا متفاوت هستند.
سند پايه طرح داراي سه سند ضميمه تحت عناوين طرحههاي الگويي طرحهاي موضوعي و موضعي و طرح محله محوري است كه چهار چوب آن ساختار شناسي هويت محله‌اي شهر تهران با هدف شناخت تغييرات مورفولوژيك (ريخت شناسي) محله در تهران است.
اميد است كه طرح ساختاري ساماندهي و توسعه فضاهاي فرهنگي شهر تهران كه از طريق شناخت ظرفيتهاي طبيعي و تاريخي شهر ، چشم انداز توسعه شهر را بر پايه توسعه فضاهاي فرهنگي بنيان نهاده است، گامي نوين براي دستيابي به الگويي كارآمد براي تهيه ديگر طرحهاي موضوعي و موضعي بوده و شهر تهران در پي تهيه طرح جامع و تفصيلي جديد از طريق تحقق اين طرحها چشم انداز نويد بخشي را براي تهران در افق 1404 رقم زند.
