مصطفي جمشيدي در گفت‌و‌گو با شهر:
نيازمند خلاقيت در ادبيات دفاع مقدسيم/ ساخت فيلم اقتباسي از «بوفاري 4»
يك نويسنده عرصه ادبيات معتقد است نويسنده بايد از خاطره جنگي يك رمان و نمايش پايداري خلق كند و صرفا به گزارش جنگي نپردازد.
مصطفي جمشيدي در گفت‌و‌گو با خبرنگار فرهنگي شهر، در رابطه با پرداختن به موضوع دفاع مقدس در كتاب «بوفاري 4»، گفت: جاي تعجب نيست كه من به اين موضوع پرداخته‌ام. چون وظيفه هر نويسنده و رمان‌نويسي در هر حوزه‌‌اي است ـ كه كار كرده و قلم زده باشد ـ نسبت به هشت سال دفاع مقدس و مردمي كه دفاع مقدسي از سرزمين‌شان داشتند، عكس‌العملي در اين راستا نشان دهد كه مي‌تواند به صورت نگارش از آب در آيد.
جمشيدي در اين ارتباط افزود: در دهه سوم نويسندگي‌ام، تجربيات مختلفي به دست آوردم تا اينكه به اين نتيجه رسيدم كه به عنوان يك وظيفه به سمتي بروم كه رماني راجع به دفاع مقدس و حضورم در جنگ تحميلي بنويسم.
نويسنده «سونات عدن» در رابطه با كمبود آثار ادبي در عرصه ادبيات دفاع مقدس گفت: بخاطر كم‌كاري نويسنده‌هايي بوده كه به عنوان نويسنده‌هاي پيش از انقلاب قلمداد مي‌شوند يا نويسنده‌هايي كه قديمي و با تجربه بودند اما در اين زمينه كاري انجام نداده‌اند. البته در اين ميان آثاري در اين زمينه به نگارش درآمده است ولي اين آثار به سمت گزارش جنگي پيش رفته‌اند و رمان را به خاطره گزارش تبديل كردند. بطور كلي از لحاظ كردن فلسفه ذاتي هنر داستان‌پردازي در رمان غفلت كرده بودند و به فلسفه زيباشناسانه كار توجهي نداشتند.
جمشيدي افزود: با توجه به اين موارد، به اين فكر افتادم كه سالهاي حضورم در جنگ را ـ چه در دوراني كه به عنوان سرباز و چه در زماني كه داوطلبانه براي دفاع از اين مرزوبوم رفته بودم، يك خاطره ديرپايي كه داشتم و سال‌ها با آن زندگي كرده بودم، ـ احيا كنم.
نويسنده «بازيافته‌هاي شهر دلتنگ» در رابطه با زمان نگارش «بوفاري 4»، گفت: زماني كه به تنهايي اين توفيق را داشتم كه وارد منطقه مربوط به داستان «بوفاري 4» شوم، در آن زمان به ضعف رمان‌هاي منتشر شده در زمينه دفاع مقدس واقف بودم ـ كه همه تقريبا به سمت گزارش‌دهي پيش رفته بودند ـ بنابراين سعي كردم داستان‌سرايي يا عناصر فني و ساختار قصه را در اثر لحاظ كنم تا خاطره با تكنيك آميخته شود. بنابراين با لحاظ كردن عنصر زيباشناسي و يا ساختار به يك واقعيت يا خاطره مي‌تواند آن را به موقعيت پايدارتري تبديل شود چون در گزارش جنگي يك خاطره وقتي از دو سه شاهد نقل مي‌شود از جزييات غفلت مي‌شود به دليل اينكه كسي كه خاطره را نقل مي‌كند نمي‌تواند همه جزييات را به ياد آورد.
وي ادامه داد: فقط يك بخشي از رمان مي‌تواند واقعيت باشد و اصل بر ساختن جهان داستان است.با توجه به اين موضوع به پايدار ماندن كتاب يا قصه بايد بيشتر فكر كرد. درست مثل اين است كه يك خانه‌اي در زمين مسطح يا روي ماسه مي‌خواهيم بسازيم. با توجه به اينها مجبوريم كه ماسه را كنار بزنيم و فكري براي پايداري بنا كنيم. بنابراين بايد بيشتر به مصالح و امكانات اثر بيانديشيم تا كارمان براي مخاطب جذابيت بيشتري داشته باشد.
جمشيدي با بيان اينكه رمان هم شرايط اين مثالي را كه گفتم دارد، گفت: بنابراين براي ساختن قصه جنگي، سال‌ها بايد انديشيده شود و تدابير اساسي براي آن در نظر گرفته شود تا اين روند آن واقعه را پايدارتر كند.
وي در ادامه با اشاره به اينكه در اين عرصه اصل مهارت و تكنيك نويسنده است كه از يك خاطره يا شبه‌خاطره، يك نمايش پايداري به وجود آورد، گفت: در حوزه دفاع مقدس به سمت گزارش جنگي تمايل پيدا كرده‌ايم وسعي كرديم كه اين گزارش جنگي را مهيج‌تر كنيم.
نويسنده «باورم کن سليمان» در خصوص مولفه‌هاي موفقيت نمونه‌هاي برتر آثار جهاني به مسلح بودن نويسنده به ابزار تكنيك به تعبير ساده‌تر به تسلط در داستان‌سرايي اشاره كرد و گفت: بايد به سمتي برويم كه خلاقيت و امكانات نوشتاري را بيشتر كنيم. در اين ميان يك خاطره روندي را بايد طي كند كه به يك اثر نمايشي و جذاب‌تر تبديل شود.
جمشيدي در اين ارتباط به داستان «بوفاري 4» اشاره و گفت: در عرض 48 ساعت بايد خط مقدم مي‌رفتيم، البته يادم نيست كه اسم آن مكان بوفاري 4 يا آب‌فاري4 بود به هر حال چيزي مشابه اين اسم بود و من سال‌ها با اين خاطره زندگي كردم و تصميم گرفتم كه اين خاطره را به اين شيوه بنويسم.
وي در اين ارتباط افزود: خوشبختانه «بوفاري 4» كانديداي ـ كتاب سال ـ سال گذشته شد و اخيرا هم محمد طلوعي فيلمنامه‌اي را براي اين كتاب نوشته است، با چند تهيه‌كننده هم وارد مذاكره شديم و مسوولين بنياد سينمايي فارابي در اين خصوص گام‌هايي را خواهند برداشت.
جمشيدي براي ساخت فيلم در اين زمينه گفت: با توجه به اينكه در زمينه دفاع مقدس و مقاومت بودجه و امكانات بايد از اين مقداري كه وجود دارد بسيار بيشتر فراهم شود تا هنرمندان بتوانند فعاليت قابل توجهي در اين عرصه انجام دهند، گفت: در اين ميان سينماي اقتباس مي‌تواند يكي از گزينه‌هاي اصلي براي پرداختن به دفاع مقدس باشد به دليل اينكه اين همه اثر مكتوب براي ايده‌پردازي در زمينه دافع مقدس ومقاومت وجود دارد بنابراين بايد ازعرصه ادبيات دفاع مقدس براي تصاوير سينمايي بهره برد.
نويسنده «لغات ميغ» در رابطه با كليشه‌اي شدن عرصه ادبيات دفاع مقدس و مقاومت، گفت: در حوزه سينماي دفاع مقدس تا اندازه‌اي كليشه مي‌تواند جوابگو باشد.همانطور كه به عنوان مثال فيلم‌هاي وسترن ويژگي‌هايي را در خود لحاظ كرده‌اند كه كليشه‌هايشان براي مخاطب يك اصل است اما در ادبيات اين گونه‌نيست و كليشه براي هميشه نمي‌تواند جواب بدهد.
مصطفي جمشيدي در اين ارتباط اضافه كرد: چندين سال طول مي‌كشد كه در يك فرهنگ و تمدني با هر زباني يك رمان متولد شود مثلا بينوايان ويكتور هوگو، و سال‌ها در موردش فيلم، مقاله توليد و يا پژوهش انجام مي‌شود. اين موضوع را بايد متوليان فرهنگي مغتنم بشمارند، توجه داشته باشند و با يك سري اقدماتي رماني متولد شود از جمله رمان جنگي. در واقع يك فرهنگ بايد فرصت را غنيمت بداند كه يك رمان در عرصه ادبياتش خلق كند و سال انتشار يك رمان فاخر را يك رخداد سال تلقي كند.
نويسنده «بوفاري 4» با اشاره به اينكه در كشورمان در زماني هم كه رماني با نگاه متفاوت به پديده‌اي از جمله جنگ تحميلي به وجود مي‌آيد، حرف‌هاي منتقدين و سكوت عده‌اي نويسندگان روشنفكر در اين راستا جاي انتقاد دارد به دليل اينكه به اين عرصه و اين ادبيات كم‌لطفي مي‌كنند.
جمشيدي با اشاره به اينكه پرفروش شدن يك كتاب دليلي بر برتر بودن آن نمي‌تواند باشد، افزود: كتاب‌هايي وجود دارند كه شايد پرفروش‌بودنشان دليل نقطه ضعف آنها محسوب شود، در واقع شهره بودن يك كتاب دليل خوب بودن آن نمي‌تواند باشد و شايد اين اتفاق ضدامتياز براي آن كتاب باشد. اين اتفاقات به اين دليل مي‌افتد كه متاسفانه مديران و منتقدين مركزي تصميم مي‌گيرند كه اقداماتي در اين راستا انجام دهند تا يك كتاب را پرفروش كنند و برعكس مهجور نگهداشتن برخي از آثار، دليلي بر انتقاد كردن بر كتاب‌هايي از نگاه منتقدين خاص است.
اين نويسنده در رابطه با كليشه‌پردازي در عرصه دفاع مقدس و مقاومت گفت: گزارش جنگي موقعيت ناپايداري را مي‌تواند عرضه كند به دليل اينكه در يك خاطره روايت‌هاي متفاوتي مي‌شود. درست است كه همينگوي رمان جنگي مي‌نويسد و او هم در اثرش گزارش مي‌دهد اما رمان او تاحدوددي وضعيت پايدارتري را به وجود آورده است بخاطر اينكه توصيف منضبطي دارد و ديالوگ‌وار است.
جمشيدي در کتاب «بوفاري 4» سالهاي آغازين دفاع مقدس را روايت مي‌کند. مضمون کلي اين کتاب در مورد اکتشاف يک حلقه چاه نفت و ورود سهوي سربازان به منطقه ممنوعه است. پرداخت داستاني «بوفاري 4» به گونه‌اي است که آن را از ساير آثار موجود در زمينه دفاع مقدس متمايز مي‌کند و از لحاظ ساختاري و محتوايي نيز مي‌تواند راه جديدي در زمينه ادبيات دفاع مقدس باز کند.
مصطفي جمشيدي متولد 1340 ساکن تهران و در حوزه سينما فعال است و علاوه بر نوشتن سناريو مسئوليت حوزه سينماي اقتباسي فارابي را نيز به عهده دارد. وي تاکنون آثاري نظير «لغات ميغ»، «بازيافته‌هاي شهر دلتنگ»، «شنيدن آوازهاي مغولي»، «باورم کن سليمان» و «سونات عدن» را منتشر کرده است. همچنين «لغات ميغ» يکي از پنج کانديداي کتاب سال جايزه ادبيات متفاوت در سال 83 بوده است.