بايدحافظ معماري ايراني- اسلامي باشيم نه احياگر!

به گزارش خبرنگار مديريت شهري « شهر» فرامرز پارسي معمار و مدرس دانشگاه آزاد گفت: در حال حاضر بالغ بر 700مورد بناي بسيار خوب در تهران در حال از بين رفتن است و ما بجاي نگهداري از آنها تلاش مي کنيم تا قوس هايي را با نام معماري ايراني اسلامي در بناها بگنجانيم تا معمارها نيز با اين فرمول و دستور العمل يک بناي بدلي و به دردنخور را تحويل بدهد.

وي افزود: در همه جاي دنيا معماري حال حاضر را حفظ مي کنند و معماري گذشته را حفظ مي کنند. اما در ايران درست شيپور را از سر برعکس آن مي زنيم. گرايش هاي ايدئولوژيک باعث مي شود در صدد اجراي معماري ايراني اسلامي در بناهاي امروزي شويم اما نمي دانند اين توليد بدل است در حالي که جواهر اصلي در حال از بين رفتن است.

معماري فرمولي؛ معماري منجر به شکست است

اين معمار تاکيد کرد: معماري ايراني اسلامي مربوط به فضاي ذهني ويژه اي بوده است که اکنون از آن دوران عبور کرده ايم. بنابراين امکان تکرار آن در حال حاضر نيست زيرا بسياري از عملکردها و نيازهاي امروزي در آن زمان وجود نداشته و مسائل اقتصادي، زيبايي شناسي، تکنولوژي و بسياري موارد ديگر تغيير يافته است. بنابراين نمي توان دنبال فرمول و دستورالعمل بود تا معمارها بر اساس آن به اجراي معماري ايراني اسلامي بپردازند زيرا اين روند تبديل به يک معماري باسمه اي، ضعيف و تکراري مثل معماري بازارچه صفويه مي شود.

وي در مورد اجراي معماري ايراني اسلامي در ساخت بناهاي امروزي افزود: صورت مسئله زيباست زيرا واقعيت اين است که معماري گذشته ما جذاب است و هنوز عواملي از زيبايي در آن وجود دارد که با وجود تغييراتي که در ذهن ما ايجاد شده هنوز آن را زيبا مي بينيم. اين معماري « مفاهيم زيباي بي زمان» بسياري در خود دارد که با گذر زمان زيبايي خود را از دست نمي دهد که از اين نظر بسيار جالب است. اما اين که اگر چيز ي را در زمان حاضر با تغييراتي که ذکر کردم دوباره بسازيم تجربه است که به معني شکست خوردن است.

پارسي تصريح کرد: براي ساخت معماري ايراني اسلامي، معماري سنتي و معماري هايي از اين نوع ما آن افراد نيستيم که بتوانيم آن را دوباره اجرا کنيم . تنها مي توانيم چيزهاي زيبايي را از درون آن ببينيم، مي توانيم بدلي از آن چه وجود داشته است را بسازيم.

اين معمار تصريح کرد: يک فرمول ساده براي بازيابي هويت در شهرمان وجود دارد و آن اين است که بجاي آن که معماري ايراني اسلامي را دوباره بسازيم آنچه که از گذشته وجود داشته است را حفظ کنيم. اين بناها را افرادي ساخته اند که به اين نوع معماري مسلط بوده اند و اين بناها را در دوره و بستر خود ساخته اند. تعداد بسيار زيادي مسجد و بناي تاريخي در تهران است که در حال نابودي است. هيئت امناي مساجد با تصميم هاي خود در حال نابودي بسياري مساجد قديمي و تاريخي هستند و ميراث فرهنگي گويا جايگاهي براي ورود به اين موضوع ندارد. مساجد بسياري در شهر تهران وجود دارد که متروک است و در معرض نابودي قرار دارد زيرا نه ميراث پول نگهداري آنها را دارد و نه اقدام مي کند.

وي عنوان کرد: قسمت عمده اي از بافت تاريخي تهران در محدوده چاله ميدان، اودلاجان، بهارستان و ... در حال از بين رفتن است. حتي در محدوده جمهوري تعداد بسيار زيادي خانه وجود دارد که معماري آغاز پهلوي است اما اين معماري هنوز ويژگي هاي بسيار با ارزشي دارد اما در پيرامون همين بناها نايلون کشيده شده، بالکن ساخته شده و کولر کار گذاشته شده است. همين موارد اگر مراقبت و ساماندهي شوند بسيار زيبا و چشم نواز است.

وي با بيان اين که ميراث فرهنگي بايد کاري کند که مردم ترغيب به نگهداري از اين بناها شوند گفت: در واقع وظيفه ميراث فرهنگي اعمال قانون و نظارت و البته حمايت مالي است از طريق ارائه وام، مصالح، در نظر گرفتن استاد کارهاي قديمي براي مرمت بناها و معرفي مشاور هايي که طرح مرمت تهيه کند و حتي اين هزينه را نيز تقبل کنند.

معماري ايراني- اسلامي قابل باز توليد است

اين معمار با بيان اين که معماري گذشته ما در مواقعي هنوز مي تواند معماري توليد کند عنوان کرد: معماري با الگوي معماري سنتي و معماري ايراني و اسلامي در ساخت منازل مسکوني امکان پياده شدن ندارد زيرا از نظر هزينه، سيستم زندگي، بهينه بودن و ....راهي جز زندگي در آپارتمان نداريم. يک وزارت خانه را هم نمي توان با فضاي معماري سنتي ساخت اما مثلا مسجد را مي توان با اين نوع معماري ساخت اما جالب است که سعي بر پياده کردن سبک هاي مدرن بر معماري مساجد دارند. خوشبختانه الگوي مسجد نماز است که 1400 سال است به يک صورت ساخته مي شود، ارتباط امام جماعت با مردم نيز که به يک شکل واحد است. مواردي تغيير کرده است مثلا در گذشته به صورت عيني و مشهود فضاي ايستادن زن و مرد جداي از هم نبود اما امروز مثلا جايگاه خانم ها در بالکن است اما اين تغييرات چندان بزرگ نيست و همچنان مي توان از الگوي گذشته پيروي کرد و يا مثلا بناهاي فرهنگي بناهاي اقامتي، تفريحي موارد ي اين چنيني را مي توان به اين شکل پياده کرد. پياده کردن اين نوع الگوها نيز نبايد به گونه اي باشدکه شناختي از اين الگوها نداشته باشيم، باسمه اي کار کنيم وبا کاشي کاري هاي بي نظم و به درد نخور کار را ارائه دهيم.

وي افزود: اگر مي خواهيم در حال حاضر از اين نوع معماري توليداتي داشته باشيم نخست بايد براي نگهداشت معماري گذشته پول خرج کرد تا مردم را به معماري خوبي، اصولي و اصيل ارتباط دهيم ،در وهله دوم در حوزه هايي که ممکن است اين معماري را پياده کنيم.

بايد ها خلاقيت را مي کشد

پارسي تصريح کرد: هيچ گاه نبايد معمار را مجبور کرد که عناصر هويتي را در کارش بگنجاند زيرا کار از بين مي رود وجلوي خلاقيت معمار را مي گيرد، به ضد خودش تبديل مي شود و بجاي اين که ما آثاري خلاقانه و هنرمندانه داشته باشيم آثاري تکراري داريم. نبايد به معمار گفت چه کارهايي را «بايد» انجام دهد بايد به او گفت چه کارهايي را « نبايد» انجام دهد. در شهرداري لندن، نيويورک و شهرهاي اينچنيني به معمارهاي مي گويند مثلا براي حفظ وحدت شکل در فلان محله از بافت هاي آجري بيشتر استفاده کنيد که اين هم کار خطرناکي است زيرا زماني که شما به هنرمند دستورالعمل مي دهيد از کار او اثر هنري استخراج نمي شود و يا در حوزه بناهاي با ارزش تعداد طبقات نبايد از يک سقف مجاز بالاتر رود. بدي شهرهاي ما اين است که فضاي ساخت و سازها بساز و بفروشي است نه هنرمندانه اگر بشود فضايي را به وجود آورد که معماران ما دست به توليد طرح هاي هنرمندانه بزنند حتما شهر زيبايي خواهيم داشت.

اين معمار با بيان اين که در همه شهرها شهرداري مسئول مواردي که گفتم است عنوان کرد: در درجه دوم نهادهايي که معادل ميراث فرهنگي در ايرن است اين کار را مي کند. مسکن و شهرسازي معمولا وارد اين امور نمي شود بلکه اين ارگان وارد توسعه و سياست گذاري شهري مي شود. البته در ساير کشورها NGO هايي وجود دارد که طرفدار آثار تاريخي هستند و بسيار تيزبين و بهوش مراقب هستند که از کسي خطايي صورت نگيرد و هر شخصي هر بناي غير اصولي و ضربه زننده به آثار تاريخي را نسازد. اين خود ابزار مناسبي است براي منع از اقدامات ضربه زننده به معماري جديد و سنتي. از اقدامات مفيد و موثر ديگر اين که پروژه هاي مهم و تاثير گذار را بجاي اين که با پارتي بازي طراحي شود به مسابقه در سطح ملي و فراملي گذاشته شود. رعايت اين اصول ذائقه و زيبايي شناسي مردم و معمارها را رشد مي دهد و در کنار اين اگر بناهاي تاريخي حفظ شود نيز منجر به رشد ذائقه مردم مي شود.

اجراي قانون به شرط فضاي تنفس

پارسي در مورد تنظيم قوانين و مقررات در حوزه معماري و چگونگي اجراي آن گفت: قوانين و مقررات به تنهايي منجر به جلوگيري از خلاقيت نمي شود برعکس در محيط هاي محدود خلاقيت رشد مي کند. اما اين قانون گذاري بايد فضاي تنفس براي کار بگذارد. جداي از اين بايد به آموزش معماري، فضاي معماري، جايگاه مهندسين مشاور در جامعه ما نيز توجه کرد. در نظام مهندسي ما حق الزحمه هاي مناسبي براي مهندسين مشاور در نظر نمي گيرند و در جامعه ما براي طرح مشاور حاضر نيستند پول بدهند اما براي مصالح و ابزار پول مي دهند، زيرا از نظر آنها اين طرح ها يک مشت کاغذ است. خوشبختانه جايزه بزرگ معمار که چند سالي است در کشور برگزار مي شود تا حد زيادي بر ذائقه معمارهاي ما اثر مثبت داشته است.

روش ارائه دهيد نه المان

اين مدرس دانشگاه با تاکيد بر اين که با ارائه المان نمي توان به معمار گفت که چه کارهايي بايد انجام دهد بلکه بايد به او روش داد افزود: بايد روش هايي ارائه داد تا معمار به سمت خوب طراحي کردن هدايت شود. مثلا به معمار گفت به بستر ، روحيه مردم، تاريخ و گذشته مردم، امکانات تکنولوژيک و دستاورد هاي معماري و ... توجه کند و آنها را در يک نظام روشمند به کار گيرد تا منجر به طرح شود. هيچ الماني نيست که بشود براي بهتر کردن طرح به معمار ارائه کرد زيرا ممکن است يک المان را يک معمار به کار گيرد و طرحش خوب شود و معمار ديگري همان المان را به کار گيرد و طرحش بد شود.