قيمت کاغذ و موانع نشر در گفت و گوي شهر با يک ناشر:
مردم هنوز پاي کتاب ايستادهاند/ نمي توان سر مشتري کتاب خوان کلاه گذاشت
يک ناشر معتقد است که بالا رفتن قيمت کاغذ و در نتيجه کتاب، هنوز نتوانسته قشر کتاب‌خوان را از خريد باز دارد و هنوز پاي کتاب ايستادهاند.
به گزارش خبرنگار شهر، مولي از آن کتاب‌فروشي‌هايي است که آثار چاپ‌شده ديگر ناشران، از فلسفه و تاريخ هنر گرفته تا زبان‌شناسي، روان‌کاوي، ادبيات جهان و شعر معاصر را نيز کنار کتاب‌هاي خودش در قفسهها چيده و به‌فروش مي گذارد. دسته‌بندي منظم قفسهها، چيدمان موضوعي و قفسه‌هاي جداگانه «کتاب‌هاي تازه» و «کتاب‌هاي پرفروش» در ويترين، هر کتاب‌خواني را به گردشي در گوشه‌کنار آن ترغيب مي‌کند.
با اين‌که کاغذ و چسب و چرم و کتاب گران شده، کم نيستند کساني که حداقل يکي دو کتاب به دست گرفته و منتظرند مبلغ گزافش را بپردازند. به محض ورودم همراه عکاس، يکي از فروشندگان به قصد ياري پيش مي‌آيد. مقصودم را که مي‌گويم، مرا به بابک مفيدپور، مدير روابط عمومي انتشارات مولي، معرفي مي‌کند.
مفيدپور، تراس کتابفروشي را براي گفت‌وگو مناسب‌تر مي‌داند و به آن‌‌جا راهنمائيمان مي‌کند. گپ‌وگفتمان بي‌تامل آغاز مي‌شود. از گراني کاغذ و تاثيراتش بر قيمت و کيفيت کتاب مي‌پرسم. مي‌گويد: در مورد ناشراني که استخوان‌دار و صاحب سبک‌اند و سابقه زيادي در عرصه نشر دارند، مي‌توان گفت اين گراني تاثيري بر کيفيت توليدشان نگذاشته و کالاهايشان را با همان کيفيت چاپ و با همان صحافي خوب بيرون مي‌دهند؛ ولي اين گراني بر قيمت کتاب اثر گذاشته است.
ناشران منتظر ثبات قيمت کاغذند
کتاب‌فروش نشر مولي، ناشران را به چند دسته تقسيم مي‌کند و معتقد است: برخي که در گذشته نيز کار با کيفيت بيرون مي‌دادند و به همين دليل قيمتشان هميشه به نسبت ديگر ناشران بالاتر بود، اکنون هم که کاغذ گران است و کتاب‌هايشان کمي گران‌تر شده، اين گراني براي مشتريانشان چندان چشم‌گير نيست و توي ذوقشان نزده است. مردم به گراني کار اين ناشران عادت دارند و متوجه اين هستند که در قبال اين گراني، کتابي را مي‌خرند که صحافي آن ساليان سال پايدار است، چاپش خوب است، متن کتاب کم غلط است و ويراست خوبي هم شده است. خريداران همه اين نکات را هنگام خريد لحاظ مي‌کنند.
مفيدپور ادامه مي‌دهد: اما در مورد کمبود و گراني کاغذ، اين احساس وجود دارد که برخي ناشران به دليل کمبود نقدينگي در سيستمشان، از توليد دست نگه داشته و منتظرند قيمت کاغذ به يک ثبات نسبي برسد. اگر قيمت پايين بيايد، قيمت پشت جلد را بالا زده‌اند و کسي کتاب‌هايشان را نمي‌خرد. اگر هم کتاب را توليد کنند و قيمت بالاتر برود، بايد کالايشان را با ضرر بفروشند. بنابراين دست نگه داشته‌اند تا ببيننند اين وضعيت بي‌ثبات به کجا مي‌رسد.
اين کتاب‌فروش مي‌افزايد: برخي هم هستند که مي‌خواهند گردش کاري داشته باشند و نمي‌توانند کارشان را متوقف کنند؛. بنابراين، کتاب‌هايشان را متناسب با قيمت روز کاغذ که نسبت به چهار ماه گذشته تقريبا سه برابر شده، چاپ و قيمت‌گذاري مي‌کنند.
قشر کتاب‌خوان هنوز پاي کتاب ايستاده است
مدير روابط عمومي انتشارات مولي مي‌گويد: مردم و به‌ويژه قشر کتاب‌خوان واقعا تا اين لحظه پاي کتاب ايستادهاند و هنوز کتاب مي‌خرند. بر خلاف بسياري دوستان که معتقدند مردم کتاب‌خوان نيستند، مي‌گويم مردم کتاب‌خوان هستند. نحوه ارائه کالايي به نام کتاب در بسياري از کتاب‌فروشي‌هاي ما دچار مشکل است؛ از فروشندگان کتاب گرفته تا باقي مسائل. وي معتقد است: اگر چيدمان کتاب درست باشد و کتاب به‌درستي ديده شود، برخورد خوب و همراهي با مشتري نيز به نحو احسن صورت گيرد و کالاي کتابفروشي هم جور باشد، مي‌توان گفت که مردم حتي با اين گراني کاغذ هم تا حدودي خود را تطبيق داده‌اند و پاي آن ايستادهاند. آن قشر کتاب‌خوان که اغلب قشر متوسط جامعه به لحاظ اقتصادي هم بوده‌اند، چه در بحران جنگ، چه در سال‌هاي رکود و چه در سال‌هاي رونق کتاب، هميشه جزء اولين کساني بوده‌اند که کتاب خريده‌اند. همين قشر امروز هم پاي کتاب ايستادهاند و با اين قيمت بالا که شوک‌آور هم هست، هنوز کتاب مي‌خرند؛ هرچند معتقدند کتاب‌هاي جديد گران است و انتقاد و اعتراض خود را نيز نشان داده‌اند.
مفيدپور به کتاب‌هاي جديدي اشاره مي‌کند که با قيمت بالا، به تعداد قابل توجه در کتابفروشي مولا به فروش رفته و سبب خرسندي ناشر نيز شده است، و مي‌گويد: مي‌توان گفت بحران‌هايي مثل گراني کاغذ و از اين دست، هميشه جزئي از اين شغل بوده است. به هر حال سعي کرده‌ايم مسير خودمان را برويم. فکر مي‌کنم اگر شخصي که وارد کتابفروشي مي‌شود از فضاي آن لذت ببرد و احساس آرامش کند، اگر احساس کند ميزان دانش فروشنده بالاست و راهنمايي درستي به او ارائه مي‌دهد، به او احترام مي‌گذارد، کتابش را تهيه مي‌کند و کاستي‌هايش را جبران مي‌کند، به کتاب روي خوش نشان مي‌دهد حتي اگر قيمتش نيز بالا باشد.
تجديدچاپ‌هاي پي‌درپي نشانه کتاب‌خواني مردم است
وي مخالف اين است که مردم ايران کتاب‌خوان نيستند يا تيراژ کتاب‌ها کم است. معتقد است تيراژ کتاب‌ها کم شده، ولي دليلش فقط عدم اعطاي مجوز يا مسائلي از اين دست نيست. وي مي‌گويد: در دوران‌هاي قبل که سخت‌گيري کمتر بود، باز هم اين بحث تيراژ پايين وجود داشت. مي‌گويند کتاب گران شده و مردم نمي‌خرند يا مجوز کم شده و مردم نمي‌خرند؛ درحالي‌که در گذشته هم که مجوز داده مي‌شد و به قيمت کتاب هم سوبسيد تعلق مي‌گرفت، همين بحث‌ها مطرح بود. تمام تقصير پايين بودن تيراژ کتاب را نمي‌توان به گردن گران بودن کاغذ يا کتاب‌خوان نبودن مردم گذاشت. اگر مردم کتاب‌خوان نيستند، چگونه کتاب‌هاي مصطفي مستور يا خانم پيرزاد به چاپ 30 به بالا رسيده است؟ «چنين گفت زرتشت» که کتاب فلسفي است چگونه 40 بار چاپ شده است؟ اگر مردم کتاب‌خوان نباشند پس اين تجديد چاپ‌ها از کجا آمده است؟
کتاب‌فروش باتجربه مولي با اشاره به شيوه درست تهيه کتاب، خاطر نشان مي‌کند: ما کتاب‌هايي را در اين کتابفروشي داريم که گاه برخي گمان مي‌کنند کار ما فروش کتاب‌هاي ناياب است؛ درحالي‌که موضوع از اين قرار است که براي مثال کتابي در بسياري از کتاب‌فروشي‌هاي راسته انقلاب ديده نشده و به دليل ارتباطاتي که توانسته‌ايم با ناشران برقرار کنيم، توانسته‌ايم بسياري از کتاب‌ها را مستقيما از خود ناشران بگيريم و وقتي کتابي تمام مي‌شود سريعا آن را سفارش مي‌دهيم. وي درباره نايابي برخي کتاب‌ها به دليل گراني کاغذ، مي‌گويد: گراني کاغذ تقريبا تا دو برابر قيمت کتاب را بالا برده و برخي ناشران چون نمي‌توانسته‌اند کتابي را مجددا چاپ کنند، آن را گران کرده‌اند؛ زيرا مي‌دانند از پس چاپ مجددش برنمي‌آيند. شايد ناشري بتواند کتابي را که يک بار چاپ کرده، براي دومين بار با تيراژ 500 نسخه چاپ کند؛ ولي با چاپ 500 عدد، تمام هزينه کاغذ و باقي هزينه‌ها بايد روي 500 نسخه سرشکن شود و اين به يک‌باره قيمت کتاب را چهار برابر مي‌کند. پس ناشر اين کار را نمي‌کند. ناشراني هم ممکن است وضعيت مالي و اقتصادي بهتري داشته باشند و اين کار را انجام دهند که کتابي را 500 يا 700 نسخه چاپ کنند تا گردش کارشان حفظ شود؛ ولي بسياري از ناشران اکنون دست نگه داشته‌اند و دليل ناياب شدن برخي کتاب‌ها همين است.
سر مشتري کتاب‌خوان نمي‌توان کلاه گذاشت
مفيدپور درباره اين‌که آيا ناشراني در اين ميان سودجويي مي کنند يا نه، تاکيد دارد: کتاب از آن کالاهايي نيست که نياز اوليه و حياتي مردم باشد و بتوان با آن چنين بازي‌هايي کرد. واقعيت اين است که صنف نشر ما هرگز آن قدرها در اقتصاد تعيين‌کننده نبوده است. مشتري حتي با اين‌که مي‌داند کاغذ و کتاب گران شده، آن کتاب گراني را انتخاب مي‌کند و مي‌خرد که به نظرش گراني معقولي دارد. مشتري هر کتاب گراني را نمي‌خرد؛ زيرا آگاه است و سر مشتري کتاب‌خوان نمي‌توان کلاه گذاشت. يک توافق ناخواسته ميان ناشران وجود دارد که يک مقدار کالاهايشان را گران کرده‌اند؛ ولي هر کتاب را به تناسب خودش. يعني نمي‌توان قيمت هر کتابي را دو برابر کرد. يک کتاب هم ممکن است قيمتش سه برابر شده باشد؛ ولي اين افزايش قيمت با خواست مشتري و کيفيت کتاب تناسب دارد. اين‌طور نيست که مشتري احساس کند سرش کلاه مي‌رود. مشتري کتاب‌خوان آگاه است و متوجه اين تفاوت‌‌ها مي‌شود.
کتاب‌فروشي‌ها مجبور مي‌شوند خود را به‌روز کنند
وي درباره مشکلات عمده کتابفروشي در ايران مي‌گويد: کتاب فروشي در مملکت ما اشکالات زيادي دارد؛ زيرا يک کتاب از لحظه‌اي که توليد مي‌شود تا بخواهد به دست خريدار برسد، يک چرخه پر از مانع را طي مي‌کند که در نهايت چکيده و نتيجه‌اش اين مي‌شود که بگويند مردم کتاب‌خوان نيستند. درحالي‌که با وجود رشد و توسعه نشر، اغلب کتاب‌فروشي‌ها، به استثناي شهر کتاب‌ها که گسترش آن‌ها هم به پشتوانه شهرداري است، به‌ويژه کتاب‌فروشي‌هاي قديمي، همان فضاي 40 سال پيش را دارند و هنوز نتوانسته‌اند آن را تغيير دهند. درحالي‌که در آن زمان 200 تا 300 ناشر وجود داشته و امروز بالغ بر 4000 ناشر وجود دارد و يک کتابفروشي اگر بخواهد از هريک از اين ناشران يک عنوان کتاب بگيرد، مغازه‌اش پر مي‌شود. اين سبب مي‌شود يک کتاب‌فروش برخي کتاب‌ها را نداشته باشد و اين خود يک مشکل است. مفيدپور ادامه مي‌دهد: علاوه بر آن، ديگر آن زمان گذشت که درمورد کتابفروشي و ويزيتوري کتاب صرفا بخواهيم افرادي را جذب کنيم تا کاري به آن‌ها داده باشيم. اين مرحله بايد طي شود. من فکر مي‌کنم مسئله کتاب‌فروشي‌ها امروز شباهت زيادي به غذافروشي‌هاي گذشته دارد. زماني ساندويچ‌فروشي‌ها محلي بودند و گاه برخي پيراهن کثيفي هم به تن مي‌کردند و ساندويچشان را مي فروختند؛ ولي از زماني که فست‌فودهاي زنجيره‌اي به وجود آمد که نوع برخوردشان با مردم و همچنين نظافتشان متفاوت بود، ديگر مردم از هر کسي غذا نمي‌خرند. کتاب‌فروشي‌ها هم امروز به همين شکل‌اند. ويزيتور نزد ما مي‌آيد؛ ولي هيچ اطلاعي از بسته‌اي که در دستش است، ندارد. اصلا نمي‌داند کتاب‌هايي که براي منِ کتاب‌فروش آورده، چه هستند و موضوعشان چيست. اين چه جذابيتي مي‌تواند براي من ايجاد کند و مرا ترغيب کند که آن کتاب را بخرم. اگر هم بتواند بسته‌اش را بفروشد، به حساب رفاقت است. متاسفانه کتاب‌فروش‌ها، به‌ويژه نسل جديد که برخي از سر ناچاري کتاب‌فروش شده‌اند، مطلع نيستند. گاهي مشتري را به اشتباه راهنمايي مي‌کنند و کتاب را به اشتباه به او معرفي مي‌کنند؛ درنتيجه اسباب نارضايتي به‌وجود مي‌آورند و مخاطب اعتمادش را به کتاب‌فروش از دست مي‌دهد.
مردم اروپا از شکم مادر کتاب‌خوان به‌دنيا نمي‌آيند
وي درباره روش ترويج کتاب‌خواني مي‌گويد: من همه تقصيرها را گردن مردم نمي‌اندازم. گفتن اين که مردم کتاب‌خوان نيستند خيلي ساده است؛ ولي واقعيت اين است که مردم کشورهاي اروپايي از شکم مادرشان کتاب‌خوان بيرون نمي‌آيند. مثل رانندگي و کمربند ايمني بستن که با ارائه راهکارهايي به مرور تبديل به يک فرهنگ شده است؛ کتاب‌خواني هم يک فرهنگ است و بايد به مرور با راهکارهاي صنفي و بيرون صنفي آن را ايجاد کرد.