گفت‌وگوي شهر با ناشران درباره گراني کاغذ/4
گراني کتاب نويسندگان جوان را سرخورده مي‌کند
مسئول کتابفروشي انتشارات اميرکبير، سرخوردگي جوانان را يکي از مهم‌ترين نتايج گران شدن کاغذ و کتاب مي‌داند.
به گزارش خبرنگار شهر، مدت‌ها بود سري به فروشگاه انتشارات اميرکبير نزده بودم و وقتي وارد آن شدم از تغييرات عمده‌اش تعجب کردم. ظاهر فروشگاه و چيدمان کتابها و قفسه‌ها تغييرات عمده کرده است. بخشي از طبقه زيرين فروشگاه به کتابها و اسباب‌بازي‌هاي آموزشي کودکان اختصاص يافته و بخشي ديگر کتابهاي کنکور کارشناسي ارشد و دکترا را عرضه مي‌کند. در انتهاي طبقه همکف اين فروشگاه هم به‌تازگي کافه‌اي تحت عنوان «کافه‌کتاب» افتتاح شده که گويا پاتوق نويسندگان و اهالي شعر و ترانه است.
يوسف آرامش، مسئول کتابفروشي و کافه‌کتاب اميرکبير را به گپي کوتاه درباره وضعيت نشر و فروش کتاب دعوت مي‌کنم و پاي صحبتش مي‌نشينم. به محض اين‌که مي‌گويم گراني کاغذ، مي‌گويد: همه فقط مي‌گويند کاغذ گران شده؛ ولي چسب براي صحافي‌ها هم گران شده، مرکب براي چاپ هم گران شده، فيلم و زينک هم گران شده و همه اين‌ها دست به دست هم داده و نتيجه‌اش گراني کتاب است. او ادامه مي‌دهد: کاغذ ارديبهشت ماه سال پيش بندي 25 هزار تومان بوده و شهريور امسال شده 100 هزار تومان؛ يعني چهار برابر. لوازمالتحرير و دفتر هم گران شده است. کتابهايي که درسي‌اند و دانشجو حتما بايد بگيرد هم چاپ مي‌شود؛ ولي با چه قيمتي؟ براي مثال کتابي که پيش از اين 18 هزار تومان بوده، شده 38 هزار تومان. قيمت کاغذ چهار برابر شده ولي کتاب دو برابر. به همين دليل هم حال کتابهايي که عمومي‌ترند، مثل کتابهاي روانشناسي و مذهبي، کمتر چاپ مي‌شود. پيش از اين بازار، رقابتي بود و کاغذ قيمت معقول‌تري داشت. به همين دليل اين‌گونه کتابها را همه چاپ مي‌کردند و هر کس ارزان‌تر مي‌فروخت، سود و فروش بيشتري داشت. ولي در حال حاضر، صحافي‌هاي قم که يک نسخه کوچک مفاتيح را حدود 2 هزار تومان مي‌فروختند، همان مفاتيح را بين 8 تا 10 هزار تومان مي فروشند و به همين دليل ديگر کسي سراغ چاپ اين کتابها نمي‌رود.
آرامش خاطر نشان مي‌کند: گراني در همه اصناف مشهود است. از وقتي قيمت دلار بالا رفته، طبيعتا قيمت کاغذ مورد استفاده در چاپ کتاب هم که اغلب خارجي است، بالا رفته است. در نتيجه قيمت کتابهاي دانشجويي که دانشجو مجبور است آن‌ها را بخرد نيز بالا رفته است. متاسفانه در اين ميان برخي ناشران نيز صفحه اول کتابهاي قبلي‌شان را عوض کردهاند و براي آن يک لت جديد که قيمت جديد روي آن است، چاپ کردهاند.
ارشاد بايد نظارت کند
او تاکيد دارد: وزارت ارشاد بايد از اين کار ايراد بگيرد. ارشاد هر از گاهي از راسته کتاب‌فروشي‌هاي انقلاب بازديد دارد؛ ولي اين خيلي کم است. من در اين مدت نديده‌ام که بيايند مغازه يک متخلف را ببندند يا نشر آن را متوقف کنند و از او بپرسند چرا کتابهايي را که از سه سال پيش در انبارت مانده است، به اين قيمت بالا مي‌فروشي؟ البته نمي‌دانم مي‌توان اسم اين کار را سودجويي گذاشت يا نه. حرف آن‌ها هم اين است که اگر ما امروز همين کتاب را چاپ کنيم، به همين قيمت برايمان تمام مي‌شود. راهکاري که به ذهن اين کتاب‌فروش مي‌رسد، نظارت ارشاد است و معتقد است: قيمت‌ها را نمي‌توان ثابت کرد؛ زيرا برخي کتابها حق تاليف متغيري دارند. قيمت ملزومات کتاب را هم نمي‌توان ثابت کرد. زيرا آن زماني که ارشاد سهميه کاغذ مي‌داد هم، من شنيده بودم که برخي از ناشران براي مثال 5000 نسخه کتاب چاپ مي‌کرده‌اند و سهميه کاغذش را مي‌گرفته‌اند و بعد از مدتي همان 5000 تا را که 1000نسخه‌اش هم فروش نرفته، صفحه اولش را تغيير مي‌داده‌اند و چاپش را مي‌کرده‌اند چاپ دوم، و دوباره بابتش از ارشاد سهم کاغذ مي‌گرفته‌اند. زماني ارشاد از کتاب‌فروشان 200 تا 300 نسخه از کتابهاي چاپ اول را مي‌خريد براي نهاد کتابخانه‌ها؛ ولي چند وقتي است که اين خريد را هم انجام نمي‌دهد، انگار بودجه ندارند. اين براي ناشران بسيار خوب بود؛ زيرا خيالشان راحت بود که هر کتابي که چاپ کنند، حداقل 200 نسخه‌اش را ارشاد با 30 درصد کمتر از قيمت پشت جلد مي‌خرد؛ ولي اين خريد هم قطع شده و ما مانده‌ايم و قيمت بالاي کتاب و مردمي که کتاب‌خوان نيستند.
تلويزيون قبح گران‌فروشي را ريخته است
اين کتاب‌فروش با اظهار تاسف مي‌گويد: وقتي يک بازاري، به‌راحتي در تلويزيون مي‌گويد اگر من جنسم را چهار تومان بفروشم، فردا بايد همان را بخرم چهار و نيم؛ يعني علنا در رسانه ملي چنين افزايش قيمتي پخش شده و همه به خودشان اجازه مي‌دهند اين کار را انجام دهند. در نتيجه ناشران هم همين را مي‌گويند که اگر من امروز اين کتاب را چهار هزار تومان بفروشم، براي نشر دوباره آن بايد 4500 تومان هزينه کنم.
آرامش اقدامات ناشران براي کنارآمدن با اين شرايط را توضيح مي‌دهد و مي‌گويد: کسي کيفيت توليد را پايين نمي‌آورد؛ ولي قيمت را همه بالا مي‌برند. برخي کتابها هم ديگر چاپ نمي‌شود و ناياب شده است؛ زيرا ديگر سودي براي ناشر ندارند و کتابهايي هستند که اگر چاپ شوند ممکن است دو تا سه سال خواب داشته باشند.
نتيجه گراني کتاب سرخوردگي جوانان است
او نتايج اين گراني را اين‌گونه توصيف مي‌کند: ناشر کتابي را چاپ مي‌کند که خريدار داشته باشد. به همين دليل کساني که دستي به قلم دارند و براي اولين بار مي‌خواهند کتابشان را چاپ کنند، بايد از جيبشان پول بدهند و اين سبب سرخوردگي استعدادهاي نوپا مي‌شود. آثار جواناني که به‌تازگي مي‌خواهند وارد اين حوزه شوند، در آرشيو شخصي‌شان خاک مي‌خورد يا اگر مرفه باشند و بتوانند با هزينه گزاف کتابشان را چاپ کنند، کسي آن را نمي‌خرد و به اصطلاح کتابشان روي دستشان باد مي‌کند و پي اين مي‌روند که کتابشان را اهدا کنند؛ زيرا کتاب‌فروشي‌ها هم ديگر کتاب اماني به اين شکل نمي‌پذيرند. پس جواني که با عشق و علاقه داستان، شعر يا نمايشنامه مي‌نويسد يا کلاس مي‌رود تا بتواند يکي از استعدادهايش را پرورش دهد، سرخورده مي‌شود؛ زيرا هيچ پخشي‌اي روي کتاب چاپ اولي ريسک نمي‌کند و آن را نمي‌پذيرد. اگر جواني اسم در کرده باشد و معروف باشد، کتابش را ميخرند؛ ولي اگر يک جوان تازه‌کار باشد، هيچ‌کس کتابش را نمي‌خرد. اين کتاب‌فروش درباره رونق بازار کتاب در حال حاضر معتقد است: ويترين کتابفروشي بسيار مهم است و معمولا کتابهايي در ويترين گذاشته مي‌شود که پرفروش باشد. براي مثال «مفاتيح‌الحيات» آيت‌الله جوادي آملي، از ارديبهشت ماه تا کنون چاپ 50 را هم پشت سر گذاشته است و همچنان با همان قيمت 14 هزار و 500 تومان فروش مي‌رود؛ ولي بازار کتاب، بازار آشفته‌اي‌است. يک کتاب 100 صفحه‌اي که براي مثال با چاپ خوب و جلد گالينگور بايد X تومان باشد، اگر آن راY تومان هم بفروشي، هيچ‌کس چيزي نمي‌گويد. البته مردم هم مانند گذشته کتاب نمي‌خرند؛ مثلا برخي از مشتريان از چهار کتابي که برداشته‌اند و پاي صندوق آورده‌اند، دو تا را برمي‌گردانند.
کتاب دست دوم براي دانشجوي ترم اول دردآور است
آرامش از وضعيت دانشجويان و خريد کتابهاي درسي‌شان اظهار تاسف مي‌کند و مي‌گويد: دانشجوياني هستند که مدام به دنبال کتابهاي درسي دست دوم مي‌گردند. بازار دست دوم فروش‌ها هم گرم شده است؛ زيرا وقتي مي‌خواهند کتاب دست دوم بخرند، هر چه باشد، هر کتاب را 500 تومان ميخرند؛ ولي زمان فروش، همان کتاب را اگر خوش‌انصاف باشند، با قيمت پشت جلد مي‌فروشند و اگر انصاف کمتري داشته باشند، کمي پايين‌تر از قيمت‌هاي جديد. يعني اين آشفته‌بازار، محل سودجويي يک عده و ضرر و زيان يک عده ديگر شده است. من متاسف مي‌شوم وقتي مي‌بينم دانشجويي با عشق کنکور داده و قبول شده و مثل بچه مدرسه‌اي‌ها که اول مهر با لباس و لوازمالتحرير نو به مدرسه مي‌روند، انتظار دارد کتاب نو بخرد. دانشجوي سال اول که مي‌آيد اين‌جا دنبال کتاب دست دوم مي‌گردد، دل من به درد مي‌آيد. حال دانشجويان سال‌هاي بالاتر که با جو دانشگاه آشنايي دارند، برايشان مهم نيست و مي‌دانند که با يک جزوه هم کارشان راه مي‌افتد؛ ولي آن دانشجوي ترم اول که بايد هر جلد کتابش را 27 يا 28 هزار تومان بخرد و بايد از جيب پدرش هم اين پول را بپردازد، برايش سخت است.
مردم فقط تيتر روزنامه‌ها را مي‌خوانند و تلويزيون تماشا مي‌کنند
آرامش درباره کتاب‌خواني در ايران مي‌گويد: مردم فقط روزنامه‌ها را مي‌خوانند، آن هم تيترهاي اول را. صدا و سيما هم که برنامه مردم را پر کرده و ديگر کسي کتاب نمي‌خواند. همان‌طور که مي‌دانيد سرانه مطالعه هم بسيار پايين است و از 10 دقيقه تجاوز نمي‌کند. فقط قديمي‌ها و سنتي‌ها دنبال کتاب مي‌آيند. مثلا کسي مي‌گويد من کتاب «خواجه تاجدار» را 40 سال پيش خوانده‌ام و پسرم هم 20 سال پيش آن را خوانده و الآن آمده‌ام براي نوه‌ام آن را بخرم. يا «قصه‌هاي خوب براي بچه‌هاي خوب» و کتابهاي خاصي که مردم با آن‌ها نوستالژي دارند و دلشان مي‌خواهد اين نوستالژي را نسل به نسل منتقل کنند. وگرنه کتابهاي روز را فقط يک قشر خاص مطالعه مي‌کنند.
در همين زمينه بخوانيد:
ادامه مي‌دهيم چون نمي‌توانيم توقف کنيم