نقد؛ پادزهر فيلم

به گزارش «شهر» و به نقل از فارس، سال گذشته سي‌امين جشنواره فيلم فجر با شعار «اخلاق، اميد و آگاهي» فيلم‌هايي را به نمايش گذاشت که همه را غافلگير کرد؛ چراکه اکثر فيلم‌هاي به نمايش درآمده محوريتي پررنگ‌ از موضوعاتي چون خيانت، سبک زندگي غربي و موضوعات متضاد با ارزش‌هاي اسلامي را به تصوير مي‌کشيد.

در حال حاضر برخي از اين فيلم‌ها به مرحله اکران رسيده يا در شبکه نمايش خانگي در دسترس خانواده‌ها قرار گرفته است.

با «مسعود فراستي» منتقد سينما درباره اکران و پخش اين فيلم‌ها به گفت‌وگو نشستيم تا تحليل و ازريابي وي را در اين باره جويا شويم.

خبرگزاري فارس در نظر دارد اين بحث را با کارشناسان مختلف ادامه دهد و اظهارنظرهاي صورت گرفته لزوما موضع فارس نيست.

متن کامل گپ‌ و ‌گفت فارس با فراستي در ادامه مي‌آيد؛

همان‌طور که مي‌دانيد، بسياري از فيلم‌هاي جشنواره فجر سال گذشته موضوعاتي ضد اخلاقي داشته‌اند و هم‌اکنون نيز همين فيلم‌ها در مرحله اکران هستند، شما به عنوان يک منتقد سينما تأثير تماشاي اين فيلم‌ها - که مخاطبان اصلي آن خانواده‌ها هستند- را چگونه ارزيابي مي‌کنيد.

- من طرفدار مميزي نيستم؛ يعني اينکه موافق نيستم که فيلمي با اين موضوعات ساخته نشود يا وقتي ساخته شد، ديده نشود.

من طرفدار اين هستم که هر فيلمي- حتي فيلم‌هاي ضد خانواده‌ - وارد خانواده‌ها شوند، اما اين فيلم‌ها بايد پادزهر هم داشته باشند.

منظور از پادزهر چيست؟

- پادزهر اين ماجرا، نقد است، نه پايين کشيدن فيلم. چون با پايين کشيدن فيلم‌ها مردم با خود مي‌گويند «مگه اين فيلم، چيست که ممنوع شده» و مي‌روند دنبال ديدنش، پس اين راهش نيست. بنابراين راه‌حل نقد است. ما مي‌توانيم با نقد، فيلم خود را مسلح کنيم.

ممکن است بيشتر در اين باره توضيح دهيد. اصلا ما چرا بايد فيلمي ضد‌اخلاقي را نمايش دهيم و بعد دنبال پادزهر آن بگرديم؟

- براي شما يک مثال مي‌زنم. مدتي قبل در لانه جاسوسي فيلم‌ «خصوصي» محمدحسين فرح‌بخش را اکران کردند. خيلي عجيب و جالب بود. همه کساني که آمده بودند فيلم را ببينند دختر و پسرهاي مذهبي بودند. فيلم را نشان دادند و موقع نمايش صحنه‌هاي ناجور فيلم، دوستان دست مي‌زدند، بيشتر هم خانم‌ها.

فيلم که تمام شد. من رفتم بالاي سن و گفتم: «چند نفر از دوستاني که موقع ديدن فيلم دست مي‌زدند، بيايند بالا. مي‌خواهم بفهم چرا دست زديد.» همه ساکت شدند. بالاخره دختر خانمي حاضر شد بيايد، روي سن و جواب من را بدهد.

او گفت: «من تحت تأثير جاهاي غلط فيلم قرار گرفتم». يک پسر جوان هم آمد و کم و بيش همين را گفت.

يعني با شخصيت‌ها همذات‌پنداري کرده بودند؟

- دقيقا، همين طور است. در حقيقت فيلم‌ساز ژست آن را مي‌گيرد که من دارم تفکر تند، غلط و خشونت‌گرا را مي‌زنم. اين ظاهر بحث است و در باطن، بحث از همين زاويه در حال ضربه خوردن است و با نشان دادن اجزا، جزئيات، سمپاتيک کردن در حال اشاعه يک به اصطلاح تفکر متحول شده است. اينکه کسي که تا ديروز اين‌قدر بسته فکر مي‌کرده، الان به شدت تغيير کرده است، حالا مي‌تواند دوست دختر داشته باشد. همسر صيغه‌اي داشته باشد. اين ضد خانواده است، يک جاهايي حتي کثيف است.

وقتي اين توضيحات در مورد فيلم تمام شد، همان دختر که جواب سؤال ما را داده بود، اين بار گفت: «ما اشتباه کرديم، شرمنده‌ايم که دست زديم».

حالا مي‌خواهم بگويم اگر اين بحث و نقد اتفاق نمي‌افتاد، چه مي‌شد؟ او که در خلوت خودش دست مي‌زد و شما کاري برايش انجام نداده بوديد. اين نقد بود که آسيب‌شناسي کرد و او را متوجه اشتباهش کرد.

نيچه مي‌گويد: «آدم متفکر، بر لبه آتشفشان زيست مي‌کند، در جايي که پر از بحران است، نه اينکه در يک روستاي خوش آب و هوا».

ما دو نوع تقوا داريم؛ تقواي گزير و ديگري تقواي ستيز. به نظرم بايد دومي را انتخاب کرد. نترسيم و فرار نکنيم. بايد به درون ماجراها نفوذ کرده و آن را آناليز کنيم.

در حقيقت راه‌ حل نه نساختن فيلم است، نه مميزي است و نه پايين کشيدن آن، بلکه بايد نقد کرد و فيلم را با اين سلاح مجهز به دفاع کرد.

اما اين موضوع را سخت مي‌کند، اگر ما آثار اين چنين توليد نکنيم ديگر احتياج به رفع تأثيرات آن نيز پيدا نمي‌کنيم.

- ببنيد اين که شما مي‌گوييد، يک طرف ماجراست. منِ مسئول، نمي‌توانم بگويم که هنرمند چه اثري را توليد کند يا نکند. چنين موضوعي به ذهن يک آدم رسيده است و حتي فروش هم دارد، چون مسئله است.

حال بايد مسئول امر چه کار کند؟ وقتي فيلمي با اين مضمون ساخته شد، تنها مي‌توان نقدش کرد و البته مميزي‌هايمان هم بايد سرپا باشد، نه اينکه جايي از سر سوزن رد بشويم و جايي از در دروازه، نه! مميزي‌ها بايد معين باشند.

اصلا شما ببينيد، فيلم «گشت ارشاد» چه عيبي دارد؟ «ضد گلوله» چه عيبي دارد؟ اين‌ها فيلم‌هاي خوبي‌ هستند و «خصوصي» فيلم بدي است، اما وقتي ساخته شد، بايد بيايد و نقد شود.

ما نبايد خودمان را در حفاظ‌هاي شيشه‌اي پنهان کنيم. در دنياي امروز، تنها دو رويکرد وجود دارد، نترسيدن و در نوک آتش فشان زيست کردن، يا ترسيدن و به سوراخ موش پناه بردن. بايد بگويم جهان امروز، جهان سوراخ موش و جهان فرار به روستا نيست جهان بر لبه بحران ايستادن و از پس اوضاع بر آمدن است و بس.