گزارش «شهر» از دلايل بروز حوادث متعدد رانندگي در ايران/
روستايياني که روحيه شهرنشيني ندارند
يک روانشناس گفت: زندگي شهري الزامات خاص خود را دارد که افراد نيازمند آموزش‌هاي مختلف هستند اما آموزش‌هاي موجود کافي و مناسب نيست.
به گزارش خبرنگار اجتماعي شهر، شنيدن اخبار تلفات جاده‌اي امري عادي شده است معمولا بعد از هرتعطيلي يکي از اخبار داغ رسانه‌ها درباره تعداد کشته شدگان مسافران است. آمارها جانباختگان حوادث جاده‌اي ايران را با ساعت سنجش مي‌کنند. مي‌گويند در يک سال گذشته هر ساعت چند نفر مي‌ميرد. مردن بر اثر حادثه يا بي‌احتياطي به جاده‌هاي ايران محدود نمي‌شود. آتش‌سوزي مدرسه، گازگرفتگي در فصل سرما و غيره همه از جمله حوادثي است که درصد بالايي از آمار مرگ و مير را در ايران به خود اختصاص داده است. براي بررسي ويافتن ريشه اين اتفاقات با نايب رييس انجمن روانشناسي ايران گفتوگو کرديم.
بستري حادثه خيز
دکتر عزيزالله تاجيک اسماعيلي در گفت وگو با خبرنگار اجتماعي شهر گفت: در اين قبيل رفتارها بايد به دنبال مجموعه عوامل باشيم و موضوع تک علتي نيست. حتي نمي‌توان مهمترين عامل را انتخاب کرد و بايد به مهمترين‌ها اشاره کنيم.
استاديار دانشگاه تربيت معلم با اشاره به شرايط محيطي افزود: در رانندگي يا براي استفاده از وسايل منزل بسترهايي نياز است تا بتوان محيط را حفظ کرد. در جامعه از اين بسترها تحت عنوان استانداردها و ملاک‌ها ياد مي‌شود. براي مثال در خيابان‌ها نيازمند جاده‌هاي ايمن، علامت‌‌گذاري مناسب، وسايل نقليه مطمئن و راننده‌هاي قانون‌گرا هستيم. در هر زمينه نياز به بسترهايي داريم و بايد استانداردهاي لازم رعايت شود. بسترهاي ايمن ساز چگونگي استفاده را آسان مي‌کند و محيط و فرد در شرايط مطلوبي به خود مي‌گيرد.
آموزش نياز اصلي
اين روانشناس تصريح کرد: عامل مهم ديگر عوامل انساني است. امروزه اصطلاحا مي‌گوييم جامعه آموزش گيرنده است. يعني به صورت مستمر نياز به آموزش دارد. به دليل پيچيدگي که در زندگي امروز وجود دارد نياز به آموزش‌هاي متفاوت وجود دارد تا فرد بتواند در موقعيت‌هاي مختلف درست رفتار و کنش داشته باشد. براي مثال استفاده از وسايل گازسوز نيازمند آشنايي فرد به نکات ايمني است. افراد در زندگي امروز نيازمند دانش آگاهي‌هاي متفاوت و گسترده‌اي هستند.
نايب رييس انجمن روانشناسي ايران، در توصيف سومين عامل مهم و تعيين کننده در اين رفتارهاي بي‌احتياطي‌ها گفت: روحيه و نگرش افراد نيز بسيار در اين مساله تاثيرگذار است. افرادي که داراي روحيه انضباط اجتماعي هستند و نسبت به قوانين حساسند، در صورت آموزش موارد ايمني و قوانين را به خوبي رعايت مي‌کنند.
فرد مي‌تواند مشکل نبود استانداردها را مرتفع کند
اين استاد دانشگاه با تاکيد بر اهميت عامل انساني و آموزش اظهار داشت: عمده مسائل موجود را مي‌توان با تکيه و در ذيل عوامل انساني دسته‌بندي کرد و از آسيب‌ها کاست. اگر استانداردهاي لازم نبود و عامل انساني آگاه به آن‌ها باشد مي‌تواند در شرايط نسبت به رفتار خود تغيير ايجاد کند.
اگر نسبت به استانداردها آگاهي داشته باشند افراد مي‌توانند اين امکانات را مطالبه کنند و بر ساخت مهيا شدن آن اصرار بورزند تا استاندارها ايجاد شود.
آگاهي، مطالبه، استانداردسازي
اگر مطالبه در جهت درست باشد، استانداردها هم به وجود مي‌آيد. براي مثال وقتي فردي لوازم يدکي براي خودرو خود مي‌خرد و به اين استانداردها توجه داشته باشد خود به خود سطح استاندارد در اين چنين محصولاتي بالا مي‌رود. ما براي رسيدن به اين شرايط بايد بر موضوع آموزش تکيه داشته باشيم.
باطني روستايي و ظاهري شهري
اسماعيلي با اشاره به مهاجرت مردم به شهرهاي بزرگ گفت: زندگي صنعتي و شهري اقتضائات خاص خودش را دارد. امروز ما گاهي شاهد روستا نشيني در شهر هستيم. نمي‌توان با قواعد روستايي در شهر رفتار کرد. فرد در روستا براي پارک خودرو خود تابع قانون خاصي نيست و مي‌تواند هرجاکه امکانش بود وسيله خود را پارک کند اما در شهر نمي‌توان و نبايد خودرو را هر جا پارک کنيد. در صورتي که اين چنين بي‌انضباطي‌هايي را فراوان در سطح شهر مشاهده مي‌کنيم.
هر روز عده‌اي از افراد به سطح شهرهاي بزرگ وارد مي‌شوند. آيا به اين افراد قواعد شهري را آ موزش مي‌دهيم؟ و بايدهاي زندگي در جامعه جديد را به آن‌ها نشان مي‌دهيم؟ پاسخ منفي است. آن‌ها روحيه‌ي شهرنشيني ندارند.
دشواري‌هاي تغيير عادت
وي افزود: در بسياري از جوامع تنها با آموزش‌هاي هدفمند حوادث اينچنيني بسيار کاهش يافته است. اگر افراد روحيه‌اي قاعده‌مند و ضابطه‌مند نداشته باشند اين موضوع خود منشاء خطر است. آن‌ها کمتر تحت تاثير آموزش‌ها قرار مي‌گيرند. نپذيرفتن آموزش‌ها و هشدارها به ويژگي روانشناختي آدم‌ها مربوط است و مربوط به نسل و دوره‌اي خاص نيست. اين موضوع مي‌تواند در بعضي افراد زياد يا کم باشد.
براي مثال انسان رفتاري که تبديل به عادت شده است را تکرار مي‌کند و تغيير آن بسيار دشوار است. در اين شرايط فرد تنها تحت شرايط خاص و يک شوک عاطفي تغيير خواهد کرد. بايد ديد چطور مي‌توان به اين افراد آموزش دهيم تا تغيير عاطفي و روحي در او به وجود آوريم.
آموزش‌ها کافي و مناسب نيست
اين استاد دانشگاه گفت: آموزش اگر اثر بخش باشد بايد نتيجه آن را مشاهده کنيم و در شرايط موجود بايد گفت آموزش‌ها يا مناسب نيست و يا کافي نيست. اين تغيير نياز به کار مستمر و بلند مدت دارد. آموزش‌ها و هشدارهايي که وجود دارد بايد ارزيابي اثربخشي اين آموزش‌ها بايد سنجش شود.