ويژگي‌هاي هنر اسلامي/2
هنر و معنويت اسلامي از ديدگاه نصر
سيدحسين نصر در کتاب «هنر و معنويت اسلامي» به تبيين نسبت هنر و معنا در اسلام پرداخته است.
به گزارش خبرنگار شهر، کتاب «هنر و معنويت اسلامي» نوشته سيدحسين نصر براي دومين بار در سال 89 با ترجمه رحيم قاسميان و توسط انتشارات حکمت منتشر شد. اين کتاب را نخستين بار دفتر مطالعات ديني هنر سازمان تبليغات اسلامي در سال 75 منتشر کرده بود.
نصر در مقدمه اين کتاب با عنوان «ارتباط هنر و معنويت اسلامي» نسبت ميان هنر و معنا در اسلام را تبيين مي‌کند. با مطالعه اين مقدمه و همچنين پس گفتاري که در صفحات پاياني کتاب آمده، بنياد بحث وي مبني بر «هنر و معنويت اسلامي» به خوبي قابل درک است.
به عبارت ديگر در اين کتاب هنر از منظر معنوي در تمدن اسلامي رصد شده است. در اين زاويه نگاه، هنر وجهه بيروني حکمت جاويدان است و اگر حکمت جاويدان وظيفه رستگاري آدمي را دارد، هنر نيز بايد اين رستگاري را با زيبايي گره بزند؛ زيبايي‌اي که هم نام جلاله خداوند است و هم ذات هنر اسلامي است. همين زيبايي است که سيد حسين نصر را مفتون ميدان نقش جهان يا خط نسخ قرآني يا آواي صوت قرآني مي‌کند. نصر همه اين‌ها را در قالب «هنر قدسي» صورت‌بندي مي‌کند.
در اين کتاب همچنين تفاوت و تباين ميان هنر سنتي، هنر ديني و هنر قدسي بررسي مي‌شود. هنر سنتي در نظر نصر، هنري طبيعت گراست و نه انسان‌گرا و صرفا از معنا، حکمت و ملکوت توشه مي‌گيرد. به زعم نصر در اين کتاب، هنر ديني آن است که از انگاره‌هاي ديني در متن خود استفاده کند.
هنر قدسي در اين کتاب فاخرترين نوع هنر معرفي مي‌شود و تمام تلاش نصر در آن، به تصوير کشيدن نحوه انتقال معنا از راه تمثيل است؛ تمثيلي که در گستره تمدن اسلامي به مثابه يک عالم مثال براي نصر مطرح است. در اين ديدگاه او به خوبي توضيح مي‌دهد که چگونه ورودي مسجد شاه اصفهان، نمود مثالي معناي بارگاه الهي و ذات ملکوتي است.
نحوه معماري و به‌ويژه خطاطي که در هنر اسلامي استفاده مي‌شده، براي سيدحسين نصر از اهميت خاصي برخوردار است و اين هنر از ديدگاه او والاترين هنر اسلامي است که با آن صورت قرآن را مي‌نوشته‌اند تا معناي الهي آن را با شکوه و مقدس نشان دهند.
اين فيلسوف در کتاب «هنر و معنويت اسلامي» کوشيده رابطه عميق ميان هنرهاي اسلامي و علوم و معنويت را نشان دهد. او ريشه‌هاي هنر در سنت اسلامي را کشف مي‌کند و پنجره تازه‌اي به روي ابعاد نو از وحدت - که به گفته وي از هنر معاصر غرب رخت بربسته- مي‌گشايد.
برخي از فصل‌هاي اين کتاب پيش از اين به‌صورت مقاله يا جزوه مستقل منتشر شده بود که در اين کتاب و در کنار بخش‌هاي جديد منتشر شده اند. اين کتاب دوازدهمين جلد از مجموعه «حکمت جاويدان» انتشارات حکمت است که در 224 صفحه در قطع 21 در 21 سانتيمتر با قيمت 10 هزار تومان عرضه شده است.