سبک زندگي ساختني نيست

سيد حسن حسيني مدير گروه آسيب هاي اجتماعي انجمن جامعه شناسي ايران و استاد دانشگاه در گفت و گو با « شهر» پيرامون مباني سبک زندگي گفت: سبک زندگي عبارت است از نحوه تفکر، انتخاب و رفتاري که فرد در شيوه هاي مختلف زندگي اش انجام مي دهد، همانند خوردن، خوابيدن و گذران اوقات فراغت.  

وي افزود: زماني که به پيرامون خود مي نگريم مي بينيم که سبک زندگي به طور عام در حوزه فرهنگ قرار مي گيرد. يعني خرده فرهنگ ها و جوامع کوچک و بزرگ يک سري ويژگي هاي فرهنگي منطقه اي دارد. در سطح ملي هم که وارد مي شويم يک سري ويژگي هاي فرهنگي عام وجود دارد. مثلا روستاييان گيلان با يزد تفاوت هايي دارند که اين تفاوت ها به سبک زندگي شان بر مي گردد، اما تمام اين خرده فرهنگ ها را جامعه ايراني مي دانيم.

اين کارشناس تصريح کرد: فرهنگ امري است که ما انسان ها براي پاسخ گويي به نيازهايمان آن را به وجود مي آوريم و تغيير و تحولش مي دهيم. نياز هاي ما نيز بستگي به ارتباط ما با طبيعت و موقعيت اقتصادي و طبقاتيمان دارد. ما در موقعيت هاي اجتماعي فرهنگي و اقتصادي متفاوتي هستيم حتي در موقعيت هاي طبيعي متفاوتي هستيم، مثلا زن و مرد، پير و جوان و ... با توجه به اين نيازها مواردي را خلق مي کنيم و يا برايمان خلق مي کنند و دنبال آن را مي گيريم.

حسيني عنوان کرد: کاري که کمپاني هاي مد انجام مي دهند در اصل مبتني بر نيازهاي ريشه اي ما است يعني نياز به شادابي، تغذيه، پيشرفت اجتماعي و .... در چهارچوب هر يک از اين توليدات نيازهايي وجود دارد اما اين توليدات را هر گروه سني، جنسي و طبقاتي بر اساس فهمش ازموقعيت خودش انتخاب مي کند و در زندگي ملاک قرار مي دهد، حتي فهم هم از طريق فرهنگ منتقل مي شود.

وي افزود: پير بورديو جامعه شناس فرانسوي در مورد عشق به هنر در فرانسه تحقيقي کرده است که چرا يک سري افراد به موزه مي روند و عده اي نمي روند. پاسخ به دست آمده به سرمايه فرهنگي اين افراد بر مي گردد. سرمايه فرهنگي به انباشت انواع مختلف کالاهاي ملموس فرهنگي، قدرت و توانايي در اختيار گرفتن اين کالاها و استعداد و ظرفيت فرد در شناخت و کاربرد اين وسايل گفته مي‌شود. اين مثال در جامعه خودمان هم صدق مي کند و منجر به اين مي شود که مثلا ادبيات گفتاري يک استاد دانشگاه و يک راننده تاکسي متفاوت است. سبک هاي مختلف زندگي در همه دنيا است در ايران هم وجود دارد.

سبک زندگي سريالي ؟

اين استاد دانشگاه عنوان کرد: تفاوت سبک زندگي يک درس به ما مي دهد، ما نمي توانيم براي همه جامعه يک سبک زندگي واحد را به دليل اين که انسان است در نظر بگيريم. انسان با هر عموميتي شامل زن و مرد پير يا جوان در جامعه شکل مي گيرد . اگر اين را قبول داشته باشيم چگونه مي توان برنامه ريزي کرد که همه زنان و مردان يک جور بخورند يا همه زنان يک لباس بپوشند و همه مردان يک جور لباس بپوشند. حتي در يک قشر هم نگاه کنيد به صورت جزئي تر سليقه ها متفاوت مي شود و اين سليقه ها در سبک زندگي اثر گذار است. مي توان به صورت عام گفت جوانان، پيران، ورزشکاران و کارمندان هر يک سبک زندگي خاصي خود را دارند و در يک قشر وجوه اشتراکي را بيابيد اما در همين قشر هم سليقه هاي متفاوتي حاکم است.

سبک زندگي ساختني نيست

اين کارشناس با بيان اين که سبک زندگي ساختني نيست تاکيد کرد: ممکن است مد سازي انجام شود اما اين مد سازي ها يک جريان گذرنده است که يک قشر خاص را تحت پوشش قرار مي دهد و سپس آن مد شکل ديگري مي يابد و به ديگران انتقال پيدا مي کند.

وي گفت: اگر بخواهيم سبک زندگي را به معني مد سازانه نگاه کنيم مد فلسفه ديگري مي يابد. مد يعني اين که من خودم را از طريق روش هاي مصرف متفاوت، پوشش خاص، خوراک خاص، کتاب خاص و ... از ديگري تميز دهم. مثلا در هر جامعه اي طبقات بالاي جامعه با سبک پوشش، گذران فراغت و اشکال مختلف خود را از سايرين تفکيک مي کنند.

حسيني تصريح کرد: مدسازي از دهه 60 و 70 ميلادي متحول شده است و افراد خودشان مد ساختند. مثلا رپيست ها که در حومه هاي شهرهاي صنعتي هستند براي طبقه خودشان مد توليد کردند. حومه نشين هر کلان شهري که سبک پوشش يا راه رفتن خاصي را براي خود به وجود مي آورد در ابتدا طبقه خودش از آن پيروي مي کند و ممکن است بعدها مدسازان آن را به طبقات بالاتر انتقال دهند. به عبارتي ديگر تحولي در صنعت مد ايجاد شده که سابقا هميشه مد از بالا به پايين مي آمده اما امروزه مد سازي حرکت از پايين به بالا را نيز دارد.اما اينها همگي ريشه در نياز دارد مثلا حومه نشين شهر هاي صنعتي از جنگ ويتنام به بعد ياد گرفتند اعتراضات خود را در قالب هنر بيان کنند. يعني بخشي از نياز محيطي خود را گرفتند و به صورت مد در ساير قشرهاي اجتماعي منتشر کردند.

سرمايه داري تنها به دنبال سود است

مدير گروه آسيب هاي اجتماعي انجمن جامعه شناسي ايران تاکيد کرد: نظام سرمايه داري تنها به دنبال سود خودش است و در رسيدن به اين امر الگوهايي که ارائه مي دهند بازخورد نيازهاي فرهنگي و طبيعي جوامع مختلف است. يکي از نيازهاي طبيعي ما اين است که هميشه به بالا دست نگاه مي کنيم. نظام سرمايه داري با توجه به دستاوردهاي قرن 18 به بعد براي خود و ديگران نگاهي را ايجاد کرده اند. پس نگاه ما به آن جوامع است که باعث مي شود عملکرد و حرف آنها از ديد ما تاثير گذار تر باشد. در اين پديده بايد بحث مرجع ها را نيز در نظر گرفت. در هر جامعه اي افرادي مي توانند در تغيير سبک زندگي اثرگذار باشند که مرجع باشند.