واکاوي فرهنگ عذرخواهي ميان ايرانيان/4
7 راهکار براي پيشگيري از موقعيت عذرخواهانه
يک کارشناس تربيتي با اشاره به هفت مورد از خواستگاه‌هاي رفتار عذرخواهانه گفت: اين رفتار‌ها منجر به کاهش خطاها و طبيعتا موقعيت عذرخواهي خواهد شد.
دکتر محمدرضا شرفي عضو هيات علمي دانشگاه تهران در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعي شهر گفت: رفتار عذرخواهانه را مي‌توان در سه بخش بررسي کرد. ابتدا علل ، عوامل و منشاء که منجر به رفتار عذرخواهانه مي‌شود. دوم اينکه ويژگي‌هاي رفتار عذرخواهانه چيست؟ سوم اينکه معمولا رفتار عذرخواهانه مي‌تواند چه نتايج و پيامد‌هاي را داشته باشد.
خود شيفتگان فاقد انسجام رفتار و پختگي شخصيت اند
اين استاد دانشگاه در تبيين قسمت نخست اظهار داشت: در اين بخش مي‌توان به هفت مورد از خواستگاه‌هاي رفتار عذرخواهانه اشاره کرد. که هر کدام سهمي را در رفتار عذرخواهانه دارند. عامل اول خود شيفتگي است. غالبا افرادي که دچار خودشيفتگي هستند مرکز ثقل علائق و تفکر در خودشان خلاصه مي‌شود. اين‌ها چون از جهان بيرون دريافتي ندارند لذا رفتارشان فاقد انسجام و پختگي است. اين عدم انسجام در رفتار و پختگي در شخصيت منجر به اشتباهاتي مي‌شود که هر اشتباه به دنبال خودش عذرخواهي را هم مي‌تواند داشته باشد. اين مساله يک جنبه روحي رواني است. اگر فرد در مرکز ثقل نگاهش به جاي اينکه به خودش رجوع کند به جهان خارج از خودش رجوع مي‌کرد؛ دانش‌هايي که در روابط انساني فراگرفته مي‌شود مي‌توانست باعث يک شخصيت پخته‌تر و رفتار منسجم تري درست مي‌شد که از بروز رفتار عذرخواهانه جلوگيري مي‌کرد.
به فرجام و عاقبت کار بيانديشيد
عضو هيات علمي دانشگاه تهران در ادامه افزود: عامل دوم فقدان تدبر در امور است. واژه تدبر يعني اينقدر شعاع انديشه انسان عميق باشد که بتواند سطح را بشکافد و به پشت قضايا برسد يعني قضايا را از يک منظر خيلي عميق ببيند. لذا کسي که داراي تدبر است قبل از اينکه کاري را شروع کند به عواقب و نتايج آن مي‌انديشد. او معمولا کمتر در معرض خطا قرار مي‌گيرد و به طور طبيعي نيازي به عذر خواهي پيدا نمي‌شود. شخصي خدمت رسول اکرم (ص) شرف ياب شد و عرض کرد، اي پيامبر نصيحتي به من بفرماييد. حضرت سه بار پرسيدند «اگر به تو چيزي بگويم آن را عمل مي‌کني». او هر سه بار جواب داد بله. حضرت فرمودند: «اگر خواستي کاري را انجام دهي قبل از شروع کار عاقبت و فرجام آن را بيانديش تا بتواني کار را منسجم انجام دهي.»
از مشورت غافل نشويد
شرفي تصريح کرد: علت سوم مشورت با ديگران است. وقتي ما قبول داريم که ديگران هم مي‌توانند داراي تجربه‌ها و انديشه‌هايي باشند که به ما کمک کند ضريب امنيت کارها بالا برود و ضريب خطا در کارها کاهش يابد. ما مي‌توانيم در پرتو مشورت با ديگران اشتباهات را کم کنيم و قوت‌ها و نقاط منسجم کار را افزايش دهيم و همين باعث مي‌شود که موردي براي عذرخواهي پيدا نشود چون کار وقتي استحکام و انسجام داشته باشد طبيعتا کار موفقي است.
عبرت يعني عبور از ظواهر تاريخ و کشف قانون‌مندي‌ها
اين استاد دانشگاه افزود: مرحله چهارم فقدان عبرت از گذشته است. در نهج‌البلاغه حضرت علي (ع) در نامه 31 به فرزند گرامي‌شان حضرت امام مجتبي (ع) مي‌گويند: فرزندم اگر چه من با گذشتگان زندگي نکردم ولي چنان در حالات‌شان نگريستم که گويي يکي از آن‌ها شدم و بعد مي‌فرمايند: نفس خود را ميزان قرار بده بين خود و ديگران، آنچه براي خود مي‌پسندي براي ديگران بپسند و آنچه نمي‌پسندي بر ديگران روا مدار. عبرت يعني عبور کردن از ظواهر تاريخ و رسيدن به قانونمنديهايي که در اين حوادث تاريخي وجود دارد کسي که داراي عبرت است حوادث و اتفاقات گذشته را مرور مي‌کند و مي‌بيند که در کجا ملت‌ها دچار شکست شدند و کدام پيروز شدند اين باعث مي‌شود که در زندگي اين قانونمنديهايي را رعايت کند که اين قوانين وقتي در آينده تکرار مي‌شود به نفع او باشد.
مديريت آينده امروز شما را نظم مي‌دهد
اين کارشناس تربيتي افزود: پنجمين عامل فقدان مديريت زمان است. کساني که در زندگي مديريت زمان دارند يا به اصطلاح امروز مديريت آينده براي هر نيازي زماني را پيش‌بيني مي‌کنند. عملا در کارها تسلط پيدا مي‌کنند و به قول معروف عقب نيستند و لذا اگر وعده و قول و قرار با کسي دارند آن را غالبا برنامه ريزي کار مي‌کنند. ما زماني از ديگران عذرخواهي مي‌کنيم که به يک وعده عمل نشده است. مديريت زمان اين مساله را حل مي‌کند و به ما نشان مي‌دهد چقدر زمان و توانايي داريم. چگونه نيازها و کارهاي خود را پاسخگو باشيم. در اين شرايط نيز خلف وعده‌اي پيش نمي‌آيد و نيازي به عذرخواهي نيست.
تجربيات اجتماعي تجزيه وتحليل شما را ارتقا مي‌دهد
اين استاد دانشگاه با بيان اينکه مطلب ششم فقدان تجربيات اجتماعي است افزود: افراد در پرتو تعامل با ديگران و جامعه مي‌توانند تجربيات خوب اجتماعي را کسب کنند. تجزيه تحليل شان نسبت به مسائل ارتقاء يابد، طبيعتا ارتباطات اجتماعي بستري است براي تجربيات اجتماعي و کساني که ارتباطات کارآمد و موفقي دارند کوله باري از تجربيات اجتماعي را ذخيره مي‌کنند و آن‌ها را به کار مي‌گيرند. آخرين عامل دانش‌ها و مهارت‌هاي زندگي است که فقدان آن موجب عذرخواهي مي‌شود. انسان در زندگي خودش را نيازمند مهارت‌هاي زندگي مي‌داند. ارتباط با ديگران سهم موفقيت ما را بالا مي‌برد و ما مي‌توانيم در طرز زندگي از دانش استفاده کنيم و طبيعتا با استفاده از دانش‌ها و مهارت‌ها ضريب صحت کارها را بالا ببريم و وقتي خطا در زندگي کم شد عذرخواهي از ديگران هم کاهش مي‌يابد.
در همين زمينه بخوانيد: