واکاوي فرهنگ عذرخواهي ميان ايرانيان/5
عذرخواهي نشانه چيست؟
يک استاد دانشگاه گفت: فرهنگ عذرخواهي نشانه بلوغ فردي و جامعه است و رفتار عذرخواهانه زمينه رشد و بالندگي را مهيا مي‌کند.
دکتر محمدرضا شرفي عضو هيات علمي دانشگاه تهران در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعي شهر گفت: در بررسي رفتار عذرخواهانه بايد پرسيد ويژگي‌هاي اين رفتار چيست؟ و معمولا چه نتايج و پيامد‌هاي را به دنبال دارد؟ براي يافتن پاسخ اين پرسش بايد ببينيم که رفتار عذرخواهي نشانگر چه مي‌تواند باشد؟ اگر در تعامل مردم با يکديگر توجه کنيم، مي‌بينيم که اولين نشانه‌اي که از رفتار عذرخواهانه براي ما قابل استنباط و قابل فهم است صداقت و درستي انساني است که عذرخواهي مي‌کند. بنابراين اگر شخصي عذرخواهي مي‌کند و پذيرفت که اشتباه کرده است نشان دهنده صداقت و درستي است. بعضي‌ها متوجه اشتباهشان مي‌شوند ولي غرور و نخوت و تکبر مانع اين مي‌شود که اشتباهشان را بيان کنند و در صدد تبيين گذشته باشند.
عذرخواهي نشانه بلوغ فرد است
وي درباره نشانه دوم عذرخواهي تصريح کرد: معناي مستتر در عذرخواهي اين است که هيچکس کامل نيست و-غير از معصومين (ع)- همه ما ممکن الخطا هستيم و وقتي ما هيچکدام از انسان‌ها را کامل نمي‌دانيم و خودمان را هم مشمول همين قاعده مي‌دانيم. بنابراين وقتي عذرخواهي از ديگران مي‌کنيم نشان مي‌دهيم که کامل نيستيم و با اين عذرخواهي نقص‌ها را به سمت کمال و به سمت ترميم اشتباهات گذشته هدايت مي‌کنيم. در نگاه سوم مي‌توان گفت فرد عذرخواه در حقيقت در صدد جلوگيري از تداوم خطا است. يعني کسي که عذرخواهي مي‌کند برداشت اول ما اين است که وي نمي‌خواهد اين رفتار اشتباه تکرار شود. اين نشانه رشد و بلوغ جامعه و فرد است.
رفتار عذرخواهانه زمينه رشد وبالندگي است
اين استاد دانشگاه افزود: نشانه چهارم اين است که در واقع فرد وقتي عذرخواهي مي‌کند به بيان ديگر ناکامي خودش را در يک تجربه نشان مي‌دهد که اين تجربه ناکام و ناکارآمد بوده است. اما اگر فرد ضمن عذرخواهي به درستي بداند که چه عاملي باعث شکست او در اين فرآيند بوده است. مي‌تواند با تجربه اين شکست و درکش پلکان پيروزي براي خود بسازد. آخرين نشانه اينکه رفتار عذرخواهانه مبين آن است که فرد داراي روحيه‌‌ي عذرخواهي است و يک انعطاف روحي خوبي دارد که اين انعطاف روحي مي‌تواند براي او زمينه رشد و کمال و بالندگي باشد. رفتار عذرخواهانه مانند يک زمين نرم و مساعدي است که اگر بذري در آن کاشته شود مي‌تواند سرسبزي و خرمي داشته باشد. ولي کسي که اشتباه مي‌کند و عذرخواهي نميکند مانند زمين سفت و سختي است که آب در آن نفوذ نميکند و سرسبزي و طراوتي هم ندارد.
وي اظهار داشت: در نامه 69 نهج البلاغه امير الموئمنين (ع) در فراز‌هايي از فرمايش ايشان از بند سوم تا چهارم حضرت خطاب به کارگزار حکومتي خودش مي‌فرمايند: «از هر کار پنهاني که در آشکار شدنش شرم داري پرهيز کن. از هر کاري که از کننده آن را نپذيرد يا عذرخواهي کند دوري کن.» يعني هر کاري که امکان اين را دارد که از ما بپرسند که نتواني آن را به راحتي بپذيريم يا منجر به عذرخواهي شود دوري کنيم.
«آبروي خود را آماج تير گفتار ديگران قرار نده و هرچه شنيدي آن را بازگو نکن که نشانه دروغ گويي است و هر خبري را دروغ مپندار که نشانه ناداني است.»
بي‌نيازي از عذرخواهي گرامي‌تر از عذرخواهي راستين است
همچنين حضرت علي (ع) در حکمت 329 جمله خيلي خوبي دارند راجع‌به بي‌نيازي از عذرخواهي و مي‌فرمايند: بي‌نيازي از عذرخواهي گرامي تر از عذر راستين است. يعني اگر انسان با احتياط و عقلانيت زندگي کرد تا نيازي به عذرخواهي پيدا نکرد؛ خيلي بهتر است تا اينکه اشتباه کند و از ديگران صادقانه عذرخواهي کند. اگر چه عذر صادقانه خودش يک ارزش است ولي در قبال رفتار محتاطانه و عاقلانه مقامش پايين‌تر است.
عذرخواهي براي ترميم حقوق ديگران است
اين استاد دانشگاه با اشاره به نتايج عذرخواهي گفت: در مورد نتايج و نوع رفتارها در قبال عذرخواهي ديگران بايد توجه داشته باشيم اگر کسي عذرخواهي مي‌کند و در حقيقت دارد در اين مسير حرکت مي‌کند. نشانه اين است که او دارد مقدمه ترميم حقوق ديگران را فراهم مي‌کند. در واقع ما با عذرخواهي به جا مي‌خواهيم حقوق ديگران را ترميم کنيم.
عذرخواهي را فورا بپذيريد
وي افزود: در مسائل حيثيتي عذرخواهي نقطه آغاز است و نقطه پايان نيست. اگر حقي ضايع شده ما بايد حق را برگردانيم. نکته ديگر اينکه اگر کسي در برابر ما عذرخواهي کرد فورا بپذيريم. اصلا به روي فرد نياريم و فرصت جبران به او دهيم. کسي که مقابل عذرخواهي فردي قرار مي‌گيرد نبايد رفتار دافعه داشته باشد و حتي نگاه‌مان را نبايد براي فردي که عذرخواهي مي‌کند سخت کنيم.
در اين باره بخوانيد:
7 راهکار براي پيشگيري از موقعيت عذرخواهانه
مديري که توجيه مي‌کند مانند کبکي است که سر زير برف مي‌کند