شايستههاي سبک زندگي/ 7
«خودانکاري» مساله کنوني طبقات مياني/ تجمل يک نوع مصرف خود نمايانه است
يک جامعه شناس گفت: طبقات پايين اجتماع بخاطر اين که نمي توانند رفتار تجملي و تظاهري طبقات بالا را ارائه دهند، بدلي از آن رفتار را ارائه مي دهند و در حقيقت، رفتارشان خودانکارانه است.
دکترعلي يوسفي دانشيار جامعه شناسي دانشگاه فردوسي مشهد و پژوهشگر مسائل اجتماعي ايران در گفت و گو با «شهر» پيرامون جايگاه طبقه اجتماعي در انتخاب سبک زندگي گفت: درست است که سبک زندگي تا حد زيادي از موقعيت اجتماعي و طبقاتي افراد سرچشمه مي گيرد و افرادي که موقعيت اجتماعي يکسان دارند، سبک و سياق زندگي کم و بيش مشترکي دارند اما همبستگي تام و تمامي بين اين دو وجود ندارد و اينطور نيست که بتوان بطورکامل تفاوت موقعيت اجتماعي و طبقاتي افراد را بر مبناي سبک زندگي آنها تشخيص داد.
وي افزود: در تحليل سبک زندگي طبقات مختلف اجتماعي توجه به دو نکته ضرورت دارد؛ نکته اول مربوط به مصارف تظاهري و خود نمايانه است. گروه ها و طبقات اجتماعي همواره سعي مي کنند از طريق شيوه هاي مختلف مصرف کالا، خود را بنمايانند و از ديگران متمايز کنند. تجمل يک نوع مصرف خود نمايانه است. مصارف تظاهري معمولا با ريخت و پاش و اسراف همراه هستند و از طبقات بالاي اجتماعي نشات مي گيرند و تدريجا به طبقات پائين سرايت مي کنند. طبقات بالا از طريق مصارف تظاهري سعي در جداکردن خود از طبقات پائين اجتماعي دارند؛ مصارفي که طبقات پائين به طور معمول قادر به انجام آن نيستند مثل پوشاک گران قيمت ، مصرف غذاي گران قيمت، منزل و ماشين گران قيمت ، فراغت گران قيمت و امثال آن. لذا تجملات و رفتارهاي تجملي که غالبا پرخرج و مسرفانه هستند بخش رايجي از زندگي طبقات بالاي اجتماعي است و چون جداکننده آنها از طبقات پائين است، همواره جريان دارد.
اين پژوهشگر تصريح کرد: نکته دوم اين است که تمايلي دائمي براي ارتقاء موقعيت و طبقه اجتماعي در جامعه جريان دارد. بر اين مبنا اين تمايل در بين اعضاي طبقه مياني و پائين جامعه است که مثل طبقات بالا زندگي کند و رفتار آنها را سرمشق قراردهد و چون همانند طبقات بالا قادر به مصارف تظاهري و تجملي با استفاده از کالاهاي اصيل نيست به مصرف کالاهاي بدلي و تقلبي رو مي آورد و از اين طريق سعي در نماياندن خود مي کند.
يوسفي تاکيد کرد: درک اينکه چرا اعضاي طبقات پائين سعي در مصرف کالاهاي بدلي و همانندسازي خود با طبقات بالاتر دارند بخش مهمي از روان شناسي اجتماعي اين طبقه را تشکيل مي دهد.
اين استاد دانشگاه تصريح کرد: هر چند که فرد با اين وجه خودنمايانه مصرف از نظر رواني تا حدي تسکين مي يابد اما اين رفتار بدلي و استفاده از کالاهاي بدلي يک رفتار فريبکارانه است و باعث مي شود افراد خودشان نباشند.درواقع مصارف خودنمايانه طبقات پائين با استفاده ازکالاهاي بدلي، متضمن نوعي خودباختگي و خود انکاري دراين طبقه است و اين يک مساله بسيارقابل تامل در تحليل سبک زندگي طبقات اجتماعي درايران است.