جوانان با موسيقي حزين همذات‌پنداري مي‌کنند/شعائر ديني را در همه جهات احيا کنيم

طيبه فردوسي در گفت‌وگو با خبرنگار شهر درباره عوامل تاثيرگذار بر گرايش جوانان به موسيقي با مضامين اندوهناک گفت: من به‌عنوان يک روانشناس در مواجهه با اين موضوع، از جنبه‌هاي مختلفي به آن نگاه مي‌کنم. نخست اين‌که خداوند علاقه و نياز به موسيقي را به‌صورت فطري و دروني، در بطن انسان قرار داده و جايگاه پاسخگويي به اين نياز را نيز در طبيعت قرار داده است؛ يعني دقيقا مثل نياز انسان به آب و وجود آب در طبيعت.

وي ادامه داد: اين بدان معناست که در خلقت، موسيقي به معناي پاک آن وجود دارد. پس من نيز به‌عنوان يک مسلمان، يک موسيقي سالم را که ريشه‌هاي آن در فطرت انسان است مي‌پسندم. نگاه من از پايه اين است که خداوند در خلقت و هستي‌اش نواهايي را به‌طور طبيعي و فطري قرار داده و در انسان نيز توان لذت بردن از آن را قرار داده که مورد پسند، پاک و مايه رشد، ايجاد احساس آرامش و سلامتي انسان است.

فردوسي افزود: اما وقتي همين موسيقي، جنبه‌هاي ديگر به خود مي‌گيرد، براي مثال تبديل به يک مقوله فرهنگي مي‌شود و جنبه‌‌هاي ارزشي بر مسائل فطري سوار مي‌شوند، اين مقوله قابل بررسي است و محل بحث دارد. يعني وقتي بار فرهنگي روي موسيقي سوار مي‌شود، ممکن است من به‌عنوان يک روانشناس درباره شاخه‌هاي خاصي از آن، بحث داشته باشم.



گروه هم‌سالان بر انتخاب موسيقي تاثيرگذارند

 
اين روانشناس درباره القاي اندوه و افسردگي به‌واسطه موسيقي و گرايش جامعه به آن، اظهار داشت: چنين مسئله‌اي‌ را بايد از اين زاويه نگريست که جوانان ما در سنين رشد و تحول و طي مسير از نوجواني تا پايان جواني و اوايل بزرگسالي، بيشتر تحت تاثير گروه‌هاي هم‌سن و سالشان قرار دارند و اين گروه هم‌سالان، اثرات پررنگي روي انتخاب لباس، شيوه گفتار و سليقه آنان در مسائل مختلف از جمله موسيقي و به‌ويژه محتواي آن مي‌گذارند.

وي ادامه داد: بنابراين اگر از نقطه‌نظر تحول روانشناختي هم به اين مقوله بنگريم، درمي‌يابيم اين که انسان در چه مقطع و مرحله‌اي از رشد خود قرار دارد، انتخاب موسيقي‌اش را تحت تاثير قرار مي‌دهد و چون تاثيرگذاري گروه‌‌هاي هم‌سال به‌ويژه در سنين نوجواني و جواني حرف اول را در اين زمينه مي‌زند و الگوگيري‌ اين گروه‌هاي سني از گروه هم‌سنشان بسيار بالاست، گرايش گروهي خاص به يک نوع موسيقي، مي‌تواند در نتيجه اين الگوپذيري، سبب رواج آن موسيقي ميان همان گروه سني خاص ‌شود؛ در نتيجه برخي بدون داشتن زمينه مشترک با چنين نوعي از موسيقي، تنها به دليل تاثيرپذيري‌شان از گروه هم‌سالان، به آن گرايش پيدا مي‌کنند.



برخي ترانه‌‌ها حرف دل جوانان را مي‌زنند
اين عضو هيئت علمي دانشکده روانشناسي و علوم تربيتي دانشگاه تهران افزود: از طرف ديگر، ويژگي‌‌هاي نوجواني و جواني، بسيار بر اين مسئله تاثيرگذار است. از جمله اين ويژگي‌ها، حساسيت‌هاي عاطفي و هيجاني بودن است. جوانان در اين دوره بسيار حساس و عاطفي‌اند و به جنس مخالف نيز گرايش پيدا مي‌کنند. وقتي اين ويژگي‌ها با تاثيرپذيري از گروه هم‌سالان ترکيب مي‌شود و اين دو مقوله تاثير متقابل بر يکديگر مي‌گذارند، جوان به‌طور طبيعي موسيقي‌اي را انتخاب مي‌کند که به مسائل عاطفي و عشقي و همچنين به جنس مخالف مي‌پردازد.

وي با تاکيد بر اين‌که در اين سنين، علاقه به جنس مخالف، دوستي‌ها و ارتباطات براي انسان جزء نخستين اولويت‌هاست، اظهار داشت: به همين دليل است که در اين سنين، بسياري از نوجوانان و جوانان درگير عشق‌هايي مي‌شوند که به دليل غلظت احساسات و عواطف ويژه اين سن، چندان جنبه شناختي و عقلي ندارد و ممکن است به شکست بيانجامد. يعني از آن‌جا که عاطفه در اين سن به شناخت و تصميم عقلي غالب است،‌ ممکن است عشق اين دوران نيز چندان مستمر نباشد و شکست‌‌هايي را به دنبال داشته باشد.

فردوسي خاطر نشان کرد: البته اين مسئله درباره همه افراد صدق نمي‌کند و من نيز قصد ندارم به همه اشخاصي که در اين سن هستند، چنين برچسبي بزنم؛ ولي به دلايل مختلفي که ذکر شد، يعني تاثيرپذيري از گروه همسالان، احساسي‌بودن و گرايش به جنس مخالف، علاقه به موسيقي‌اي که به اين‌گونه مضامين مي‌پردازد، رواج مي‌يابد؛ حال ممکن است کسي تحت تاثير گروه هم‌سال اين گرايش را داشته باشد و ديگري به دليل ويژگي‌هاي عاطفي و احساسي اين سن، اين نوع موسيقي را انتخاب ‌کند.

وي افزود: همچنين با توجه به روحيات عاطفي و هيجاني ويژه اين سن و جنبه‌هاي روحي ديگر اين طيف سني مثل هويت‌يابي، استقلال‌طلبي و علاقه به ‌جنس مخالف، ‌اين گروه سني خود را با محتواي شعري اين‌ نوع موسيقي که به مضامين عاطفي مي‌پردازد، همراه مي‌داند؛ زيرا در حقيقت محتواي اين نوع موسيقي، بيانگر احساسات دروني اوست؛ پس تمايل دارد در خلوت خود نيز آن موسيقي‌اي را بشنود که احساسات دروني‌‌اش را بيان مي‌کند.

 
الگوپذيري جوانان همه‌جانبه است

 
اين روانشناس با اشاره به زواياي مختلفي که براي بررسي اين موضوع وجود دارد، اظهار داشت: اگر نگاه عمومي‌تري به اين مقوله داشته باشيم، مي‌توانيم بگوييم بسياري از جوانان هم اين نوع موسيقي را نمي‌پسندند. نکته ديگر اين است که وقتي يک فرد در هر زمينه‌اي به‌عنوان يک چهره، مطرح و مشهور مي‌شود، شهرت او ويژگي‌هايي دارد که سبب مي‌شود آن فرد بتواند با رفتار و کردارش، گروه طرفدارانش را به دنبال خود بکشاند. به نظر من اين يک رابطه دو طرفه است؛ يعني کساني که در يک رشته خاص بسيار موفق‌اند، کارهاي ديگر و علايق ديگرشان نيز مي‌تواند طرفدارانشان را جذب کند.

وي توضيح داد: يعني جاذبه و نفوذ اجتماعي افراد مشهور همه‌جانبه مي‌شود. براي مثال کسي که در فوتبال الگوي گروهي از جوانان است، پس از مدتي تبديل به يک الگوي همه‌جانبه خواهد شد؛ يعني مدل مو، نوع حرف‌زدن و حتي موسيقي مورد علاقه‌اش هم مي‌تواند الگو باشد. بنابراين من اين الگوپذيري را همه‌جانبه و ارتباطي کاملا دوطرفه مي‌بينم، هم از سوي الگوها و هم از سوي مخاطبان.

اين استاد دانشگاه يادآور شد: البته در برخورد با اين مقوله اين سوال نيز پيش مي‌آيد که آيا خُلق کلي جامعه، افسرده است که به سمت اين‌گونه مضامين گرايش بالايي وجود دارد؟ حقيقت اين است که مردم ما اين‌طور مي‌پسندند که در ايامي چون سوگواري سيدالشهدا(ع)، سوگواري کنند و براي اين ايام احترام خاصي قائلند؛ زيرا به امام حسين(ع) عشق مي‌ورزند. به همين دليل مي‌بينيم که بسياري از همان جواناني که در روزهاي معمولي ممکن است به نوع خاصي از موسيقي علاقه داشته باشند، در اين ايام به جمع سوگواران امام حسين(ع) مي‌پيوندند.

شعائر ديني را در همه جهات احيا کنيم
وي با بيان اين ‌که اين يک خُلق عمومي و شايد حتي فطري است که در جامعه ما متقاضيان زيادي دارد، تاکيد کرد: ما به‌عنوان يک جامعه مسلمان بايد بتوانيم در ايامي غير از ايام سوگواري و در ديگر شعائر ديني که جنبه سوگواري ندارند، براي جوانان فضاي شاد و مفرحي را فراهم کنيم و گرايش جوانان به مضامين اندوهناک را به سمت شعائر ديني‌مان سوق دهيم.

فردوسي ادامه داد: بايد کاري کنيم که اين گروه از جوانان بتوانند با فعاليت‌هاي نشاط‌‌بخش، اين خُلق علاقمندي به اندوه دائم را تغيير دهند و فضاي شادي‌آفرين را نيز تجربه کنند. متوليان فرهنگي و اجتماعي ما بايد در مناسبت‌‌هايي که امکان آن وجود دارد، اين فضاها را ايجاد کنند و برنامه‌ريزي مناسبي داشته باشند تا براي جواناني که از شرايط جامعه تا اين حد تاثيرپذيرند، زمينه‌هاي شادي سالم را فراهم کنند؛ همان‌طور که در سوگواري‌ها فضاي سوگواري ايجاد مي‌شود.

وي ‌افزود: براي اين کار نياز به همت مضاعف است تا برنامه‌هاي نشاط‌آوري برنامه‌ريزي شود که در جايگاه ديني نيز مورد تاييد باشد و بستر اجتماعي مهيايي براي آن داشته باشيم. به نظر من بهتر است شعائر ديني را در دو جهت احيا کنيم؛ نه فقط در زمينه حزن و اندوه.


فردوسي تاکيد کرد: البته تمام صحبت من درباره وضعيتي از روح و روان فرد است که جنبه بيمارگونه نداشته باشد؛ در غير اين ‌صورت اگر شدت و طول حزن و اندوه کسي يا علائمي که با آن همراه مي‌شود و يا گستردگي اين حزن و اندوه، به‌گونه‌اي باشد که زندگي عادي او را تحت تاثير قرار دهد، بهتر است به يک مشاور و روانشناس مراجعه کند.

در همين زمينه بخوانيد:

مضامين سطحي ذائقه مردم را تنزل داده/موسيقي خوب ويتامين روح است

پژمان: غم جزئي از وجودمان شده است/ شرقي‌ها گرايش بيشتري به اندوه دارند 

ترانه‌‌ها آينه تمام‌نماي جامعه‌اند/ مجراي بروز گلايه‌هاي اجتماعي مسدود است