اولين عزاداري حسيني كجا و كي بود؟

به گزارش شهر و به نقل از ايسنا، مراسم عزاداري امام حسين(ع) نخستين بار در روز يازدهم محرم سال 61 هجري در کنار اجساد مطهر شهيدان توسط اهل بيت‏ عليه السلام برگزار شد.

پس از آن هنگام ورود کاروان اسيران به کوفه، امام زين‌‏العابدين و حضرت زينب و ام‏ کلثوم عليهم السلام براي مردم کوفه که براي تماشا آمده بودند، سخنراني کردند. در پي اين سخنراني‌ها صداي ضجه و گريه از خانه‏‌ها و مردم کوفه بلند شد. که به نوعي عزاداري براي شهدا و افشاگري امويان بود.

پس از ورود کاروان اسراء به شام و خطابه خواني امام سجاد(ع) در شام، يزيد به اهل بيت امام حسين اجازه داد که عزاداري کنند و اهل ‏بيت ‏به مدت سه روز به طور رسمي در شام عزاداري کردند. در پي آن خطابه و اين عزاداري‌ها، انقلاب بزرگ فکري در شام پديد آمد و اکثر قريب به اتفاق مردم نسبت ‏به دستگاه حاکمه بدبين شدند.

عزاداري بعدي در مدينه برپا شد. پس از ورود اهل بيت به مدينه عزاي عمومي بر پا شد و تمامي مردم مدينه ناله و ضجه کردند. پس از آن حلقه‏‌هاي عزاداري توسط اشخاص و افراد سرشناس بر پا شد. از جمله کساني که در مدينه‏ مجلس‏ عزاداري بر پا کرد، حضرت زينب سلام الله عليها بود. اين عزاداري مدينه را در آستانه انفجار و حرکت عمومي قرار داد و عمر بن سعد جريان را به يزيد گزارش داد و اعلام کرد که « تحقيقا وجود زينب کبري(س) در مدينه انديشه‏‌ها را تحريک مي‏‌کند، زيرا او سخنور دانا و باهوش است. خود و کساني که با او همراهي مي‏‌کنند، در نظر دارند براي خونخواهي حسين قيام کنند.» تا اين که حضرت زينب به شام يا مصر تبعيد و رحلت فرمود.

پس از شهادت امام حسين(ع) ائمه خود اقامه عزاداري مي‏‌کردند و شيعيان را به اقامه عزا و گريه و عزاداري تشويق مي‌نمودند.

نگاهي به عزاداري امام حسين(ع) در تاريخ

عزاداري براي امام حسين(ع) و شهداي کربلا، نخست در ايام محرم و ايام زيارتي امام حسين(ع) در کربلا و جاهاي ديگر برگزار مي‏‌شد چون پانزدهم شعبان، روزعرفه، شب عيد فطر و اول ماه رجب و غيره. اما از آغاز قرن سوم عزاداري وضعيت ديگري يافت که در تحقيق حاضر به تبيين آن مي‏‌پردازيم.

در قرن سوم و چهارم و پنجم و همزمان با تشکيل دولت‌هاي آل‏‌بويه در عراق و حمدانيون در سوريه و فاطميون در مصر مذهب شيعه گسترش يافت و مراسم عزاداري توسعه يافت و در بسياري از شهرها روز عاشورا عزا و تعطيل عمومي اعلام شد.

در محرم سال 252 - معزالدوله ديلمي دستور داد که مغازه‏‌ها بسته و تعطيل عمومي اعلام گردد و مردم عزاداري کنند و مردم با حالت عزا و ماتم در خيابان‌ها حرکت کردند. اينگونه بود که عزاي عمومي در ميان شيعيان به صورت يک سنت در آمد. در اين دوره، اشعار در قالب قصيده سروده مي‏‌شد. ستم‌هاي بني‏‌اميه و بني‏‌عباس در آن ذکر و مقام و منزلت اهل بيت عليه السلام ‏بيان مي‏‌گرديد. مردم در عزاداري‌ها و شعراء در قصيده‏‌ها بيشترين توجه را به ولايت اهل بيت عليه السلام داشتند. و کتب مقتل در اين زمان تاليف شد.

عزاداري در زمان بني عباس و مغول

پس از انقراض سلسله بني‏‌عباس در بغداد و سلطه مغول‌ها بر بخش عظيمي از کشورهاي اسلامي شکل و محتواي روضه به تدريج تغيير يافت. اين تغيير شايد بدان جهت‏ بود که سلاطين بني‏‌عباس خود را خليفه پيامبر مي‏‌دانستند و مدعي حکومت‏ بر مسلمين از جانب اسلام بودند و اطاعت ‏خود را بر مردم واجب شرعي مي‏‌دانستند. مذاهب اهل سنت را، مذهب رسمي و قانوني و شرعي دانسته و از آن‌ها به طور کامل حمايت مي‏‌کردند. پيروي از مذهب شيعه ممنوع و در ادارات دولتي و مراجع قضايي رسمي نبود.

در مقابل اين انديشه، انديشه تشيع بود که حکومت را حق اختصاصي و الهي ائمه مي‏‌دانستند شرايط و انديشه‏‌هاي بسيار والا براي حاکم اسلامي قايل بودند. براساس اين دو انديشه به طور طبيعي درگيري بين تشيع و حکومت پديد آمد. در مراسم عزاداري اين اختلاف نظر و جهت‏‌گيري سياسي مطرح مي‏‌شد و قطعا حکومت‌ها از برگزاري مراسم وحشت داشتند. از اين رو مراسم روضه از سياست جدا نبود.

عزاداري در دوران اخير

در دوران‌هاي اخيرعزاداري از نظر کميت و کيفيت رشد کرده، در سالگرد رحلت پيامبر(ص) و امامان معصوم و حضرت زهرا عليهم السلام و.... مراسم عزاداري بر پا مي‏‌شود. که از جمله برخي از مشخصات مراسم عزاداري دوران جديد مي‌توان به دقت تاريخي، تاريخ تحليلي، بيان اهداف امام حسين(ع)، توام شدن روضه با سياست و تشکيل هيات‌هاي عزاداري اشاره کرد.

بدون شک قيام امام حسين(ع) و شهادت ايشان تلاش‌هاي برادر، پدر و جدش را در گذشته بارور و زمينه تلاش براي آيندگان فراهم ساخت و سنت عزاداري عاشورا زمينه پاسداري از انديشه شيعه را در آينده فراهم کرد به طوري که نوحه خواني و عزاداري را هيچ کسي نمي‏‌تواند منع کند و در سايه و پوشش عزاداري مي‏‌توان مفهوم عترت و اهداف امام حسين(ع) را تشريع کرد.