خيانت در سينماي ايران در گفت و گوي شهر با يک روانشناس

منصور بهرامي عضو ارشد انجمن بين‌المللي تحليل رفتار متقابل، در خصوص تاثير پرداختن به مضامين خيانت در فيلم‌ها در گفت‌و‌گو با خبرنگار فرهنگي شهر اظهار داشت: اول بايد اين موضوعات را دقيقا معني كنيم. خيانت زماني كه بين دو نفر يك تعهدي وجود داشته باشد كه اين تعهد مي‌تواند دروني باشد مثل بين زن و مرد كه نسبت به همديگر تعهد اخلاقي دارند. در اين ميان اگر خلاف آن را انجام دهند و از آن قراري كه داشتند تخطي كنند، در اينجاست كه خيانت رخ مي‌دهد. زن و مردي كه پيمان ازدواج با هم مي‌بندند اگر چناچنه هركدام از طرفين به سمت كس ديگري برود در واقع به خلاف اين تعهد بيروني (ازدواج) عمل كرده و به اين خيانت مي‌گويند.

وي در رابطه با سوء استفاده در تصاوير فيلم‌ها، گفت: سوء استفاده زماني اتفاق مي‌افتد که مرد يا زني بدون اينكه خودش متوجه شود، مورد تعرض قرار بگيرد. اين سوء استفاده از نگاه كردن تا روابط بسيار نزديك را شامل مي‌شود يا اينكه در سوء استفاده يكي از طرفين تعهداتي را براي آينده بپذيرد و آن تعهدات را انجام ندهد. از جمله اينكه پسر و دختري در دانشگاه دوست مي‌شوند فارغ از رابطه دوستي، رابطه عاطفي بين اين دو برقرار مي‌شود. در اين ميان تصور دختر مبني بر ازدواج كردن پسر با اوست؛ اما پسر چنين تصوري ندارد. بنابراين، اين رابطه سوء استفاده تلقي مي‌شود.

بهرامي در رابطه با تعريف جنايت‌هايي كه در فيلم‌ها رخ مي‌دهد، گفت: جنايت زماني است كه به زور و ناخواسته به كسي تجاوز شود؛ مثل همين موارد اخير كه رخ مي دهد. موردي بود كه به باغي رفته بودند و در مقابل همسرانشان به زن‌هاي آنها تجاوز كرده بودند. اين عمل جنايت است.

تعرض به كودكان و نوجوانان در كشورهاي پيشرفته حتي مورد تنفر قاتلان اين جوامع است

وي در رابطه با اين موضوع به تجارب و واكنش‌هاي كشورهاي مختلف اشاره كرد و گفت: در اروپا و امريكا كساني كه به كودكان و نوجوانان (تا 18 سالگي) تجاوز جنسي كرده باشند، يك جنايتكار محسوب مي‌شوند. اگر اين متجاوزين را با زنداني‌هاي ديگر در يك بند قرار دهند، اين مسأله از نظر اجتماعي به اندازه‌اي جنايت‌كارانه است كه در مواري ديده شده زنداني‌هاي ـ قاتل و مواد مخدري - اين متجاوزين را در همان زندان به قتل مي‌رسانند. به دليل اينكه براي جامعه آنها اين مسأله بسيار مهم است. اين درحالي‌ست كه در جوامع جهان سوم خيلي عادي با اين قضيه برخورد مي‌شود. البته شايد به خاطر تكرار اينطور فجايع در اين كشورها باشد. اين عناويني كه ذكر شد، تفاوت خيانت با جنايت و سوء استفاده است.

وي در مورد خيانت با بيان اينكه ابتدا بايد ببينيم خيانت انجام شده، آيا در رابطه با تعهد محضري از جمله ازدواج بوده يا مربوط به تعهد عاطفي و رواني بوده است، اظهار داشت: مسأله خيانت را نمي‌توانيم به صورت صفر و صد مطرح كنيم؛ به دليل اينكه طيف وسيعي بين صفر و صد وجود دارد. در اينجا با مقوله ارتباط سروكار داريم. معمولا عرف و نگرش جامعه در اين است كه اگر زن يا مردي نسبت به هم تعهد بيروني و تعهد محضري ـ ازدواج ـ داشته باشند و فرد ديگري را جايگزين كنند، خيانت محسوب مي‌شود. در واقع شكستن يك تعهد اتفاق افتاده است.

بهرامي با بيان اينكه اين موضوع بايد از صفر تا صد تقسيم‌بندي شود، گفت: در حقيقت وقتي مي‌گوييم يك مرد يا يك زن خيانت كرده، بايد ببينيم آيا اين خيانت در حد يك صحبت كردن با جنس مخالف بوده؟ آيا با هم به رستوران و كافي شاپ رفتند؟ آيا از طريق اينترنت از جمله فيس بوك با هم چت كردند؟ يا اينكه رابطه‌شان فراي اين رابطه‌ها بوده است؟ در همين‌ها هم وقتي مي‌گوييم يك نفر خيانت كرده، بايد ببينيم از لحاظ عاطفي هم درگير شده يا اينكه سوء‌استفاده بوده؛ به اين معني كه شخص مقابل را به عنوان ابزار در نظر گرفتند و فقط براي كسب لذت بوده است؟ در اينجاست كه قانون طبيعي با قانون اجتماعي و مدني ما و همچنين قانون قوم و قبيله‌اي ارزشي و ملي ما در تضاد قرار مي‌گيرد. قانون طبيعي اين است كه هر پسر و دختري كه به سن بلوغ مي‌رسد بخاطر نيازهاي غريزي‌اش به سمت جنس مخالف كشيده مي‌شود. قانون اجتماعي ما مي‌گويد اينها تا اين رابطه را ثبت نكنند و محرم نشوند، اجازه نزديك شدن به هم را ندارند.

وي ادامه داد: در اينجا بايد ديد كه در همين قانون اجتماعي ما امكان اين اجازه را به مرد مي‌دهد كه تعدد زوجين داشته باشد؛ ولي در قوانين قوم و قبيله‌اي و ملي ما مردي كه تعدد زوجين داشته باشد مورد پذيرش نيست.

بهرامي با بيان اينكه در زمان نشان دادن رابطه‌هاي نامشروع ـ كه به نوعي خيانت محسوب مي‌شود ـ اولين اقدام اين است كه از مشكل فاجعه نسازيم و پي گيري نكنيم كه مشكل چه بوده است؟، عنوان کرد: بايد به دنبال رفع مشكل باشيم. خانمي كه از همسرش بي‌مهري و خيانت مي‌بيند، وقتي كلمه طلاق را به زبان مي‌آورد به نوعي پاك كردن مسأله است. اين زن بايد علت رفتارهاي همسر خود را كه به تعهدات خود پايبند نبوده، تحليل كند و بعد مشكلات را رفع كند. در اين ميان بايد گفت كه خيلي از مردها و بعضي از زن‌ها عادت به تنوع طلبي دارند. اين تنوع طلبي دليل بر نبود احساس عاطفي نيست؛ فقط يك لذت زودگذر و هوس است.

اين روانشناس اظهار داشت: در مطبوعات يا سايت‌ها و اخيرا هم فيلم‌ها، خيانتي را نشان مي‌دهند اگر عوارض منفي‌ آن را در بيان كنند يا نمايش دهند، علاوه بر اينكه براي جامعه مضر نيست بلكه بسيار مفيد هم هست. اينكه نتيجه خيانت به يك موفقيت از جمله شادكامي ختم شود، آن مي‌تواند مضر و آسيب‌رسان باشد. خيانتي كه مرد نسبت به زن مي‌كند بايد در تصاويري ديگر روي آن تعهداتي كه بايد داشته باشد تاكيد شود و آن رابطه غلط را به عنوان يك هوس و يك رابطه زودگذر مورد توجه قرار دهند.

برخي فيلم‌ها ناهنجاري‌ها را به ارزش تبديل مي‌كنند

بهرامي با اشاره به اينكه متأسفانه در جامعه اينگونه بي‌ارزشي‌ها از جمله خيانت، سوء‌استفاده بخصوص در خانواده‌ها تبديل به ارزش شده است، اظهار داشت: خيلي مواقع ديده شده مردهايي كه نسبت به خانواده هايشان متعهد هستند، به راحتي در ارتباطات نامشروعي كه هستند بازگو مي شود و گاها ديده شده كه خانم‌ها هم كه داراي خانواده هستند بخاطر بي‌توجهي‌هايي كه شوهرانشان مي‌كنند اين مجوز را به خودشان مي‌دهند. آنها هم اينگونه خيانت‌ها يا روابط نامشروع را انجام دهند و اگر چنانچه اين ارزش‌ها از نهاد خانواده بيرون برود، جامعه جامعه‌اي بي‌ارزش خواهد بود. بنابراين چون يك بحث فرهنگي و اجتماعي هست حتما بايد كسانيكه فيلمنامه را مي‌نويسند يا تهيه‌كنندگان فيلم از كارشناسان حرفه‌اي در آن حوزه استفاده كنند.

اين روانشناس ادامه داد: در فيلمي كه محورش خيانت است، خود خيانت آنقدر تاثير ندارد بلكه نتيجه آن مهم است كه در ادامه مباحث يا فيلم‌ها چه نتيجه‌اي از خيانت گرفته مي‌شود. به طور كلي اگر به دنبال اين خيانت شادكامي باشد قطعا مخرب است ولي اگر در ادامه خيانت ناكامي وجود داشته باشد پرداختن به اين مقوله مي‌تواند سازنده باشد.

بهرامي در پايان اظهار داشت: گاهي اوقات بعضي افراد به فيلم‌هايي با اينگونه سناريوها اعتراض كرده‌اند. اما وقتي بررسي كردم بيشتر اين اعتراض‌ها به موضوعات سياسي برمي‌گردد، نه بعد فرهنگي. اگر چنانچه گروه‌هاي مختلف جدا از هر گونه تعصب به تحليل اينگونه فيلم‌ها بپردازند براي جامعه مي‌تواند بسيار سازنده باشد.