گزارش شهر از سرانجام بلندترين سدخاکي کشور/
نمونه‌اي از بي‌تدبيري مديريتي 3 دولت/ آب خوش گتوند از گلوي چه کساني پايين مي‌رود؟ + عکس
پس از گذشت دو سال از آغاز آبگيري سد گتوند با حضور رئيس جمهور، سازمان بازرسي کل کشور به دليل پيامدهاي ناگوار زيست محيطي، حکم به تخليه و تغيير کاربري اين سد داد.
به گزارش گروه اجتماعي شهر، روز گذشته ماجراي سد «گتوندعليا» وارد مرحله تازه‌اي شد. رئيس سازمان بازرسي کل کشور با تأييد نگراني کارشناسان مستقل درباره مشکلات محيط زيستي سد گتوند، از ابلاغ تصميم قوه قضائيه براي تخليه سد گتوند عليا خبر داد.
سد گتوند عليا يکي از بزرگترين سدهاي ايران است که بر روي رودخانه کارون در جنوب غربي ايران ساخته شده است. اين سد، در فاصله 380 کيلومتري از ريزشگاه رودخانه کارون و در 10 کيلومتري شمال شرقي شهر گتوند در استان خوزستان قرار دارد. سد گتوند، دومين مخزن آبي ايران (پس از کرخه) و بزرگترين مخزن آبي بر روي کارون خواهد بود.
آب خوش از گلوي چه کسي پايين مي‌رود؟
اما هنوز آب خوش اين سد از گلوي مردم و کشاورزان منطقه پايين نرفته است که اين سد با چالش‌هاي زيست محيطي جدي همراه شده است. بحث وجود گنبدها و رگه‌هاي نمکي در اطراف محل آبگيري سد که پس از آبگيري سد به زير آب رفته و منجر به شوري بيش از حد آب در پايين‌دست اين سد مي‌شود از مهمترين چالش‌هاي گتوند است.
کارشناسان در چند سال گذشته نسبت به زيان‌هاي زيست‌محيطي اين پروژه هشدار داده‌اند. آن‌ها اعتقاد دارند که نزديکي معدن نمک به محل سد گتوند عليا، در پروژه مطالعاتي اين سد در نظر گرفته نشده‌است.
وجود اين معدن که در فاصله 5 کيلومتري سد واقع شده باعث مي‌شود که به هنگام آبگيري و تشکيل درياچه پشت سد، اين معدن عظيم نمک که ذخيره نمک آن صدها ميليون تن برآورد شده‌است به کلي به زير آب درياچه فرو رفته و اين امر شوري آب رودخانه کارون را به بالاترين حد ممکن برساند. از طرف ديگر، به زير آب رفتن 100 هکتار از زمين‌هاي مرغوب و حاصلخيز دشت عقيلي و تخريب صدها اصله درخت از ديگر حاشيه‌هاي پيرامون آبگيري اين سد هستند.
تخليه سد و تغيير کاربري
مصطفي پورمحمدي آخرين تصميم سازمان بازرسي کل کشور را تخليه آب سد گتوند و تغيير کاربري سد اعلام مي‌کند که بر اساس ساعت‌ها کارشناسي نتيجه‌گيري شده است. وي مي‌افزايد: مساحت زيادي از اراضي زير کشت در اين مناطق وجود دارد که با چند بار آبياري شدن با آب شور، تبديل به نمک‌زار مي‌شود و ما اين مسئله را به وزارت جهاد کشاورزي گزارش داده‌ايم که يا بايد در اين فصل آبي، سد را تخليه کند يا بايد فکري به حال کشاورزي منطقه کند.
بزرگترين‌ها و رکوردهايي که بي‌اثر شد
موضوع سد گتوند يعني صحبت از يک پروژه ملي، مسئولان نام گتوند را با جملاتي نظير يکي از شاهکارهاي مهندسي کشور و منطقه، بزرگترين پروژه عمراني، دارنده رکوردهاي خاکريزي و خاکبرداري کشور همراه مي‌کنند. سدي که به گفته سازمان بازرسي 2 هزار ميليارد تومان اعتبار صرف ساخت آن شده است. سدي که از 15 سال پيش عمليات اجرايي آن آغاز شده با کار صدها متخصص در طول سه دولت انجام شده است. سدي که قرار بوده است مشکل آب خوزستان تا 50 سال را تامين کند و يک افتخار ملي باشد.
پروژه‌اي که بنا بر آمارها بزرگترين و بلندترين سد خاکي کشور در 15 سال گذشته بوده در برخي گزارش‌ها اعلام شده است که روزي يک ميليارد تومان هزينه داشته است و در اين زمان بزرگترين کارگاه عمراني کشور بوده است.
اما همه‌ي اين بزرگترين‌ها امروز دغدغه شهروندان و مسئولان شده است. به گفته محمدحسين معنوي فر مدير اجرايي سد گتوند، در مجموع مطالعات اوليه سد گتوند توسط شركت‌هاي مشانير و كايتك چين در سال 1376پايان و توسط شركت لاماير مورد بازنگري قرارگرفت. در سال 1382 شركت مهندسي مشاور مهاب قدس به عنوان مشاور طرح جهت تكميل مطالعات مرحله دوم و نظارت بر عمليات اجرايي انتخاب شد.
انگليسي‌ها يا چيني‌ها مقصر کيست؟
وي درباره انتقادها درباره امکان شور شدن کارون در ابتداي سال جاري مي‌گويد: اين پديده زمين شناسي در مطالعات اوليه سد تشخيص داده شده اما از نظر مشاوران حجم رخ نمون‌ها در قياس با ظرفيت 21 هزارهكتاري و ساحل 300 كيلومتري سد مشكلي به وجود نمي‌آورد.
در عين حال براي اطمينان خاطر بيشتر در مطالعات تكميلي از نظرات مشاوره‌اي و كارشناسي شركت‌هاي دانماركي و انگليسي و برجسته ترين صاحب نظران ايران و جهان بهره گرفتيم كه نتايج تحقيقات و نظرات آنان در اسناد مطالعاتي سد وجود دارد.
حال با اجراي غير کارشناسي و عدم توجه مسئولان کار به حکم بر تعطيلي بلند ترين سد خاکي کشور رسيده است.
چه کسي پاسخگوي مشکلات پيش‌آمده و هزينه‌هاي بر باد رفته است. نمايندگان مجلس و نهادهاي نظارتي و مهندسي چه اقدام‌هايي کرده‌اند. چرا به هشدارها توجهي نشده است و براي رفع اين مشکل اقدامي نشده است.
آيا دولتمردان عجله‌اي براي افتتاح اين پروژه داشته‌اند. بايد پرسيد آب خوش سد گتوند (که اين روزها شور هم شده است) از گلوي کدام گروه، شرکت و مقام و مسئول پايين رفته است؟
برخي مشکلات مردم منطقه پس از آبگيري سد گتوند
بعداز گذشت حدود دوسال از آبگيري مرحله اول و دوم سد بنا بر استناد مديران استان شاهد پيامدهاي ناگوار تاثير توده‌هاي نمكي درياچه سدگتوند هستيم. رئيس سازمان جهاد كشاورزي استان خوزستان مي‌گويد: بالا بودن EC آب رودخانه‌ها به بيش از 50 درصد نخيلات استان صدمه وارد كرده است و تمام پاجوش‌هايي كه در خرمشهر كشت شده بود، از بين رفته است.
رئيس هيئت مديره و مديرعامل شركت توسعه نيشكر و صنايع جانبي خوزستان نيز مي‌گويد: سال گذشته شوري آب كارون و اراضي پايين دست باعث كاهش بيش از 10 درصدي توليد محصول نيشكر شد و ادامه اين روند لطمه جبران ناپذيري به توليد شكر استان خوزستان وارد مي‌كند.
مديرعامل شركت آب و فاضلاب خوزستان مي‌گويد: شوري آب در شهر شوشتر، بالادست رودخانه كارون دو سال گذشته افزايش قابل توجهاي داشته است. اين درحالي است که 70 درصد شهرهاي استان آب شرب خود را از كارون تأمين مي‌كنند و 80 درصد جمعيت شهري نيز از اين رودخانه آب خود را تأمين مي كنند كه كاهش كيفيت آب اين رودخانه بسيار حائزاهميت است.
مديرعامل اتحاديه تعاوني‌هاي آبزي پروري خوزستان مي‌گيود: در صورت شور شدن آب كارون، خسارات زيادي به آبزي پروران وارد مي‌شود زيرا اين امر باعث كاهش توليد و افزايش تلفات ماهي‌ها خواهد شد.