عباس عبدي: خاتمي کانديدا نمي‌شود/ نجفي مناسب‌ترين گزينه اصلاح‌طلبان
عباس عبدي تأکيد کرد:کانديداتوري خاتمي در شرايط کنوني از سوي حکومت به معناي مقابله‌جويي تلقي خواهد شد و اين برخلاف خط مشي اصلاح‌طلبي است و ترديد ندارم که آقاي خاتمي هم چنين نخواهد کرد.
به گزارش شهر و به نقل از تسنيم، عباس عبدي از جمله چهره‌هاي شاخص اصلاح‌طلبان است که عضو شوراي سردبيري روزنامه‌هاي سلام و صبح امروز و عضو شوراي مرکزي جبهه مشارکت ايران اسلامي بوده است.
وي همچنين عضويت در بخش اطلاعات خارجي دفتر اطلاعات و تحقيقات نخست‌وزيري، مسئول دفتر پژوهش‌هاي اجتماعي در معاونت سياسي دادستان کل کشور، معاون فرهنگي مرکز تحقيقات استراتژيک رياست جمهوري و ... را در کارنامه خود دارد.
پدرباره مسائل جاري کشور و بخصوص رويکرد اصلاح‌طلبان در انتخابات رياست‌جمهوري 92 و همچنين کانديداهاي مطرح اين جبهه گفت‌وگويي انجام داده است که متن کامل آن به شرح ذيل مي‌آيد:
* شما به عنوان يکي از صاحب‌نظران در زمينه جامعه‌شناسي، از اين منظر وضعيت اصلاح‌طلبان را از نظر اقبال مردمي به آنان چگونه ارزيابي مي‌کنيد؟ آيا اينکه اصلاح طلبان جايگاه مردمي خود را از دست داده اند، صحت دارد يا خير؟
فراز و نشيب هر نيروي سياسي، به اين نکته بستگي دارد که تا چه حد مي‌توانند مطالبات مردم يا بخش‌هايي از مردم را منعکس کرده و نيز اعتماد مردم را نسبت به خود جلب نمايند. بنابراين ابتدا بايد ديد که آيا مطالبات به زمين مانده‌اي در جامعه وجود دارد که اصلاح‌طلبان بتوانند يا بخواهند، نمايندگي اين مطالبات را عهده‌دار شوند؟ و نيز آيا مردم به آنان اعتماد لازم را براي اين نمايندگي خواهند داشت؟ در پاسخ به بخش اول بايد گفت که هيچ يک از نيروهاي اصولگرا قادر نيستند که به مطالبات اقشار جامعه متوسط و جديد پاسخ مثبت و جامعي دهند، اگرچه منشعبين اخير از اصولگرايان، يعني جريان دولت تا حدي سعي کرده است که اين خلاء را پر کند، ولي به دليل آنکه در ارايه اين شعارها صادق نيست، اعتماد مردم را هم جلب نمي‌کند، ضمن آنکه اين شعارها را ناقص و مخدوش و حتي وارونه عنوان مي‌کند. از اين رو مطالبات به زمين مانده‌اي که اصلاح‌طلبان عهده‌دار نمايندگي آن شوند به وفور وجود دارد. از سوي ديگر اعتماد به اصلاح‌طلبان هم در حد مناسبي وجود دارد، حتي اگر آمارهاي رسمي حکومت از انتخابات گذشته را هم ملاک بگيريم، اين اعتماد را مي‌توان ديد، از اين رو اصلاح‌طلبان در نهايت و بالقوه در وضعيت مناسبي هستند و بايد بکوشند که اين وضعيت را از قوه به فعل درآورند. البته اگر هم نتوانند جايگاه گذشته خود را تمام و کمال بازسازي کنند، اين وضع مفيد حال اصولگرايان نيست، زيرا نيروهاي طرفدار اصلاح‌طلبان به سمت محور رسمي قدرت نمي‌آيند، بلکه به مدارهاي سياسي فراتر از اصلاح‌طلبي سوق پيدا مي‌کنند. و چنين تحولي در هيچ شرايطي به نفع جامعه و حکومت نيست بويژه در شرابط حساس کنوني.
*فکر مي‌کنيد چه گفتماني در انتخابات 92 بتواند گوي سبقت را از ديگر گفتمان‌ها ربوده و کانديداي حامل اين گفتمان پيروز انتخابات شود؟
پاسخ جامع به اين پرسش مشروط به آن است که شرايط براي حضور نيروهاي شناخته شده موجود فراهم باشد و نيز، آنان بتوانند گفتمان مناسب خود را براي اين حضور انتخاب و يا ايجاد کنند. ولي از آنجا که چنين مسيري همواره نيست (حداقل در شرايط کنوني چنين استنباط مي‌شود) بنابراين نمي‌توان گفت که چه گفتمان‌هايي شکل خواهد گرفت، و در ميان آنها کدام يک گوي سبقت را خواهد ربود. ولي گمان مي‌کنم که اگر نامزد مورد نظر دولت تأييد صلاحيت شود و راه براي حضور نامزد اصلاح‌طلبان هم باز باشد برحسب شرايط، ممکن است اين گفتمان‌ها اتخاذ شود.
ـ نامزد اصلي دولت، با گفتمان انجام تغييرات بنيادي و به نوعي از موضع اپوزيسيوني بويژه عليه آنچه باندهاي فساد خواهد ناميد، وارد ميدان مي‌شود، همچنين توزيع بيشتر و چند برابر پول، و انجام تغييرات در روابط خارجي و اصلاح مناسبات با جهان غرب از اجزا اين گفتمان خواهد بود. زمزمه اين گفتمان از الآن هم شروع شده است، ولي پس از تأييد صلاحيت نامزد اصلي آنان، به صورت پررنگ‌تر و مصداقي بيان خواهد شد. چنين گفتماني در غياب اصلاح‌طلبان مطالبات بخش قابل توجهي از مردم را نمايندگي مي‌کند و با حضور ضعيف اصلاح‌طلبان، امکان جلب اعتماد مردم به مناديان آن نيز وجود دارد و به لحاظ تفوق عددي در آرا، نيز در دور اول پيروز ميدان خواهد بود.
ـ اصلاح‌طلبان برحسب اينکه در چه سطحي وارد ميدان شوند، غلظت گفتماني آنها متفاوت خواهد بود. در سطح بالا (مثلاً با نامزدي خاتمي)، چه بخواهند و چه نخواهند، هر شعاري هم بدهند، به گفتمان تغيير وضع موجود تبديل خواهد شد. و در ذيل آن تنش‌زدايي با غرب، عقلانيت اقتصادي و بازسازي نظام اداري و شعارهاي مشابه را مطرح مي‌کنند، ولي نقطه ضعف آنان در بحث پرداخت يارانه خواهد بود. در هر حال آنان قادر هستند که در زمينه انجام تغييرات در سياست خارجي و عقلانيت اقتصادي اعتماد بيشتري را نسبت به نامزد دولت به دست آورند.
ـ اصولگرايان غير دولتي، اگر با يک نامزد وارد نشوند و پراکنده و متعدد باشند، در اين صورت برحسب اينکه کدام شخص از سوي آنان حضور يابد، گفتمان متفاوتي را خواهند داشت. براي مثال قاليباف بر آباداني و پيشرفت تأکيد خواهد کرد. سايرين آنها بر تبعيت و نيز مسأله اقتصاد و فساد انگشت خواهند گذاشت. ولي به گمان من هيچ کدام از آنان قادر به شکل دادن يک گفتمان موثر و محرک نخواهند بود بويژه اين که نمي‌توانند در جهت انتقاد از وضع موجود سخني بگويند چرا که خود مسئول بروز اين وضع قلمداد خواهند شد، و از آن بدتر اينکه اعتمادي را نيز جلب نخواهند کرد، ضمن آنکه پاشنه آشيل آنان مسأله فساد خواهد بود. و در ميان آنان، تنها قاليباف است که براي جا انداختن خود در مقايسه با نامزدهاي اصلي دولت و اصلاح‌طلبان، شانسي دارد.
آنچه که گفته شد صرفاً براساس حدس و گمان و نيز باز بودن راه حضور نامزدهاي حداکثري است. ولي اگر نامزد دولت و اصلاح‌طلبان، به درجه پايين‌تري از حيث سياسي نزول کنند و اجازه حضور به نامزدهاي اصلي آنان داده نشود، در اين صورت انتخاباتي سه قطبي خواهيم داشت، و در اين ميان برحسب اينکه نامزد هر يک از اين سه جناح چه کسي باشد و چه شعارهايي را بتواند انتخاب کند، شانس آنها متفاوت خواهد بود.
*رويکرد مطلوب اصلاح طلبان درباره انتخابات رياست جمهوري 92 را چه ميدانيد؟ حضور حداکثري؛ شرکت حداقلي و يا تحريم؟
به نظر من اگر قرار باشد که انتخابات امروز برگزار شود (چون وضع ايران بسيار متحول است و چند ماه ديگر را نمي‌دانم چه خواهد شد) در اين صورت بهترين راهبرد براي اصلاح‌طلبان، مشارکت با هدف بازسازي خود و کمک به حضور مردم در انتخابات با معرفي نامزدي معمولي و از بدنه مديران معتبر آنان است. هدف از اين مشارکت، از يک سو کمک به کشور براي داشتن انتخاباتي مناسب است که بتواند با پشتوانه آن جايگاه بهتري را در عرصه جهاني و رفع خطرات متعدد و اصلاح سياست‌هاي نامناسب و غلط کسب کند و از سوي ديگر بازسازي و اعاده حضور اصلاح‌طلبان در سياست رسمي کشور است. در اين حالت، پيروزي در انتخابات لزوماً مسأله اصلي اصلاح‌طلبان نبايد باشد، مثل سال 1376 که با هدف پيروزي وارد ميدان نشدند، ولي امکان پيروزي هم هست، همچنان که در سال 1376 اين امکان بوجود آمد. ولي نبايد از ابتدا اسب خود را براي قهرماني زين کنند، بلکه فقط براي حضور در مسابقه و بالا بردن سطح فعاليت و مشارکت سياسي در کشور است که وارد ميدان مي‌شوند.
بنابراين بهترين رويکرد آنان از حيث مشارکت، حداکثري است ولي از حيث فرد نامزد که معرف نگاه آنان به انتخابات است، بايد معمولي و معطوف به بازي و نه نتيجه آن باشد. و دوباره رويکرد سال 1388 را تجربه نکنند. رويکردي که شرايط عيني آن فراهم نيست. البته انتخاب اين رويکرد در خلاء صورت نمي‌گيرد، و نحوه برخورد حکومت نيز بر آن موثر است و بايد انتظار داشت که طرف مقابل نيز رويکردي عقلاني را برگزيند.
*شما اصلاح‌طلباني که در انتخابات 92 برخلاف عقيده طيف‌هاي ديگر اصلاح طلب، شرکت کنند را "بدلي" ميدانيد يا براي آنها نيز هويت اصلاح‌طلبي قائل هستيد؟ مشخصا جبهه مردمسالاري را اصلاح طلب مي دانيد يا خير؟
در درجه اول ميان "اصلاح‌طلبي" و "اصلاح‌طلبان" بايد تمايز قايل شد. اصلاح‌طلبي صفتي سياسي و رفتاري است که هر فرد يا گروهي که به ضوابط آن ملتزم است، معرف آن نيز هست. پرهيز از خشونت، دفاع از حاکميت قانون و مشارکت مردم و دفاع از حاکميت مردم و دموکراسي، از جمله معيارهاي عام اصلاح‌طلبي است، ولي "اصلاح‌طلبان"، يک مجموعه مشخص سياسي هستند که شامل مجمع روحانيون مبارز، مشارکت و گروه‌هاي 18گانه و انجمن‌هاي اسلامي دانشجويي و... هستند که به صورت تاريخي از سنت سياسي خاصي پيروي مي‌کنند، و چهره‌هاي شاخص آنان آقايان موسوي خوئيني‌ها، خاتمي و نوري و... هستند، با اين توضيح هر فردي که در ذيل اين مجموعه وارد انتخابات شود، از مجموعه خاص "اصلاح‌طلبان" است، و اگر خارج از اراده و تصميم آنان وارد انتخابات شود، جزو اين گروه شناخته شده اصلاح‌طلبان نيست، هر چند مي‌تواند به صفت رفتاري يا سياسي اصلاح‌طلب باشد، زيرا اين صفت در انحصار هيچ کس نيست. بنابراين، اصلاح‌طلبي بدلي معنايي ندارد و هر کس آن را بکار ببرد جز اينکه فقدان اعتمادبه‌نفس خود را نشان مي‌دهد، کار ديگري نمي‌کند. با اين توصيف درباره جبهه مردمسالاري يا هر فرد و گروهي ديگر مي‌توان گفت که اگر شعارها و اصول اصلي اصلاح‌طلبي را قبول دارند، طبعاً اصلاح‌طلب هستند، حتي اگر تصميم و مرجعيت گروه‌هاي پيش‌گفته را نپذيرند، ولي اگر بخواهند به عنوان مجموعه‌اي از اصلاح‌طلب‌ها (به صفت خاص) شناخته شوند، به ناچار بايد مرجعيت تصميم‌گيري گروه‌هاي پيش‌گفته را نيز پذيرا شوند و يا خودشان هم به آنان ملحق شوند. بنابراين بايد ميان اصلاح‌طلبي (صفت عام) و اصلاح‌طلب‌ها (صفت خاص) تمايز قايل شد.
*کدام چهره اصلاح‌طلب را براي کانديداتوري در انتخابات رياست‌جمهوري 92 مناسب‌تر ميدانيد؟
در شرايط حاضر مساله اصلي من، بيش از آنکه معطوف به حضور يا عدم حضور در انتخابات باشد، ناظر به ضرورت نشان دادن ايده و اراده از سوي اصلاح‌طلبان است و معتقدم که با شکل‌گيري چنين ايده و اراده‌اي، که جزييات آن را در ساير نوشته‌ها و گفته‌هايم بيان کرده‌ام، نحوه و سطح و نامزد ورود به انتخابات نيز تعيين خواهد شد. ولي برداشت خودم اين است که اگر در شرايط حاضر اين ايده و اراده به خوبي تدوين و ارايه شود، از دل آن دکتر نجفي مي‌تواند مناسب‌ترين گزينه باشد.
*برخي کارشناسان انتخابات آتي را 3 قطبي مي‌خوانند و معتقدند اصولگرايان، کانديداي حامي دولت و اصلاح‌طلبان تشکيل دهنده اين 3 قطب هستند. شما چنين قطب‌بندي را قبول داريد؟
همان طور که گفتم اين قطب‌بندي بستگي تام به نحوه برخورد حکومت در جريان تأييد يا رد صلاحيت‌ها دارد. اگر مشکلي در اين زمينه پيش نيايد، اين فضاي سه قطبي شکل خواهد گرفت. ولي برحسب شدت و ضعف رد صلاحيت‌ها، ميزان قطبيت اين فضا کم و زياد خواهد شد و حتي ممکن است برخي از قطب‌ها به کلي حذف شوند و در نتيجه قطب‌هاي جديد شکل گيرد.
*فکر مي‌کنيد آقاي عارف کانديداي مناسبي براي اصلاح طلبان باشد و آنها در انتخابات 92 پيروز کند يا خير؟ نظر شما درباره کانديداتوري آقاي خاتمي چيست؟
به نظر من نامزد اصلاح‌طلب‌ها (به صفت خاص) هيچگاه به صورت منفرد تصميم به نامزدي نمي‌گيرد، حتي آقاي خاتمي هم بدون جلب توافق ديگران چنين نمي‌کند، چه رسد به افراد ديگر. بنابراين آقاي عارف هم مي‌تواند مثل افراد ديگر همچون آقاي نجفي، آقاي جهانگيري، و سايريني که نمي‌خواهم نام ببرم يک گزينه باشد، مشروط بر اينکه اين گزينه از دل تصميم جمعي اصلاح‌طلبان بيرون آيد، نه آنکه به صورت فردي نامزد شويم و انتظار حمايت داشته باشيم. اگر کسي بدون مشورت و حتي توافق ديگران شخصاً نامزد شود، طبعاً انتظاري هم نبايد داشته باشد که ديگران از او حمايت کنند. اين قاعده فقط براي آقاي عارف نيست، هر يک از افراد اصلاح‌طلب که به صورت فردي اقدام به نامزدي کنند، مشمول اين قاعده خواهند بود. نامزد اصلاح‌طلب بايد آمدن و رفتنش و انتخاب برنامه‌اش و شعارش محصول مجموعه پيش‌گفته باشد، در غير اين صورت نامزد منفرد است حتي اگر به معناي عام اصلاح‌طلب باشد.
* نظر شما درباره کانديداتوري آقاي خاتمي چيست؟ بالاخره برخي شايعات حکايت از کانديداتوري احتمالي وي دارد.
درباره آقاي خاتمي مي‌توان گفت که نامزدي ايشان در شرايط کنوني (ماه‌هاي آينده را نمي‌دانم) از سوي حکومت به معناي مقابله‌جويي تلقي خواهد شد و اين برخلاف خط‌مشي اصلاح‌طلبي است و ترديد ندارم که آقاي خاتمي هم چنين نخواهد کرد، و اگر هم چنين کند، از خط‌مشي خود عدول کرده و وارد فاز جديدي شده است. ولي اين احتمال را مي‌توان داد که در ماه‌هاي آينده شرايط براي حضور وي نيز فراهم شود، مشروط بر اينکه موازنه قوا تغيير کند. و در هر حال وقوع چنين وضعي نيازمند نشان دادن چراغ سبز از جانب طرفين نسبت به يکديگر است. هرچند وقوع چنين وضعي را کم احتمال مي‌دانم. آنان که آمدن اصلاح‌طلبان را مشروط به حضور و نامزدي خاتمي مي‌کنند، صادقانه‌تر و بهتر است که از ابتدا شعار تحريم بدهند. من در سال 1388 هم با اين حضور مخالف بودم، الآن که جاي خود دارد. بحث مفصل درباره اين عقيده، فرصت ديگري مي‌طلبد.