گازهاي گلخا‌نه‌اي چيست و چند سال در جو مي‌ماند؟

به گزارش «شهر»،وقتي صحبت از گرمايش زمين به ميان مي‌آيد، بيش از هر چيز به ياد گازکربنيک يا گاز دي اکسيد کربن خواهيد افتاد. اما در حقيقت تنها دي اکسيدکربن نيست که مسئول گرم‌تر شدن زمين است. منظور از "جهان‌گرمايي" يا "گرمايش زمين" بالا رفتن ميانگين دماي زمين است. گرمايش زمين باعث مي‌شود که تغييرات آب و هوايي به وجود بيايد. مسئوليت اصلي بالاتر رفتن ميانگين دماي زمين را گازهاي گلخانه‌اي بر عهده‌دارند. دي اکسيد کربن تنها يکي از گازها‌ي گلخانه‌اي است. متان، دي اکسيد نيتروژن (گاز خنده) و بخار آب نيز از گازهاي گلخانه‌اي محسوب مي‌شوند. *"اثر گلخانه‌اي" چيست؟ گازهاي گلخانه‌اي گازهايي هستند که باعث ايجاد "اثر گلخانه‌اي" در جو زمين مي‌شوند. اين گازها ديواره‌اي در جو ايجاد مي‌کنند که اثري مانند جدارهاي شيشه‌اي گلخانه‌ها دارند. شيشه‌هاي گلخانه‌ها مسئوليت اصلي گرم شدن آنها را بر عهده دارند. وقتي پرتوهاي خورشيد به گلخانه‌ها که اتاق‌هايي شيشه‌اي هستند مي‌تابد، هواي درون گلخانه گرم مي‌شود اما ديواره‌هاي شيشه‌اي باعث مي‌شوند که بخشي از پرتوهاي بازتابيده شده دوباره به داخل گلخانه برگردد. نتيجه ‌اين است که فضاي داخل گلخانه از بيرون گرم‌تر مي‌شود. در اطراف زمين هم اتفاق مشابهي مي‌افتد. پرتوهاي خورشيد با سطح زمين برخورد کرده و با طول موج بيشتري بازمي‌‌گردند. جو زمين بخشي از پرتوهاي بازتابيده شده را در خود نگه مي‌دارد و همين باعث مي‌شود که هواي اطراف زمين گرم ‌شود. اين عمل به خودي خود مضر نيست، چون موجودات زنده براي زيست به اين گرما نياز دارند. در حقيقت حيات بشر مديون گازهاي طبيعي است که موجب مي‌شوند دماي متوسط زمين از مرزهاي خطرناک پايين‌تر نرود. و اگرنه دماي زمين به منهاي 18 درجه مي‌رسيد و حيات غيرممکن مي‌شد. اما تراکم بيش از حد گازهاي گلخانه‌اي در اطراف زمين باعث مي‌گردد که مقدار جذب پرتوهاي خورشيد در جو بيشتر شود. آنچه که بشر در طول سال‌هاي گذشته شاهد آن بوده، پيامدهاي همين اثر است که به "جهان‌گرمايي" معروف شده است. *صنعتي شدن، فرايندي طبيعي را به بحران تبديل کرد زمين در طول ميليون‌ها سالي که بر آن گذشته بارها شاهد تغييرات آب و هوايي بوده، اما هيچ کدام از آنها نام بحران بر خود نگرفته است. با وجود اين، ما اينک با پديده‌اي مواجه‌ايم که فراتر از سير طبيعي تغييرات آب و هوايي قرار گرفته و مشکلي بزرگ را به وجود آورده است. نام اين پديده همان افزايش گازهاي گلخانه‌اي ساخت انسان است، گازهايي که توليدشان بسيار سريع‌تر از تغييرات طبيعي صورت مي‌گيرد. بعد از شروع دوران صنعتي شدن، بشر با سرعتي سرسام‌آور نفت، ذغال سنگ و گاز را که مسبب توليد گاز دي اکسيد کربن هستند به کار گرفت. منابع طبيعي که پيدايش‌شان ميليون‌ها سال به طول انجاميده بود، تنها در چند‌دهه به يغما رفت. پيش از اين دوران، غلظت گاز دي اکسيد کربن موجود در کشورهايي که امروز صنعتي شده‌اند حدود ppm287(واحد در ميليون) بود. در صورتيکه غلظت اين گاز امروز در همين کشورها حدود ppm 387، يعني 100واحد بيشتر است. کارشناسان هيأت بررسي تغييرات آب و هوايي سازمان ملل (IPCC) مي‌گويند، براي اينکه بتوانيم افزايش دماي زمين را زير 2درجه‌ي سانتي‌گراد نگاه داريم، بايد غلظت دي اکسيد کربن را به ppm 350بازگردانيم. دو درجه ‌افزايش دماي کره‌ي زمين، مرزي است که تا پيش از آن مي‌توان تغييرات آب و هوايي را کنترل کرد. در حال حاضر کره‌‌ي زمين نسبت به پيش از آغاز دوران صنعتي شدن 0.8 درجه گرم‌تر شده که 0.6آن مربوط به فعاليت‌هاي بشر است. *گازهاي گلخانه‌اي چند سال در جو مي‌مانند؟ دي اکسيد کربن در درجه‌ي اول از مصرف نفت، ذغال سنگ و گاز توليد مي‌شود. اين گاز بعد از انتشار حدود 100سال در اتمسفر باقي مي‌ماند. يعني اگر امروز يک تن نفت بسوزانيم، دي اکسيد کربن ناشي از آن در هوايي که نبيره‌هاي ما تنفس مي‌کنند نيز تأثير خواهد گذاشت. متان تنها 12سال در جو باقي مي‌ماند. با اين تفاوت که اين گاز تأثيرش 25برابر دي اکسيد کربن است. گاز خنده يا دي اکسيد نيتروژن 114سال در جو مي‌ماند و 300برابر زيا‌ن‌بارتر از گاز دي اکسيد کربن است. در پروتکل کيوتو حدود انتشار 5 گاز از مهم‌ترين گازهاي گلخانه‌اي مشخص شده است، يعني دي اکسيد کربن، متان، گاز خنده، هيدروفلوئورکربن و گاز هگزا فلوريد گوگرد يا SF6. با اين همه، مهم‌ترين گاز از گازهاي گلخانه‌اي بخار آب است که از چرخه‌ي آب زمين ناشي مي‌شود. بخار آب مسئول 60درصد اثر گلخانه‌اي طبيعي است. و اينجا است که آن دور باطل آغاز مي‌شود: ما به خاطر مصرف بيش از حد انرژي و توليد گاز دي اکسيد کربن باعث مي‌شويم که دماي متوسط زمين بالا برود، در نتيجه فرايند تبخير بالا مي‌رود و بخار آب ايجاد مي‌شود و اين چرخه بر آب و هواي زمين تأثير خواهد گذاشت. اينکه اين تأثيرات دقيقا چه خواهد بود، سئوالي است که هنوز دانشمندان در پاسخ به آن به توافق نرسيده‌اند.