ايران دست‌کم روزي 30 بار مي‌لرزد

به گزارش شهر به نقل از خبرآنلاين، اين توالي زلزله ها سبب ترس و نگراني بسياري از مردم شده است و البته در کنار ترس شايعات زيادي را هم به همراه داشته است مثل اينکه اين زلزله ها به خاطر فعاليتهاي اتمي و يا هارپ است.ما هم اين شايعات را در ميزگردي با حضور دکتر مهدي زارع معاون پژوهشي پژوهشگاه زلزله شناسي و مهندسي زلزله و دکتر حميد زعفراني کارشناس اين موسسه مطرح کرديم :

آقاي دکتر زارع اين زلزله هاي پشت سر هم چرا و چگونه رخ مي دهد و نشانه چه هستند؟به بيان ساده تر چرا اينقدر کشور ما مي لرزد؟

زارع: در گذشته هم بوده که زلزله هايي پشت سر هم اتفاق بيفتد اما اتفاقاتي سبب شد که بعد از اين زلزله ها، فضاي رواني تشديد شود ،يکي زلزله بوشهربود که در نزديکي نيروگاه اتمي اتفاق افتاد و همه تصور کردند که انفجار يا امتحان هسته اي بوده است. اتفاق بعد اين بود که به فاصله حدود يک هفته زلزله 7.7 ريشتري اتفاق افتاد که عمق زياد داشت.اين زلزله سبب شد تا دهلي نو هم بلرزد و بيشتر از 100 ميليون نفر در دنيا اين زلزله را احساس کردند و براي همين بسيار جلب توجه کرد.اما از نظر علم زلزله شناسي اين تواليها طبيعي است و نبايد نگران شد.مثلا زلزله 9 شهريور دشت بياض موجب حرکت گسل فردوس و منجر به زلزله 10 شهريور فردوس شد.از سوي ديگر،در مناطقي که زلزله رخ داده است، همچنان امکان وقوع پس لرزه وجود دارد؛ به طوري که پس از وقوع زلزله هاي با بزرگاي 7 تا حدود يک سال و زلزله هاي با بزرگاي 6 ريشتر، تا حدود 6 ماه، انتظار رخ دادن پس لرزه وجود دارد و به همين ترتيب هرچه بزرگاي زلزله کمتر باشد، پس لرزه هاي بعدي در دوره زماني کوتاه تري رخ مي دهد.زيرا در منطقه‌اي که در آن زلزله رخ داده است ممکن است گسل ديگري وجود داشته باشد که با يکديگر متصل باشند از اين رو حرکت يکي از اين گسل‌ها موجب حرکت در ديگري خواهد شد.

بنابراين نمي توان اين زلزله ها را به هم ربط داد؟

زارع: درنهايت همه اين زلزله ها که در اين دو هفته رخ داده اند را بايد به عنوان هشدارهاي به نسبت کم خسارت و در عوض با داده هاي علمي بسيار و آگاهي بخش تلقي کنيم. دانشمندان بايد بر روي داده ها و اطلاعات اين زمين لرزه ها با دقت کار کنند تا خود را براي رويدادهايي که مي تواند در مناطق لرزه خيز و پر جمعيت ما رخ دهند آماده کنند.اما اينکه بخواهيم زلزله منطقه زاگرس در سيستان را به زلزله بوشهر و تسوج متصل و مرتبط بدانيم امکان پذير نيست. چون بوشهر تا سيستان هزار و 200 کيلومتر فاصله دارد و ممکن نيست که حرکت گسل در بوشهر منجر به حرکت گسل در سراوان شود.

زعفراني: زلزله‌هايي که در استان‌هاي بوشهر و سيستان و بلوچستان به وقوع پيوست، به هم مرتبط نيستند اما به طور کلي منطقه زاگرس لرزه‌خيزي زيادي دارد و تعداد و تکرار زلزله‌ در اين منطقه زياد است.به دليل ويژگي گسل‌ها در منطقه زاگرس از ميناب در منتهاي جنوب شرقي اين رشته کوه‌ها تا مريوان و استان کردستان و شمال عراق لرزه‌خيزي بسيار زياد است.همچنين زلزله به ماه و فصل مرتبط نيست و اينکه برخي عوام فصل بهار و تابستان را زمان وقوع زلزله مي‌دانند مسئله‌اي بسيار غير منطقي است و آمار نشان مي‌دهد که در فصول مختلف زلزله‌ها با بزرگاي متفاوت رخ داده است.

در اين مناطقي که زلزله آمده دليل تکرار زلزله‌هاي بالاي چهار ريشتر چيست و آيا ممکن است، زلزله بزرگ ديگري در پيش باشد ؟

زعفراني: کشورمان دست‌کم روزي 30 بار مي‌لرزد، اما مردم بيشتر اين زلزله‌ها را احساس نمي‌کنند و بي‌خبر مي‌مانند تا وقتي که لرزش ناگهاني زمين غافلگيرشان کند.نگاه من اين پس لرزه‌ها کاملا طبيعي است و انتظار داريم تا ماهها ادامه داشته باشد. اما همان گونه که آمار و ارقام نشان مي‌دهد، به مرور اين لرزه‌ها از نظر تعداد و اندازه کم خواهند شد.

آيا زلزله هاي اخير به تکنولوژي هارپ ربطي دارد؟ اين روزها شايعه دراين مورد زياد شنيده مي شود.

زارع:هارپ يک فناوري است که در آمريکاي شمالي مورد استفاده است اما با اين فناوري نمي توان زلزله هاي مهمي مانند زلزله بوشهر در 9 آرويل 2013 يا زلزله سراوان در 16 آوريل 2013 ايجاد کرد. چون مثلا زلزله سراوان در ژرفاي 63 کيلومتري رخ داده است و هيچ بشري در هيچ جا نتوانسته پديده اي طبيعي در اين ژرفا را تحريک کند يا برآن اثر بگذارد. اثر بشر از طريق هارپ يا فناوري هاي ديگر معمولا بر پديده هايي است که در سطح زمين يا نزديک آن رخ مي دهند و بنابراين اغراق در اين مساله به شبه علم و طرح مسائل غير علمي و باورهاي غير وااقع بينانه مي انجامد. ضمنا پديده اي مانند زلزله ها از نظر اندازه و مکانيسم امروزه توسط ده ها، صدها و گاه هزاران ايستگاه لرزه نگاري در جهان ثبت و رصد مي شوند و اينطور نيست که کسي بتواند با نظريه هاي خيالي آنها را توضيح دهد.

زعفراني:قدرتي که يک بمب اتمي دارد با زلزله سيستان از نظر عددي قابل مقايسه نيستند که بشر بتواند زلزله ايجاد کند و اين تخيل است.امريکا هم اين امکان را ندارد و اگر مي توانست براي خودش استفاده مي کرد.و مثلا در مناطق زلزله خيزش زلزله مصنوعي باشدت کم ايجاد مي کرد تا از بروز زلزله هاي به بزرگاي زياد جلوگيري کند اما چنين توانايي ندارد ماتنها اين امکان را داريم که شبيه سازي زلزله کنيم تا خسارتها را پيش بيني کنيم و اين نهايت دانشي است که بشر در مورد زلزله دارد و تقريبا در تمام دنيا به اين شکل است.

يک شايعه ديگر که در اين چند وقت بسيار شنيده شد،اين بود که اين زمين لرزه‌ها ناشي ازفعاليت هاي اتمي است؟

زارع :ببينيد در جواب اين پرسش که اصلا زلزله مصنوعي ممکن است يا خير، بايد بگويم بله! ممکن است اما در سطح بسيار کوچک و محدود، يعني شايد بتوان رد فعاليت‌هاي انساني را در لرزش‌هايي با بزرگي 1 يا 1.‌5 ريشتر ديد اما دقت کنيم که يکي از نقاطي که در رصد زلزله‌ها مورد توجه قرار مي‌گيرد، عمق کانون زلزله است. اينجاست که بايد پرسيد آيا ممکن است بشر به اين توانايي رسيده باشد که مثلا در عمق 9 کيلومتري زمين در منطقه حومه ورزقان فعاليت داشته باشد؟ آن هم با دانستن اين نکته که بيشترين عمقي که توسط بشر حفاري شده، مربوط به دو چاه حفاري شده در کاليفرنياي آمريکا است که 9 و 11 کيلومتر عمق دارند.بنابراين اين امکان ندارد. و نکته ديگر اين که شدت و نوع زلزله ناشي از فعاليت هاي بشري مثلا انفجار کاملا با زمين لرزه متفاوت است و مطمئنا اين تفاوت را نه تنها ما که مراکزي مانند مرکز زمين شناسي امريکا هم ثبت مي کنند و وقتي لرزشي به عنوان زمين لرزه به ثبت مي رسد مطمئننا رلزله است.يعني وقتي لرزشي در زمين اتقاف مي افتد ايستگاههاي لرزه نگاري لرزشي را که ثبت مي کنند امکان تشخيص آنکه توسط انفجار بوده يا زمين لرزه را دارند و همينطوري نمي توان اظهار نظر کرد که آزمايش هسته اي بوده است.اين امکان هم در مرکز ما و هم در مرکز لرزه نگاري آمريکا وجود دارد.حتي انفجار معادن هم ثبت و از ساير انفجارها و لرزشها تفکيک مي شود.

اينکه گفته مي شود اين زلزله ها به تخليه انرژي زمين کمک مي کند و خطر زمين لرزه هاي بزرگ را کم مي کند صحت دارد؟يعني انرژي زمين را تخليه مي کند؟

زعفراني:هر واحد بزرگي که زياد مي شود تقريبا 30 برابر انرژي زلزله اضافه مي شود،اگر يک زلزله 4 ريشتري را با زلزله 6 ريشتري مقايسه کنيم،در زلزله 4 ريشتري هزار برابر انرژي بيشتر است يعني اگر بخواهيم مقايسه کنيم هزار زلزله 4 ريشتري بايد اتفاق بيفتد تا به اندازه زلزله 6 ريشتري باشد که عملا امکان پذير نيست يعني اگر در تهران انتظار زلزله 6 ريشتري داريم چند زلزله 4 ريشتري بايد اتفاق بيفتد که زلزله 6 ريشتري را ايجاد مي کند.اما نکته اين است که اين زلزله هاي کوچک به تخليه انرژي کمک مي کنند.يعني با وقوع زمين لرزه هاي کم ريشتر، در واقع انرژي اضافي زمين تخليه مي شود و اين پديده احتمال بروز زلزله هايي با ريشتر بالا را کاهش خواهد داد. زلزله‌هاي اخير امکان وقوع زلزله در آنها را بيشتر نکرده است، اما مردم سراسر ايران بايد هميشه آماده باشند، چون کشورمان بيش از 100 گسل لرزه‌خيز دارد که هر کدام ممکن است دچار لرزش شود و بنابر اين احتمال وقوع زلزله در هر نقطه از کشور که روي گسلي لرزه‌خيز واقع شده، وجود دارد.

زارع:در صد سال اخير يعني از سال1900 تا 2 هزار، 20زلزله بزرگ بالاي 7 ريشتر ثبت شده است.تقريبا هر دهه در گستره فلات ايران دو زلزله بزرگ پيش بيني مي کنيم.16 سال بود اين زلزله بزرگ را نداشتيم ،بنابراين اين اتفاق که در پوسته افتاده طبيعي است.

چرا موسسه زمين شناسي آمريکا زودتر اين موضوع را اعلام مي کند وچرا زلزله ها توسط مراکز مختلف، متفاوت گزارش مي شود؟

زعفراني:ما يک آيين نامه اي در موسسه داريم که زلزله هاي بالاي 4 ريشتر را بايد با کمي تاخير و دقت اعلام کنيم.اگر نه ما هم در همان ساعات اوليه مطلع مي شويم اما با کمي تامل اعلام مي کنيم.چون اگر بعدا بخواهيم اصلاح کنيم براي مردم شائبه هايي اتفاق مي افتد.

زارع:اينکه معمولا رسانه هاي خارجي زودتر از ما اخبار زلزله را اعلام مي کنند يکي به خاطر سرعت کم اينترنت در ايران است و ديگري اين است که در سازمان زمين شناسي ايالات متحده اطلاعات لرزه اي را از مجموعه اي از ايستگاههاي لرزه نگاري در سراسر جهان در يافت مي کند، بنابراين حتي در صورت نبود ايستگاه در يک کشور امکان تعيين محلو بزرگا براي زلزله 4 به بالا را براي بيشتر نواحي زمين دارند. البته در داخل ايران و بيشتر نواحي مرکزي، جنوبي، غربي و شمال غربي کشور در صورت امکان ارتباطي سريع انتظار مي رود که موسسات داخلي زلزله هايي که در داخل اين محدوده رخ مي دهند را سريعتر اعلام کنند.