نقد قاليباف به دولت سازندگي و اصلاحات

به گزارش شهر، قاليباف در اين مصاحبه به تبيين رويکرد خود با عنوان «اصولگرايي اصلاح طلبانه» و «مديريت جهادي» پرداخت و از سياست «رشد بدون عدالت» در دوران سازندگي، و وادادگي و حاکميت دوگانه دوران اصلاحات انتقاد کرد. قاليباف معتقد است فقدان تحزب واقعي عامل عدم شفافيت و آشفتگي در سياست ايران است.

گزيده سخنان قاليباف به اين شرح است:

دليل عدم شفافيت و چندگانگي هم به نظر من چيزي نيست جز اينکه سياست در کشور ما بر مبناي تحزب واقعي و متکي به اصول ديني و انقلابي نيست. واقعا يکي از اشکالات در کشور ما اين است که ما در مقطع بعد انقلاب اسلامي – حتي پيش از انقلاب نيز اينگونه بوده است –نتوانستيم تحزب را در کشورمان نهادينه کنيم. همين الآن هم اگر نگاه کنيد ما بيشتر جرياني و طيفي به موضوع فعاليت سياسي نگاه مي کنيم و فاقد نهادهاي سياسي براي سازماندهي و انسجام بخشيدن به فعاليت هاي سياسي هستيم. متاسفانه موضوع فعاليت هاي سياسي عمدتا حول و حوش قدرت مي چرخد. شايد کمي بي انصافي است که من بگويم همه حرکت هاي سياسي معطوف به قدرت هستند، اما واقعيت اين است که گاهي احساس مي شود که در فعاليت هاي سياسي، قدرت و کسب آن به هدف بدل شده است.

مديريت جهادي

مديريت جهادي چيزي نيست که من بخواهم آن را خلق کنم. من معتقدم که مديريت جهادي يکي از دستاورد هاي بزرگ انقلاب اسلامي است که مخصوصا در دوران دفاع مقدس و حتي قبل از دوران دفاع مقدس اين مديريت جهادي شکل گرفته است. اگر کمي به فضاي قبل از جنگ برگرديم، بعد از پيروزي انقلاب تا آغاز جنگ تحميلي، اين مديريت جهادي به معناي آنکه مردم و مديران در يک فضاي کاملا اسلامي، برادرانه، سرشار از محبت، کاملا متکي به عقلانيت و تخصص و با کنار زدن روحيه سرمايه داري از جنس انباشت سرمايه، انباشت پول و ارزش افزوده فعاليت مي کردند. شما به خاطر داريد که از اواخر سال 57 تا سال 59 در طول اين يک سال و اندي، همه کشور بسيج شده بود براي يک کار جهادي و يک مديريت جهادي حاکم بود.

به نظر من يکي از انتقاداتي که به دوره سازندگي وارد است همين است که بعد از دوران دفاع مقدس، آن مديريت جهادي و فرهنگ جهادي که يک الگوي متناسب با فرهنگ، مردم و دين ما بود،به حاشيه رفت. دوره سازندگي، تفکر سرمايه داري را جانشين فرهنگ جهادي کرد. متاسفانه ما ديديم آن رويکردي که در حوزه سازندگي کشور دنبال شد به سرعت از اين مديريت جهادي فاصله گرفت و به همان شيوه هاي سرمايه داري، ليبراليستي و الگوهاي غربي گرايش يافت و بيشتر جنبه مادي گري پيدا کرد.

مديريت جهادي چيزي نيست که بگوييم امروز داريم آن را خلق مي کنيم. نه! اين الگو با انقلاب اسلامي متولد شده و در دفاع مقدس اعتلا پيدا کرده؛ ولي در دوره هاي بعدي به حاشيه رانده شده؛ اما از بين نرفته، هر چند فرصت چنداني براي بروز و ظهور نداشته است. ما بحثي در جبهه داشتيم که از تعبير «بيا» و «برو» براي آن استفاده مي‌کرديم. مي گفتيم وقتي يک فرمانده در جبهه با گردان و لشکرش حضور داشت، هيچ گاه اين فرمانده به گردانش نمي گفت برو؛ مي رفت جلوتر مي ايستاد به گردانش مي گفت «بيا». اين بيا و برو معني هاي عميقي دارد. يعني اگر يک امکاني بود اول به ديگران مي داد. اگر يک فرصت مرخصي بود ، ديگران را بر خود مقدم مي دانست. اگر زحمت بود اول خودش را انتخاب مي کرد . اگر محبت بود به همه محبت مي کرد. يعني مي خواهم بگويم فضا، فضاي احسان بود. فضا، فضاي ايثار بود،مديريت جهادي در اين فضا رشد يافت. به هر حال بنده امروز توفيق خدمت در شهرداري را دارم، همه کارمندان و عزيزان در شهرداري زحمت مي کشند اما من معتقدم اگر خودم اولين نفري نباشم که صبح سر کار مي آيم و آخرين نفري نباشم که خداحافظي مي کنم، چگونه مي‌خواهم به بقيه بگويم کار کنيد. اگر به بقيه مي گويم اضافه کاري اينقدر مي دهيم بعد متوجه شوند شهردار بيشتر از بقيه اضافه کاري بر مي‌دارد، چگونه مي توانم به بقيه بگويم کمتر برداريد؟

نقد دولت سازندگي

در رابطه با دولت سازندگي بخشي از مطالب را گفتم. اولا بايد اين نکته را بدانيم اگر اينجا اظهار نظر مي کنيم به نيت افراد و بزرگان و همه انسان ها کاري نداريم، هر کسي کاري انجام مي‌دهد يک نيتي دارد و ما مسئول نيت خواني نيستيم. والله عليم بذات الصدور. آنچه ما مي بينيم عملکرد افراد است و اگر قضاوت مي کنيم، عملکرد افراد را قضاوت مي کنيم نه باورهايشان را؛ باورهايشان را خودشان مي دانند با خداي خودشان، ما در يک جامعه اخلاقي و ديني بايد اين را رعايت کنيم.

من وقتي به عملکرد دوران سازندگي نگاه مي کنم، يکي از بزرگ ترين اشکالات و به نظر من ظلمي که به انقلاب و فضاي حرکت انقلاب شد اين بود که دولت سازندگي کشور را از يک فضاي مديريت جهادي، از يک فرهنگ ايثار و خدمت، دوباره به همان فرهنگ و رويه اي که متاثر از غرب و سرمايه داري بود، برگرداند. تفکر سرمايه داري و مصرف گرايي جانشين فرهنگ جهادي شد. در حوزه اقتصادي چه اتفاقي افتاد؟

دولت سازندگي تعديل را اجرا کرد اما چون اصلا سياست جبراني براي حمايت از گروه‌هاي آسيب پذير را مورد توجه قرار نداد، يک مرتبه شما ديديد چه اختلاف طبقاتي و تورمي در کشور به وجود آمد. به هر حال امروز تورم بالاست اما ما هنوز هم به تورم دوره تعديل اقتصادي نرسيديم. شما در آنجا ديديد که بروکراسي اداري مسلط شد و بن مايه فساد و زد و بند اداري در آن دوره شکل گرفت و تا امروز ادامه يافته است. بر اساس اين شواهد است که مي گوئيم برخي از رويکردهاي دولت سازندگي عدول از آرمان‌هاي انقلاب بود.

البته اين را هم بايد بگويم که زيرساخت هاي کشور در آن دوره کليد خورد و اين هم از ويژگي هاي دوره آقاي هاشمي است؛ ولي اي کاش وقتي اين زيرساخت ها دنبال مي شد با تاسي از همان فرهنگ جهادي و انقلابي اين زيرساخت ها شکل مي گرفت. بنده خودم در آن دوره درگير کار سازندگي کشور بودم و مسئوليت قرارگاه سازندگي را داشتم، مرتب در اين زمينه با آقاي هاشمي از نزديک ارتباط داشتم و متعرض همين موضوع بودم.

مخصوصا بعد از صحبت هاي ايشان در خطبه هاي نماز جمعه که به نوعي متعرض به فرهنگ جهادي - و دوستاني که يک دهه با اين روحيه در کشور کار کردند - شد، من همان موقع به ايشان اين نکته را اشاره کردم که طرح اين بحث انصاف نيست. شما مي بينيد در حوزه عدالت نيز ما شاهد غفلت زيادي بوديم؛ همزمان با تامين زيرساخت ها، عدالت اجتماعي شکل نگرفت، جامعه به سرعت دو قطبي شد و فرهنگ مصرف گرايي بي رويه در کشور پيش آمد. تا آن زمان اگر مردم ما چيزي هم داشتند، داشتن امکانات و ماديات آن چناني يک «پز» براي افراد نبود اما در دهه 70 ديديد که به رخ کشيدن ماديات به يک امتياز تبديل شد.

با توجه به اينکه آقاي هاشمي در پيروزي انقلاب و تداوم انقلاب نقش هاي جدي داشتند و کسي نمي تواند نقش ايشان را ناديده بگيرد، در حوزه سياسي به نظر من يک اشکال جدي به آقاي هاشمي وارد است و آن برخي از رويکردهاي ايشان نسبت به ولايت است که جاي نقد دارد.

زماني من خدمت آقاي هاشمي بودم، خود ايشان براي من صحبت مي کرد و مي گفت آخرين جمعه‌اي که حضرت امام (ره) در بيمارستان بستري بودند، من مي رفتم خدمت حضرت امام (ره) که احوال ايشان را بپرسم و مي خواستم به نماز جمعه بيايم و خطبه بخوانم. خدمت حضرت امام (ره) عرض کردم من دارم به نماز مي روم، آمدم احوال بپرسم و ببينم شما نکته اي داريد؟ خود آقاي هاشمي به من گفتند حضرت امام (ره) در اين لحظه دستشان را بلند کردند، دست من در دست حضرت امام (ره) بود، ايشان به من گفتند الآن که به نماز جمعه مي روي اول به مردم بگو دعا کنند که خدا من را بپذيرد؛ و دوم اينکه من هيچ نگراني ندارم جز اينکه بين شما و آقاي خامنه اي اختلافي بيفتد. من آن روز اين نکته را به آقاي هاشمي عرض کردم که بر اساس باورهايي که از امام، ولايت فقيه و باورهاي ديني که به آن معتقديم، حالا فرض بر اينکه شما امروز هم اختلاف نظري با آقا داشته باشيد، طبيعي است در اينجا مراجع، مجتهدين و افراد، سلايق متفاوت دارند. ولي آنجايي که مي‌خواهيم تصميم بگيريم و کاري انجام شود اگر رهبري نظري داشتند، وظيفه ديني، اخلاقي، شرعي و عقلي شما اين است که پشت آن تصميم قرار بگيريد و از آن تصميم حمايت کنيد؛نه اينکه با رهبري زاويه پيدا کنيد. من يک وقتي عرض کردم که اگر شما پشت سر رهبري حرکت کنيد، هميشه از جهت معنوي و حوزه نفوذ نفر دوم کشور هستيد. اما وقتي رويکرد شما اين است خود را موازي با رهبري تلقي کنيد -اين را با رفتارتان دنبال مي کنيد- اين، هم با اصول انقلاب و اصل ولايت فاصله دارد و هم در عمل به انقلاب ضربه مي زند و هم اينکه خودتان آسيب مي بينيد. انقلاب اين را مي گويد، از امام اين را فهميديم. مردم و نهضت اين را مي خواهند که ايشان پشتيبان رهبري باشند. اين اشکال به صورت جدي در حوزه سياسي به آقاي هاشمي وارد است.

البته حفظ احترام بزرگان، استفاده از تجربه بزرگان و اينکه آن ها در تصميم سازي ها نقش داشته باشند و مورد مشورت قرار بگيرند، شرط عقل است. ولي اگر بخواهند در حوزه قوه مجريه قرار بگيرند نيازمند تحرک و تلاش است، به هر حال يکي از ويژگي هاي دولت آينده، تلاش و تحرک دولت است. وقتي حضرت آقا درباره ويژگي ها مي فرمايند يکي از ويژگي ها نشاط کاري است. من سوالم اين است که آيا واقعا نشاط کاري وجود دارد؟ جامعه به نشاط کاري نيازمند است.

قاليباف در پازل سياسي هاشمي؟!

بنده يک بار با ايشان رقابت کردم و اگر ايشان مجددا بيايند، باز هم با ايشان رقابت مي کنم و حتما در صحنه هستم. اين دوستاني که اين حرف ها را مي زنند، من آن ها را آدم هاي انقلابي نمي‌دانم، اين ها انقلابي‌نما هستند. در ذهن خود يکسري ذهنياتي دارند و ذهنيات خودشان را بيان مي کنند. من در يک جلسه اي بودم و يکي از اين ها از من سوال کرد که آقاي قاليباف، اين تونل نيايش را ساختيد، اي کاش در تونل نيايش آيات قرآن را هم در کنار اين تونل مي زديد که چشم مردم به آيات قرآن بيفتد و لذت ببرند. تونل را مي سازيد ولي چون اين کار را نمي کنيد، همان تفکر آقاي هاشمي و تفکر ليبراليستي را داريد.

مسئله اينجاست که شهر که دارد ساخته مي شود و پيشرفت تهران از چشم هيچ کس پنهان نيست، نه تنها مردم بلکه دنيا هم به آن اذعان دارد. در اين مورد ديگر چيزي نمي توانند بگويند، البته بعضا مي بينيم که همان را هم بهانه مي گيرند اما خودشان هم مي فهمند که مردم فهيم و فکور هستند و اين حرف‌ها را نمي پذيرند، براي اينکه اصل کار را زير سوال ببرند و آن را تحت الشعاع تبليغات منفي قرار دهند، مي آيند مي گويند اين ادامه خط آقاي هاشمي است.

به آن عزيز گفتم که من هم موافقم که حتما آيات قرآن را بزنيم، اما با دين مردم و فرهنگ ديني بازي نکنيم. گفتم شما فکر کردي چگونه آيه قرآن – که براي همه محترم است - را در تونل بزنم؟ نظر شما اين است که با ابزار اين کار را انجام دهم و در قالب بتن اين آيات را نصب کنم و يا بيايم اين آيات را با رنگ آنجا بنويسم. اولا به نظر من از لحاظ حرمت، حرمت آيات قرآن حفظ نشده است و دوباره بايد برويم و آن ها را بشوييم. دوم اينکه از جهت ايمني، چطور من در تونل آيات قرآن را بزنم تا يک راننده که بايد به رانندگي خودش دقت کند، چشمش بيفتد و آيات قرآن را بخواند و مردم را به کشتن دهد، آيا اين را قرآن گفته است؟ چرا از خودتان نظرسازي مي‌کنيد؟

نقد دولت اصلاحات

باز هم ما اينجا نيت خواني نمي کنيم و همه افراد براي ما محترم هستند. باز هم ما عملکرد‌ها را نگاه مي کنيم. يعني هر آنچه من مي گويم درباره شخصيت و نيت افراد حرفي نمي زنم. آن يک چيزي است بين خودشان و خداي خودشان اما ما عملکرد آن ها را مي بينيم. يادتان است انتخابات سال 76 يک بحثي بود که انتخابات ممکن است آزاد نباشد. يک دو قطبي شکل گرفت و ديديد در تقابل با دولت آقاي هاشمي و نگاه هاي سنتي کامل يک مرتبه جريان اصلاح طلبي با شعارهايي که داده شد در کشور حاکم شد. اول اين را بپذيريم که مردم سالاري ديني در انقلاب و نظام ما اين قابليت را دارد که مردم هر کسي را انتخاب کنند، مي آيد. آن زمان شايد توقع يک چيز ديگر بود و نهايتا اتفاق ديگري افتاد. پس معلوم است در نظام ما راي مردم محترم است.

اگر بخواهم خيلي خلاصه اين بحث را بگويم، فکر نمي کنم نه انقلاب و نه بزرگان انقلاب، مخصوصا حضرت آقا، کسي مخالفت با موضوعي به نام اصلاح طلبي داشته باشد. اصلاح طلبي در ذات انقلاب است. مگر مي شود ما يک جايي يک مشکلي داشته باشيم و در راستاي حل اين مشکل اقدام نکنيم. به هر حال شعار مبارزه با فقر و فساد و تبعيض خواسته انقلاب بود. هر کسي اين کار را کند، يک اصلاح طلب است، ما قبولش داريم.

اما آن جايي که ما حرف داريم اين است که ما نبايد در اين راه اصلاحات از مباني و اصول فاصله بگيريم. اصلاحاتي که بخواهد اساسا مباني راتغيير دهد انحراف است، به تجديدنظرطلبي مي افتد و به انقلاب ضربه مي زند؛ به اين معني که دشمناني که نتوانستند انقلاب را از طريق جنگ سخت و ترور از بين ببرند، تلاش مي کنند با استفاده از اين اصلاح‌طلبي بيگانه با ارزش‌ها، انقلاب را به صورت نرم و از درون استحاله کنند. ما با اين اصلاح طلبي بيگانه با ارزش ها و مباني انقلاب مخالفيم و نه با اصل اصلاح طلبي.

ما با اصلاح طلبي موافقيم ولي با تجديدنظرطلبي مخالفيم. اصلاح طلبي در بطن اصولگرايي نهفته است. حضرت آقا هم به اين نکته اشاره فرمودند. برخي از اين انقلابي نماها اين حرف را به من مي زنند که آقاي قاليباف اين چه حرفي است که مي زني که من يک اصولگراي اصلاح طلب هستم؟ من به اين افتخار مي کنم. از قضا انقلاب نيازمند يک اصولگراي اصلاح طلب است، به چه معنا؟ اصولگرايي واقعي، اصلاح طلبي را در متن خود دارد. از قضا اشکالاتي که گفتم در دوره آقاي هاشمي، اصلاحات و دوره اخير به وجود آمده، يک اصولگرا بايد بيايد آن ها را اصلاح کند و انقلاب را در مدار اصلي خدمت و پيشرفت قرار دهد.

يکي از اشکالات اصلي دوره اصلاحات اين بود که وقتي اصلاح‌طلبان انتخابات را در يک رقابت سياسي بردند، دچار يک سياست زدگي شديدي شدند و اين سياست زدگي را تا پايان دوره هشت ساله ادامه دادند، در دوره آقاي خاتمي ديديم که همه چيز سياسي‌بازي شد و درگيري اجتماعي و تنش سياسي تشديد شد و به درون نظام هم کشيده شد. يعني شما براي اولين بار حاکميت دوگانه را در آن زمان مي بينيد که اتفاق افتاد. مشکل بزرگ دولت اصلاحات پيگيري حاکميت دوگانه بود.

گرچه زمينه‌هاي دنبال کردن حاکميت دوگانه در دوره سازندگي هم وجود داشت؛ ولي در دوره اصلاح طلبان است که به صورت جدي دنبال شد و حتي براي آن تئوري تراشي هم کردند و سعي کردند که نظام را از ناحيه آن تحت فشار قرار دهند. واقعا گروه‌هاي اصلاح طلب بنشينند يک ارزيابي آسيب شناسانه از عملکرد خود ارائه کنند تا مشخص شود که چه خطاهايي انجام دادند ولي من متاسفانه اين انصاف را نمي بينيم. البته اصولگراها هم بايد همين کار را بکنند.اين زمينه رشد است.

ما امروز چرا در جامعه و از دولت فعلي ناراحت هستيم؟ مي گوييم دارد پرده دري و بد اخلاقي مي‌کند. به نظر شما اين پرده دري ها و بد اخلاقي ها از کدام دوره شروع شد؟ از دوره اصلاحات. هنوز شما بحث هايي نظير عاليجناب سرخ پوش را يادتان هست. آن کساني که نشستند پرده دري کردند، تاختند و بسياري از رسانه ها شدند بنگاه خبرپراکني، آبروريزي و جنگ رواني در چه دوره اي شروع شد؟ شما ببينيد بخش عمده اي از آن افراد الآن کجا هستند. در آن دوره زمينه هاي اين سياست زدگي به وجود آمد. نمي شود که شما در دوره اي از هيچ بد اخلاقي اي کوتاهي نکنيد؛ ولي در دورهاي بعدي وقتي برعليه شما بداخلاقي شد ديگران را متهم کنيد.

يک آسيب ديگر در اين دوره بحث وادادگي است که در حوزه سياست خارجي صورت گرفت. مي دانيم که هيچ کشوري و نظامي نبايد از اصول و ارزش‌هاي مبنايي خود کوتاه بيايد؛ ولي در دوره اصلاحات مي بينيد که به نام واقع گرايي، عقلانيت و تعامل با دنيا حرکت‌هايي صورت مي گيرد که نتيجه آن انفعال و وادادگي و موضع عذرخواهانه در مقابل سلطه گران است. حتي وادادگي در حوزه سياست خارجي در همان تعليقي که به صورت داوطلبانه در حوزه سياست خارجي پذيرفته شد، پيش آمد. ما به تعليق هيچ اعتراضي نداريم، به هر حال مجموعه حاکميت پذيرفت که اين تعليق را انجام دهد؛ اما همواره تاکيد کرديم که اين تعليق يک تعليق داوطلبانه است تا ببينيم آيا غرب راست مي گويد يا نه؟ اما پس از آنکه مجددا مذاکرات را شروع کرديم، يکي از وزراي خارجه سه کشوري که به ايران آمد حرفش به ما چه بود؟ حرفش اين بود که شما تعليق کرديد، حالا بيايد صحبت کنيد چه زماني مي‌خواهيد تعطيل کنيد و چه زماني مي خواهيد تخريب کنيد؟ يعني درست آن خطي که در ليبي دنبال کردند. اين زياده خواهي‌ها نتيجه وادادگي بود که باعث مي شد طرف مقابل تعليق داوطلبانه ما را تعبير به ضعف کند.چون مي ديدند که ما پشت ميز مذاکره محکم و مقاوم نيستيم.

اگر بخواهم به بحث سياست زدگي برگردم بايد بگويم من معتقدم در آن دوره پرده دري شد، خيلي از معضلاتي که الآن هست، در آن زمان پايه گذاري شد. شما ببينيد که يکسره با همه ارکان نظام درگير بودند و در آخر آمدند و گفتند اين قانون اساسي اشکال دارد. سوال من اين است اگر اين قانون اساسي اشکال دارد، مگر روز اولي که نامزد رياست جمهوري شديد اين قانون را نخوانديد؟ اگر قانون اشکال دارد نمي آمديد. چرا آخر دوره مي‌گوييد قانون اشکال دارد؟ شما حتما اتفاقاتي که در مجلس ششم افتاد در خاطرتان هست. من در آن زمان فرمانده نيروي انتظامي بودم. بيش از 10 وزير کابينه برگه استعفا امضا کردند. متني را نوشته بودند و امضا کردند. 120 فرماندار و 18 استاندار استعفا دادند و آن اعتصاب را در مجلس درست کردند. شما نگاه کنيد اساسا خودشان را با ارکان نظام درگير کردند و به انقلاب ظلم شد. به خاطر چه؟ به خاطر اينکه مي خواهند در قدرت بمانند. آن جنجال ها به خاطر قدرت طلبي بود که هم به انقلاب آسيب زد و هم به خودشان. فرجام آن را هم در فتنه ديديم.

جمع بندي سخنم اينکه اگر اصلاح طلبي به معناي ساختار شکني و عبور از اصول است ما قبول نداريم. اگر اصلاح طلبي به معناي آن است که ما با اتکا به اصول و مباني، به عنوان مثال با فساد و اين دله دزدي هايي که وجود دارد برخورد کنيم، با اين فقر و محروميت برخورد کنيم و مديريت درست انجام دهيم؛ مورد قبول است. شما مي دانيد که بنده اصولگرايي حزبي و سياسي را قبول ندارم و بارها هم اين را گفته ام. اين اصولگراي حزبي و سياسي است که مثل اصلاح طلبان با همه چيز از چشم انداز سياسي و سياست زده برخورد مي کند. اصلاح طلبان چه کار کردند؟ يک وزير آمد از بالا تا پائين، از مدير تا فراش مدرسه را عوض کرد. سوال من است در اين ها يک آدم به درد بخور وجود نداشت؟ اصولگرايان سياسي نيز وقتي آمدند همين کار را کردند. اين با مديريت جهادي در تعارض است.