بافت فرسوده؛ تعامل يا تقابل ميراث فرهنگي با شهرداري

رقيه خيري معاون شهرسازي سازمان نوسازي شهر تهران در گفت و گو با خبرنگار شهر پيرامون اقدامات سازمان نوسازي در حفظ بافت تاريخي تهران گفت: تعريفي که ما در شوراي عالي معماري و شهرسازي براي بافت فرسوده و نيز تاريخي داريم با تعريفي که سازمان ميراث فرهنگي دارد، متفاوت است. بافت فرسوده ويژگي هاي خاص خود را دارد.

وي تصريح کرد: هدف سازمان نوسازي نفوذ در بافت فرسوده است اما بافت فرسوده ويژگي هايي متفاوت از بافت تاريخي دارد. ما بر اساس سه ويژگي «ريزدانگي»، «نفوذ ناپذيري» و «ناپايداري» بافتي را بافت فرسوده اعلام مي کنيم که ممکن است اين ويژگي ها را يک بافت تاريخي نداشته باشد. مثلا منطقه 12 تهران اکثرا بافت تاريخي است اما عرض معبر 60 سانتي متر را در آن محدوده مشاهده نمي کنيد.هيچ يک از مشخصات بافت تاريخي را بافت هاي فرسوده ندارد. تعاريفي را که بنده بر آن تاکيد دارم تعاريف بافت فرسوده است و دقيقا عکس يکديگر هستند. کدام بافت تاريخي را داريد که ويژگي ريزدانگي را داشته باشد و مثلا مساحت آن 20 متر باشد؟

معاون شهرسازي سازمان نوسازي شهر تهران افزود: ممکن است استثنا ملکي باشد که ارزش تاريخي داشته باشد و عرض معبرآن ملک همانند عرض معبر ملکي باشد که در بافت فرسوده قرار دارد اما ملکي را که مثلا مربوط به دروان قاجاريه است را نمي توانيد بخاطر قدمتي که دارد با شاخص هاي خاصي که مدنظر ميراث فرهنگي است يکي کنيد.

بنابر اين گزارش چندي پيش محمد حسين فراهاني رييس اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان تهران در گفت و گو با روزنامه ايران  در 10 تيرماه 1391 در خصوص بافت فرسوده و راهکارهاي احيا و مناسب سازي آن مي‌گويد: « از ديدگاه ما اصلا چيزي به نام بافت فرسوده وجود ندارد. هرچه هست بافت تاريخي است که به لحاظ تاريخي و ملي  شان ارزشمندي دارد حتي اگر معماري خاصي نداشته باشد. ما در خصوص بافت فرسوده و تاريخي تهران با شهرداري نيز مذاکراتي انجام داده ايم براي بازسازي و بهسازي مناسب اين بافت به عنوان بافت ارزشمند تاريخي، اما متاسفانه طبق يکي از ماده هاي قانوني که در شهرداري وجود دارد اگر بناي قديمي که جزو همان بافت فرسوده مي شود، به دليل قدمت زياد و فرسودگي آسيب رسان تشخيص داده شود، شهرداري آن  بنا را تخريب مي کند، در حالي که ما همه تلاشمان اين است که اين قبيل بناها را که به هر حال به نحوي معرف يک اتفاق تاريخي هستند احيا و ترميم کنيم.»

اين در حالي است که خيري در سخنانش به نحوه تعامل سازمان نوسازي با ميراث فرهنگي تهران اشاره مي کند و  مي گويد:  ما با ميراث فرهنگي تعامل خوبي داريم به گونه اي که مثلا محله «عودلاجان» در منطقه 12 را بازسازي کرديم، زيرا اين محدوده شرايط بافت فرسوده را نداشت بنابراين شهرداري و ميراث با يکديگر تعامل کردند و آن را بازسازي کردند.

وي در مثالي ديگر به بازار تهران اشاره کرد و گفت: بازار تهران به عنوان اصيل ترين بافتي است که از نظر معماري به تهران اصالت مي دهد. هر چقدر اين بافت ناپايدار باشد بحث مرمت مهم تر از آن است تا آن که تخريبي صورت گيرد و دوباره ساخته شود. بنابراين بين شهردراي منطقه، ميراث، و اداره بافت هاي تاريخي براي حفظ اين محدوده تعامل صورت مي گيرد، زيرا در آن محدوده نوسازي معنا ندارد.

خيري خاطرنشان کرد: محله هايي چون اتابک ساکناني دارد که مدت زمان سکونتشان آنچنان زياد نيست که هويت محله اي خاصي داشته باشند. از سوي ديگر چون بافت بافت مسکوني است بخاطر خطر زلزله بايد تخريب شود. اما جايي مثلا بازار تهران و يا دارالفنون را اگر بخواهيد تخريب کنيد هويت تهران را از بين برده ايد.

معاون شهرسازي سازمان نوسازي شهر تهران گفت: در حال حاضر رويکرد ما تولي گري است و اگر کسي مالک خانه اي باشد که تاريخي است اين بر عهده ميراث است که کار ثبت و حفاظت آن را انجام دهد، نقشه هاي آن را تهيه کند تا در صورت آسيب رسيدن به آن به همان صورت اوليه بازسازي شود. وظيفه ما اين است که زماني که مالک براي پايان کار مراجعه مي کند به او پايان کار نمي دهيم به اين دليل که ثبت شده ميراث فرهنگي است. ضمن اين که سازمان نوسازي ساختماني را تخريب نمي کند، بلکه تنها حمايت مي کند.