مروري بر 10 دوره انتخابات رياست جمهوري

به گزارش شهر تسنيم، در اين 10بار، مردم ايران 217‌ميليون و 412‌هزار و 279 راي به صندوق‌ها انداخته‌اند تا از ميان 161 نامزد (تعداد کل نامزدهاي رياست‌جمهوري 38 نفر است، اما برخي از آنها چندين‌بار در دوره‌هاي مختلف شرکت کردند) که در اين دوره‌ها براي رياست‌جمهوري معرفي شده بودند، يکي را براي رييس‌جمهوري انتخاب کنند.بيشترين مشارکت مردم در انتخابات طي اين 10دوره به ترتيب در دوره‌هاي: دهم، هفتم، سوم، اول، هشتم، دوم، نهم، چهارم، پنجم و ششم بوده است.

طي اين 10دوره شش شخص تا به‌حال توانسته‌اند به صندلي رياست‌جمهوري ايران تکيه بزنند، ابوالحسن بني‌صدر، آيت‌الله خامنه‌اي، محمدعلي رجايي، اکبر هاشمي‌رفسنجاني، سيدمحمد خاتمي و محمود احمدي‌نژاد کساني هستند که از سوي مردم به عنوان رييس‌جمهور انتخاب شدند.در دور اول که پنجم اسفند 1358 برگزار شد، 124 نامزد رسمي وارد دور انتخابات شدند، اين اتفاق ديگر هرگز تکرار نشد، بيشترين تعداد نامزدهاي رسمي بعد از دور اول، در دور هشتم (18 خرداد 1380) بود که در آن 10 کانديداي رسمي به رقابت پرداختند.

در ادوار دهم، دوم، هفتم، سوم و ششم هربار، چهار نامزد رسمي به رقابت بر سر کرسي رياست‌جمهوري پرداختند، در دور چهارم نيز سه‌نفر بودند که به‌طور رسمي بر سر رياست‌جمهوري با هم رقابت کردند. در دوره پنجم نيز دو نامزد به طور رسمي با هم رقابت کردند.انتخابات دور نهم (27 خرداد 1384) ماجراي متفاوتي داشت، اين اولين‌بار بود که در تاريخ جمهوري اسلامي ايران انتخابات رياست‌جمهوري به دور دوم کشيده مي‌شد، اينجا اگر دور اول را معيار قرار دهيم، شش نفر در آن به رقابت پرداختند، اما در دور دوم که سوم تير 1384 برگزار شد، طبيعتا دو نفر با هم رقابت کردند.

**دور اول

اولين انتخابات رياست‌جمهوري نظام جمهوري اسلامي ايران در پنجم بهمن 1358، يک سال پس از پيروزي انقلاب برگزار شد. دولت موقت مهدي بازرگان استعفا داده بود و اداره کشور به دست شوراي انقلاب اداره مي‌شد، در اين انتخابات مجموعا 124نفر به‌طور رسمي نامزد رياست‌جمهوري شدند، خيلي زود بسياري از نامزدها انصراف دادند و تعداد کساني که وارد صحنه رقابت شدند به 96نفر کاهش يافت.ابوالحسن بني‌صدر، احمد مدني، جلال‌الدين فارسي، داريوش فروهر، صادق قطب‌زاده، حسن‌‌ ابراهيم‌حبيبي، کاظم سامي، حسن آيت، صادق طباطبايي، صادق خلخالي، محمد مکري و صفرعلي خليلي، از جمله نامزدهاي اولين دوره انتخابات رياست‌جمهوري بودند.از طرف جبهه ملي، سيداحمد مدني، از سوي حزب جمهوري اسلامي ابتدا جلال‌الدين فارسي و به شرحي که در ادامه مي‌آيد پس از او حسن حبيبي، از طرف حزب ملت، داريوش فروهر، از طرف نهضت آزادي، کاظم سامي و از سوي حزب پان ايرانيسم، صادق قطب‌زاده معرفي شده بودند.دو مورد خاص در اين انتخابات برجسته است. مورد اول سردسته گروهک منافقين بود که به دليل مخالفت با قانون اساسي از رقابت‌ها کنار زده شد.مورد دوم نامزدي جلال‌الدين فارسي بود، او ابتدا از سوي حزب جمهوري اسلامي به عنوان نامزد اين حزب معرفي شد، اما پس از بحث مليت پدر وي از رقابت کناره‌گيري کرد و حزب جمهوري اسلامي حسن حبيبي را به جاي او معرفي کرد.جلال‌الدين فارسي، 26 فروردين 1363 بار ديگر وارد گود انتخابات شد، اما اين‌بار در انتخابات مجلس شوراي اسلامي توانست از حوزه انتخابيه تهران وارد مجلس شوراي اسلامي شود. پس از اين ماجرا وي از جمله سياستمداران چراغ خاموش بود، هر چند در دهه 70، اتهام ارتکاب قتل توسط او که در نهايت دادگاه آن را «غيرعمد» تشخيص داد، براي مدتي او را در کانون توجه افکار عمومي قرار داد.

همچنين موضعگيري‌هاي «ضدفتنه» او در سال‌هاي پس از انتخابات سال 1388 که سايت روزنامه ايران متعلق به دولت آنها را منتشر کرد، واکنش‌هايي را در پي داشت.بعد از بني‌صدر، دومين شخصي که توانست صاحب بيشترين ميزان آرا يعني نزديک به 16‌درصد باشد، سيداحمد مدني بود که از سوي جبهه ملي وارد صحنه شده بود، مدني پس از پيروزي انقلاب در کابينه مهندس بازرگان به سمت وزير دفاع و فرماندهي نيروي دريايي انتخاب شد اما پس از حدود دو ماه از وزارت دفاع کناره گرفت. پس از آن بنا به خواست مهندس بازرگان، مدتي عهده‌دار استانداري خوزستان شد.پس از آنکه نتوانست در انتخابات رياست‌جمهوري به کرسي رياست‌جمهوري تکيه زند، حدودا يک‌ماه بعد در انتخابات دوره اول مجلس شوراي اسلامي (24 اسفند 1358)، از حوزه انتخابيه کرمان انتخاب شد اما اعتبارنامه وي به تصويب نرسيد.در سال 1359 پس از آنکه دانشجويان خط امام پس از تسخير سفارت آمريکا، مدني را به جاسوسي متهم کردند، به ايالات متحده مهاجرت کرد و تا پايان عمر (23 بهمن 1384) در همان‌جا زندگي کرد.حسن حبيبي که کانديداي حزب جمهوري اسلامي بعد از انصراف جلال الدين فارسي بود در اين انتخابات توانست نزديک به پنج‌درصد آرا را به خود اختصاص دهد.

حبيبي از معدود کساني است که پس از انتخابات دور اول رياست‌جمهوري همچنان در بدنه نظام جمهوري اسلامي ايران باقي ماند. او پس از اين انتخابات در کابينه مهندس موسوي به عنوان وزير علوم و آموزش عالي و پس از آن وزير دادگستري و در دوران رياست‌جمهوري هاشمي‌رفسنجاني به عنوان معاون اول و يک‌بار هم در دولت اولِ سيدمحمد خاتمي به عنوان معاون اول به ايفاي نقش پرداخت. پس از آن حبيبي کنار رفت و تا پايان عمر ديگر در رقابتي شرکت نکرد و عهده‌دار مسووليت سياسي نشد.داريوش فروهرچهارمين نفري که توانست در انتخابات حايز بيشترين آرا شود و نزديک به يک‌درصد آرا (9/0درصد) را به خود اختصاص داده بود، در جريان قتل‌هاي زنجيره‌اي به قتل رسيد.صادق طباطبايي نامزد بعدي که 8/0 درصد آرا را به خود اختصاص داده بود، بعدها از کشور خارج شد و به آلمان رفت، اما پس از بازگشت هرگز مسووليت سياسي نداشت. بعدها در سال 1388 در جريان انتخابات دور دهم، به عنوان مشاور محسن رضايي به ايفاي نقش پرداخت.کاظم سامي با 6/0‌درصد از کل آرا در رتبه بعدي است. سامي اولين وزير بهداشت پس از انقلاب در دولت مهندس بازرگان بود.

دکتر سامي پس از شکست در رقابت‌هاي انتخابات رياست‌جمهوري دور اول، مانند احمد مدني وارد رقابت دور اول مجلس شوراي اسلامي در اسفند 1358 شد، اما برخلاف مدني اعتبارنامه وي تصويب و توانست در تمام دور اول مجلس شوراي اسلامي به عنوان نماينده مردم تهران حضور داشته باشد، با پايان کار مجلس اول، سامي تا آخر عمر هيچ فعاليت سياسي‌اي نداشت. او سرانجام در تاريخ سوم آذر 1367 در مطب خود توسط مردي که خود را «غلام همتي» معرفي کرده بود به قتل رسيد، محتشمي وزير وقت کشور سه هفته بعد اعلام کرد محمود جليليان، قاتل دکتر سامي در حمامي در اهواز خودکشي کرده است.صادق قطب‌زاده آخرين نفر رقباي رياست‌جمهوري دور اول انتخابات رياست‌جمهوري که با وجود تبليغات گسترده، تنها توانسته بود 3/0‌ درصد کل آرا را به خود اختصاص دهد. قطب‌زاده در تاريخ 17 فروردين 1361 به اتهام طرح کودتا براي براندازي جمهوري اسلامي بازداشت شد. وي متهم شد که با دفن مواد منفجره در منزل امام خميني(ره) قصد داشته امام را ترور کند. او در مصاحبه تلويزيوني شرکت و اعتراف کرد. وي در 24 شهريور 1361 اعدام شد.

**دور دوم

در آخرين روز خرداد سال 1360، مجلس شوراي اسلامي عدم کفايت سياسي بني‌صدر را اعلام کرد و حدودا يک ماه بعد، دومين انتخابات رياست‌جمهوري در نظام جمهوري اسلامي ايران در تاريخ دوم مرداد سال 1360 برگزار شد.از اينجا به بعد، ما با شوراي نگهبان طرف هستيم، در انتخابات مرداد سال 60، براي اولين‌بار شوراي نگهبان در جريان نامزدي نامزدهاي رياست‌جمهوري وارد عمل شد، از مجموع 71داوطلب، چهار داوطلب امکان رقابت بر سر کرسي رياست‌جمهوري را يافتند.سيداکبر پرورش نامزد مستقل، عباس شيباني از سوي نهضت آزادي، حبيب‌الله عسگراولادي مسلمان از سوي موئتلفه و محمدعلي رجايي از سوي حزب جمهوري اسلامي نامزدهايي بودند که وارد عرصه رقابت شدند.محمدعلي رجايي در اين انتخابات توانست با کسب 12‌ميليون و 770‌هزار و 50 راي (90‌درصد کل آرا) از مجموع 14‌ميليون و 573‌هزار و 803 راي ماخوذه، رييس‌جمهوري ايران شود و شکست حزب جمهوري اسلامي در انتخابات دور اول را جبران کند.

در اين انتخابات عباس شيباني با 658‌هزار و 498 راي (53/4‌درصد کل آرا) در رتبه دوم قرار گرفت، شيباني بعد از اين شکست چهار دوره در مجلس شوراي اسلامي به عنوان نماينده حضور داشت، همچنين مدتي نيز به رياست دانشگاه تهران انتخاب شد، وي در سال‌هاي اخير به‌عنوان عضو شوراي شهر تهران حضور داشته است.اکبر پرورش با کسب 339‌هزار و 646 راي (53/4‌درصد کل آرا) در رتبه سوم قرار گرفت. پرورش در دوره‌هاي اول، سوم و چهارم عضو مجلس شوراي اسلامي شد، وي همچنين در سال 1361 به عنوان وزير آموزش‌وپرورش دولت محمدجواد باهنر و سپس به عنوان وزير آموزش‌وپرورش دولت ميرحسين موسوي به ايفاي نقش پرداخت.آخرين نفر از فهرست نامزدهاي ناکام اين دور حبيب‌الله عسگراولادي است که با مجموع 249‌هزار و 457 راي تنها توانست 72/1‌درصد از کل آرا را به خود اختصاص دهد. عسگراولادي نيز مثل پرورش اول در کابينه دکتر باهنر و بعد در کابينه مهندس‌موسوي به عنوان وزير به ايفاي نقش پرداخت.اين انتخابات نيز به پايان رسيد، اما با ترور محمدعلي رجايي در شهريور 1360، بار ديگر بايد رييس‌جمهور ديگري انتخاب مي‌شد.

**دور سوم

اين دومين انتخابات زود هنگام تاريخ جمهوري اسلامي ايران است، در دوراني که کشور از يک‌سو درگير جنگ با عراق، از سوي ديگر دچار بحران‌هاي امنيتي-سياسي سال 1360 است، رييس‌جمهور هم در سوءقصدي، تنها يک ماه پس از انتخاب ترور شده است.46 نفر نامزد رقابت براي کسب عنوان رياست‌جمهوري شدند اما از اين بين شوراي نگهبان صلاحيت 42 نفر از نامزدها يعني حدود 91‌درصد آنها را رد کرد و تنها چهار نفر براي رقابت باقي ماندند. از جمله ردصلاحيت شده‌هاي مهم اين دوره مي‌توان به ابراهيم يزدي اشاره کرد.آيت‌الله مهدوي‌کني نيز پس از اعلام نام آيت‌الله سيدعلي خامنه‌اي از سوي حزب جمهوري اسلامي، طي جلسه‌اي از کانديداتوري انصراف داد.با اين حساب تنها چهار نفر يعني آقايان: آيت‌الله سيدعلي خامنه‌اي، سيداکبر پرورش، رضا زواره‌اي و حسن غفوري‌فرد در عرصه رقابت حاضر شدند.آيت‌الله خامنه‌اي با کسب 15‌ميليون و 905‌هزار و 987 راي از مجموع 16‌ميليون و 847‌هزار و 717 راي ماخوذه توانست با اختصاص 95‌درصد آرا پيروز رقابت‌ها شود.سيداکبر پرورش نامزد ناکام دور قبل، اين بار نيز با کسب 338‌هزار و 294 راي شکست خورد، اما چنان‌که گفته شد، در کابينه همچنان حضور داشت.

سيدرضا زواره‌اي نفر بعدي تنها 77‌هزار و 798 راي را به خود اختصاص داد. اين مرد قصه متفاوتي پيدا کرد، او که دو «اولين» را پشت نامش يدک مي‌کشيد، يعني اولين دادستان انقلاب تهران و اولين شهردار تهران، بعدها در مجلس شوراي اسلامي از سال 60 تا 66 همچنين به عنوان معاون وزير کشور دولت هاشمي‌رفسنجاني به ايفاي نقش پرداخت.او از سال 68 تا 84 نيز به عنوان عضو حقوقدان شوراي نگهبان خدمت کرد، اما در سال 1384 زماني که خود را نامزد رياست‌جمهوري کرد، همان شورايي که سال‌ها عضو حقوقدان آن بود، صلاحيت وي را براي رقابت در انتخابات رياست‌جمهوري رد کرد. زواره‌اي در پي اين ردصلاحيت نامه‌اي به آيت‌الله جنتي نوشت و اندکي بعد در شهريور سال 1384 بر اثر سکته قلبي درگذشت.حسن غفوري‌فرد نيز که آخرين نفر فهرست چهار نفره رقباي رياست‌جمهوري اين دور بود، توانست جمعا 61‌هزار و 805 راي کسب کند. غفوري‌فرد بعدها در کابينه موسوي از سال 60 تا 67 به عنوان وزير نيرو و بعد در دولت هاشمي از سال 68 تا 72 به عنوان رييس سازمان تربيت‌بدني فعاليت کرد. در انتخابات مجلس پنجم نيز به مجلس راه يافت، مدتي از صحنه سياسي کشور کنار رفت و بار ديگر در مجلس هشتم به مجلس شوراي اسلامي بازگشت.

**دور چهارم

دوره چهارم انتخابات رياست جمهوري اسلامي ايران در شرايطي برگزار شد که بعد از روساي جمهور اول و دوم، اين اولين بار بود که بعد از مدت قانوني (چهار سال) انتخابات در کشور برگزار مي‌شد. در 25 مردادماه سال 1364، انتخابات دور چهارم، با سه رقيب برگزار شد.در اين دوره نيز مانند دوره‌هاي قبل، شوراي نگهبان تعداد زيادي از نامزدها را ردصلاحيت کرد، به‌طوري که از مجموع 50کانديداي شرکت در رقابت‌هاي دوره چهارم رياست‌جمهوري، تنها سه نفر امکان حضور در اين رقابت‌ها را يافتند.مانند دور قبل، آيت‌الله سيدعلي خامنه‌اي (کانديداي حزب جمهوري اسلامي) با کسب 85‌درصد از مجموع آرا، برابر 12‌ميليون و 205‌هزار و 12 راي، رييس‌جمهور ايران شد. پس از او، محمود کاشاني کانديداي مستقل با کسب يک‌ميليون و 402‌هزار و 953 راي برابر 85/9درصد کل آرا، در رتبه دوم و در آخر حبيب‌الله عسگر اولادي نامزد موتلفه با کسب 278‌هزار و 114 راي يعني حدود 95/1درصد مجموع آرا سومين نفر شد.چنان‌که در ادامه خواهيد خواند، کاشاني يک‌بار ديگر بخت خود را در انتخابات رياست‌جمهوري سال 1380 مي‌آزمايد که بازهم ناکام باقي مي‌ماند.

**دور پنجم

پس از رحلت امام خميني (ره) پنجمين دوره انتخابات رياست‌جمهوري نزديک به شش‌هفته زودتر از موعد در ششم مرداد 1368 برگزار شد. جمعا 79 نفر در اين انتخابات ثبت‌نام کردند که از آن ميان شوراي نگهبان صلاحيت 77نفر را رد کرد و تنها دو نامزد براي رقابت باقي ماندند؛ آيت‌الله اکبر هاشمي‌رفسنجاني و عباس شيباني. اين اولين‌بار بود که هاشمي در انتخابات رياست‌جمهوري شرکت مي‌کرد، در آن دوره حساس، هاشمي توانست با کسب 15‌ميليون و550‌هزار و 528 راي 94‌درصد آرا را به خود اختصاص دهد و رييس‌جمهور ايران شود.شيباني نيز که يک‌بار قبل‌تر در انتخابات دور دوم با کسب بيش از چهار‌درصد آرا شکست خورده بود، اين بار با کسب 86/3درصد، از هاشمي‌رفسنجاني شکست خورد.

**دور ششم

در دور ششم انتخابات، 128 نفر براي رقابت‌هاي انتخاباتي 21 خرداد 1372 در وزارت کشور ثبت‌نام کردند که از اين بين 124 نفر رد صلاحيت شدند.چهار نفر باقيمانده يکي هاشمي‌رفسنجاني نامزد روحانيت مبارز بود، ديگري احمد توکلي، وزير مستعفي دولت ميرحسين موسوي، عبدالله جاسبي رييس دانشگاه آزاد اسلامي و رجبعلي طاهري استاندار اسبق تهران.اين انتخابات با ساير ادوار گذشته يک فرق عمده داشت، رييس‌جمهوري وقت که هاشمي بود و حالا براي دومين بار کانديدا شده بود، از دو سو مورد انتقاد تند قرار گرفته بود. اگرچه شوراي نگهبان در روند رد صلاحيت‌ها همچنان پر قدرت ظاهر شد، اما فضا ظاهرا آنقدر باز شده است که اين انتقادات ثبت شود.فاصله برنده انتخابات با نفر دوم کمتر مي‌شود و شخصي به جز برنده انتخابات مي‌تواند راي‌ ميليوني کسب کند که اين هم تقريبا بي‌سابقه است.از بين کانديداها، احمد توکلي بيش از سايرين نسبت به هاشمي انتقاد دارد، او تجمل‌گرايي و ايدئولوژي‌زدايي را ارمغان فعاليت‌هاي هاشمي در سخنراني‌ها و ميتينگ‌هاي تبليغاتي خود عنوان مي‌کند و عدم توزيع مناسب امکانات و رفاه قشري خاص را از جمله آسيب‌هايي مي‌داند که دولت هاشمي به ارمغان آورده است.نهايتا توکلي با چهار‌ميليون و 26‌هزار و 879 راي توانست 97/23‌درصد آرا را به خود اختصاص دهد.

او پس از اين انتخابات به مجلس رفت و در انتخابات سال 1384 نيز به شدت از همفکر خود، احمدي‌نژاد حمايت کرد. نهايتا در سال 1384 به آرزوي خود يعني «رييس‌جمهوري ساده‌زيست» دست يافت، توکلي تا همين اواخر يکي از حاميان سر سخت احمدي‌نژاد به‌شمار مي‌رفت.رجبعلي طاهري نيز جمعا 114‌هزار و 776 راي کسب کرد. اما جاسبي 89‌هزار و 280 راي را به خود اختصاص داد و به دانشگاه آزاد اسلامي بازگشت.در اين انتخابات اکثر تشکل‌هاي جناح راست از هاشمي حمايت کردند. جامعه روحانيت که هاشمي از اعضاي شوراي مرکزي‌اش بود به حمايت از هاشمي پرداخت. جامعه مدرسين اعلام کردکه هاشمي را ارجح مي‌داند. حبيب‌الله عسگراولادي دبيرکل جمعيت موتلفه اسلامي نيز حمايت حزب متبوعش را از هاشمي اعلام کرد.اما در سوي ديگر، جناح چپ يا سکوت کردند يا به انتقاد از هاشمي پرداختند. براي مثال بهزاد نبوي از اعضاي شوراي مرکزي سازمان مجاهدين انقلاب در اظهارنظري انتخابات را تشريفاتي خواند که در آن برد هاشمي مسجل است. در پايان هاشمي‌رفسنجاني با کسب 10‌ميليون و 566‌هزار و 499 راي، پيروز انتخابات شد.

**دور هفتم

در دور هفتم نيز از مجموع 238 نفر که براي رقابت ثبت‌نام کرده بود، چهار نفر از سوي شوراي نگهبان مجاز به رقابت شدند. سيدمحمد خاتمي ، محمد محمدي‌ري‌شهري، رضا زواره‌اي و علي‌اکبر ناطق‌نوري.نتايج شمارش آراي دوم خرداد حکايت از آن داشت که سيدمحمد خاتمي با کسب نزديک به 69‌درصد کل آرا، يعني 20‌ميليون و 78‌هزار و 178 راي پيروز قاطع انتخابات است.پس از او علي‌اکبر ناطق‌نوري قرار داشت که توانست هفت‌ميليون و 242‌هزار و 859 راي کسب کند. جناح سياسي قدرتمند در آن زمان تمايل زيادي به ناطق‌نوري داشت، در روزنامه «سلام» آن دوران، گزارش‌هاي مکرري از اقدامات تبليغاتي به نفع ناطق‌نوري از سوي برخي مسوولان در شهرستان‌ها منتشر شده است و اتفاقا يکي از اين گزارش‌ها هم مربوط به استان اردبيل بود، جايي که احمدي‌نژاد در آن دوران استاندارش بود. بعدها احمدي‌نژاد هم در دادگاه روزنامه سلام گفته بود که خود و خانواده‌اش از ناطق‌نوري حمايت کردند؛ همان فردي که بعدها احمدي‌نژاد پس از رسيدن به قدرت وي و اطرافيانش را به فساد مالي متهم کرد.رضا زواره‌اي نيز که بار ديگر به گود انتخابات رياست‌جمهوري بازگشته بود توانست در اين انتخابات جمعا 771‌هزار و 460 راي کسب کند و محمد ري‌شهري نيز روي هم 744هزارو 205راي به دست آورد.

**دور هشتم

دور هشتم رياست‌جمهوري ايران در حالي برگزار شد که مجموعا 814 نفر براي رقابت در آن ثبت‌نام کردند و شوراي نگهبان برخلاف ادوار گذشته، اين‌بار صلاحيت 10 نفر از آنها را براي شرکت در انتخابات تاييد کرد.سيدمحمد خاتمي، احمد توکلي، علي شمخاني، عبدالله جاسبي، حسن غفوري‌فرد، منصور رضوي، شهاب‌الدين صدر، علي فلاحيان، مصطفي هاشمي‌طبا و محمود کاشاني کانديداهاي اين دوره از انتخابات بودند که در 18 خرداد سال 1380 برگزار شد.رقابت اصلي انتخابات در واقع بين سيدمحمد خاتمي و احمد توکلي بود. احمد توکلي، شکست‌خورده دور دوم رياست‌جمهوري هاشمي‌رفسنجاني، اين‌بار هم در دور دوم رييس‌جمهوري ديگر وارد عرصه شد.توکلي شعار انتخاباتي خود را «جمهوري دوم» تعيين کرد، او همچنان به ناکارآمدي نظام اقتصادي حاکم تاکيد داشت و علت حضور خود را مبارزه با تبعيض و تلاش براي شکوفايي اقتصادي عنوان کرد، هرچند توکلي در اين انتخابات هم با چهار‌ميليون راي شکست خورد، اما در سال 84 با حمايت از احمدي‌نژاد بار ديگر وارد ميدان شد.رخداد پراهميت اين دور از انتخابات آن بود که سيدمحمدخاتمي اولين رييس‌جمهوري بود که در دور دوم رياست‌جمهوري‌اش نه تنها ريزش‌آرا نداشت، بلکه آراي وي نسبت به دور قبل افزايش نيز داشت.

خاتمي با بيش از 21‌ميليون راي، حدود 76‌درصد آراي شرکت‌کنندگان و 50‌درصد آراي کل واجدين شرايط را به دست آورده بود. وي در دوره اول با کسب نزديک به 20‌ميليون راي، 69‌درصد آراي شرکت‌کنندگان و 55‌درصد آراي کل واجدين شرايط را به دست آورده بود.علي شمخاني (وزير وقت دفاع) که از درون کابينه به رقابت با خاتمي پرداخته بود، با کسب حدود 700‌هزار راي نفر سوم شد. هفت نفر ديگر آرايي کمتر از تعداد آراي باطله داشتند.جاسبي همچنان در دانشگاه آزاد باقي ماند، احمد توکلي به مجلس بازگشت و چهار سال يکي از کساني بود که در مجلس، جاده حضور احمدي‌نژاد را صاف کردند. شهاب الدين صدر نيز مثل توکلي چهار سال بعد از جمله حاميان احمدي‌نژاد در مجلس شد. علي فلاحيان همچنان در حال کانديداتوري براي رياست‌جمهوري است.

**دور نهم

به انتخابات خاص سال 1384 مي‌رسيم. خاص از چند جهت؛ اول آنکه اين اولين‌باري بود که انتخابات رياست‌جمهوري در نظام جمهوري اسلامي ايران به دور دوم کشيده شد؛ بازهم خاص از آن جهت که تعداد ثبت‌نام‌کنندگان براي اولين‌بار از ‌هزار نفر گذشت؛ خاص از آن جهت که براي اولين بار در جريان تاييد صلاحيت‌ها حکم حکومتي داده شد؛ خاص از آن جهت که حضور چند اصلاح‌طلب سبب شد تا مردي به صندلي رياست‌جمهوري تکيه بزند که تبعات حضورش همچنان ديده مي‌شود.در نهمين دوره از انتخابات رياست‌جمهوري، مجموعا هزارو14نفر براي انتخابات رياست‌جمهوري ايران ثبت‌نام کرده بودند. شوراي نگهبان تنها صلاحيت شش نفر از آنان را تاييد کرد ولي پس از دستور آيت‌الله خامنه‌اي صلاحيت دونفر ديگر از اصلاح‌طلبان يعني مصطفي معين و محسن مهرعليزاده هم تاييد شد.با تاييد اين دو نفر، ترکيب رقباي نهايي انتخابات به‌هم خورد و اکبر هاشمي‌رفسنجاني، محمود احمدي‌نژاد، مهدي کروبي، محمدباقر قاليباف، مصطفي معين، علي لاريجاني و محسن مهرعليزاده رسما وارد جريان انتخابات شدند.هاشمي‌رفسنجاني از سوي کارگزاران، مهدي کروبي، مصطفي معين و مهرعليزاده از سوي اصلاح‌طلبان (هرچند مهرعليزاده مستقل عنوان شد، اما از مديران دوران اصلاحات به شمار مي‌رود) علي لاريجاني، قاليباف و احمدي‌نژاد هم از سوي اصولگرايان وارد رقابت‌هاي انتخاباتي شدند.

در دور اول رقابت اصلي ميان سه نفر بود: هاشمي‌رفسنجاني، محمود احمدي‌نژاد و مهدي کروبي. به‌طوري که هاشمي‌رفسنجاني با کسب نزديک به 2/6‌ميليون راي برابر 13/21‌درصد از کل آرا در رتبه اول، محمود احمدي‌نژاد با کسب 7/5‌ميليون راي برابر 43/19‌درصد کل آرا در رتبه دوم و مهدي کروبي با کسب پنج‌ميليون راي برابر 24/17درصد کل آرا در رتبه سومي ايستاد.قاليباف با کسب چهار‌ميليون راي نزديک به 14‌درصد، معين با کسب چهار‌ميليون راي نزديک به 14‌درصد، لاريجاني با کسب نزديک دو‌ميليون راي تقريبا چهار‌درصد و مهرعليزاده با کسب يک‌ميليون راي نزديک به سه‌درصد آرا را به خود اختصاص دادند.به اين ترتيب انتخابات به دور دوم کشيده شد و سرنوشت رياست‌جمهوري نهم به طور کلي رقم خورد؛ سرنوشتي که شايد در صورت عدم تکثر اصلاح‌طلبان به شکل ديگري رقم مي‌خورد.شايد هم اگر شوراي نگهبان در سال 1384 به روال قبلي خود تنها سه، چهارکانديدا را تاييد صلاحيت مي‌کرد، سرنوشت انتخابات در همان دور اول مشخص مي‌شد.به هر تقدير در دور دوم رياست‌جمهوري، هاشمي‌رفسنجاني که در دور اول از احمدي‌نژاد جلوتر بود، در مقابل رقيب ناشناخته خود قرار گرفت. احمدي‌نژادي خود را دکتر و دانشگاهي معرفي مي‌کرد و حسب اتفاق، مثل احمد توکلي، حامي‌اش، مسايل اقتصادي را موضوع اصلي کار خود عنوان مي‌کرد.مصطفي معين به پزشکي بازگشت و پس از آن هر سال يک مقاله تخصصي درخصوص آسم منتشر کرد. قاليباف شهردار تهران شد، لاريجاني ابتدا مدير احمدي‌نژاد و پس از برکناري رييس مجلس شد و در قامت منتقد احمدي‌نژاد ظاهر شد.

محسن مهرعليزاده به اتاق بازرگاني رفت و به کار تجارت پرداخت و مهدي کروبي هم که ماند و دور بعد نيز نامزد شد.در سوم تير سال 1384 دور دوم انتخابات رياست‌جمهوري ايران برگزار شد و طي آن، احمدي‌نژاد با 2/17ميليون راي 82/61 درصد آرا را به خود اختصاص داد و رييس‌جمهور ايران در دور دوم شد. هاشمي نيز که در دور اول در بين هفت نفر از احمدي‌نژاد پيشي گرفته بود، اين‌بار با 10‌ميليون راي، 93/35‌درصد آرا را کسب و از استاندار سابق خود شکست خورد.انتخابات نهم حاشيه‌هاي زيادي نيز داشت که به دليل نزديکي تاريخ آن قطعا اکثر دنبال‌کنندگان رخدادهاي سياسي آنها را به ياد دارند.

**دور دهم

اما در دهمين دوره انتخابات رياست‌جمهوري مورخ خرداد 1388 مجموعا 475 نفر ثبت‌نام کردند که از آن ميان شوراي نگهبان به روال سال‌هاي قبل (به استثناي سال 84) صلاحيت چهار نفر را تاييد کرد.چهره‌هاي شاخص ردصلاحيت شده عبارت بودند از: اکبر اعلمي، نماينده دوره‌هاي ششم و هفتم تبريز در مجلس شوراي اسلامي. رفعت بيات، نماينده زنجان در دور هفتم مجلس شوراي اسلامي و قاسم شعله‌سعدي، نماينده مجلس سوم و مجلس چهارم از شهر شيراز در مجلس شوراي اسلامي.کانديداهاي باقيمانده ميرحسين موسوي، محمود احمدي‌نژاد، مهدي کروبي و محسن رضايي بودند. انتخابات در همان دور اول با اعلام مشارکت 85‌درصدي از سوي وزارت کشور و پيروزي احمدي‌نژاد با راي 5/24ميليوني، 46/62درصد از کل آرا خيلي زود به پايان رسيد.

محسن رضايي به مجمع تشخيص مصلحت نظام بازگشت و برخلاف دو رقيب ديگر احمدي‌نژاد که هر دو سرنوشت متفاوتي پيدا کردند، در صحنه سياسي کشور همچنان باقي ماند، برخلاف موضع‌گيري‌هاي ابتدايي، رضايي اندکي پس از وقايع خاص سال 88، به انتقاد از جريان معترض پرداخت و حالا هم خود را آماده حضور در انتخابات کرده است.