گزارش «شهر» از پيش همايش عکاسي قاجار در فرهنگستان هنر؛
بهمن جلالي:جمع‌آوري اسناد و منابع تاريخي عکس ايران اتفاق نيفتاده است
پيش همايش عکاسي قاجار، از سلسله نشست‌هاي گردهمايي بين المللي مکتب اول تهران (فرهنگ و هنر دوره قاجار)،عصر ديروز بيست و يکم آذر ماه، با حضور جمعي از اعضاي گروه علمي اين همايش و با استقبال علاقمندان در سالن کنفرانس ساختمان مرکزي فرهنگستان هنر، برگزار شد.
به گزارش خبرنگار شهر، در ابتداي اين پيش همايش، محمد رضا طهماسب پور، رئيس گروه علمي عکاسي قاجار، درباره هدف از برگزاري اين گردهمايي گفت: روزهاي پاياني آذر، مصادف با صد و شصت و هفتمين سالگرد عکاسي در ايران است. از اين 167 سال، 83 سال آن به دوره قاجار اختصاص دارد که درخشان‌ترين آن در دوره ناصري اتفاق افتاده است. به همين جهت مطالب و زمينه‌هاي پژوهشي بسياري درباره عکاسي اين دوره وجود دارد و جاي کار بسياري خواهد داشت.
طهماسب پور گفت: عکاسي قاجار را از چند جنبه مي‌توان بررسي کرد. از جمله تاثير عکاسي بر ساير هنرها و جايگاه آن در تاريخ هنر ايران، نسبت اين هنر با هنرهاي ديگري مثل چاپ، نقاشي، ادبيات، سينما و... همچنين عکاسي دوران قاجار با زمينه‌هايي که در فيزيک و شيمي دارد، به عنوان پديده‌اي در قالب علم نيز قابل بررسي است.
او گفت: در سه دهه اخير نيز پژوهشگران خارجي، توجه زيادي به عکاسي قاجار نشان داده‌اند که در قالب کتب، مقالات و رساله‌هاي دانشجويي تجلي پيدا کرده است. نشريه «تاريخ عکاسي اتحاديه اروپا» نيز ويژه نامه‌اي را درباره تاريخ عکس ايران اختصاص داده که در بهار 2010 منتشر خواهد شد. با اين حال همچنان ناشناخته‌هاي بسياري درباره عکاسي دوران قاجار وجود دارد و اميدواريم اين همايش با ارائه طرح‌هاي پژوهشي در اين حوزه، دري را براي شناخت بيشتر عکاسي قاجار باز کند.
در ادامه دکتر محمد ستاري، رياست اين نشست، ضمن اشاره به اهميت پژوهش‌ها و گستردگي حوزه‌هاي پژوهشي در عکاسي قاجار شامل مطالعات تاريخي، تطبيقي، شخصيت شناسي و تجزيه و تحليل آثار گفت: دانشگاه‌هاي ايران، از طريق هيئت علمي‌که در اين زمينه گرايش دارند و دانشجويان علاقه‌مند، در پيش برد طرح‌هاي پژوهشي کمک زيادي مي‌توانند بکنند. بعد از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي و آزاد شدن يک سري از بايگاني‌ها و اسناد اين کشورها، اطلاعات بيشتري را درباره تاريخ عکس قاجار از اين منابع مي‌توان بدست آورد. بنابراين ما در جريان برگزاري اين همايش از پژوهشگران دعوت مي‌کنيم تا در اين مسير به ما ياري دهند.
دکتر شهريار عدل گفت:اگر ثابت شود که اين داگرئوتيپ وجود دارد، مي‌توان از آن به عنوان تنها داگرئوتيپ ايران نام برد. بنابراين ما به جمع آوري يک سري اسناد در اين زمينه پرداختيم. به طور کلي دو سري سند در اين باره موجود است. يک سري اسناد روسيه و يک سري اسناد شوروي که در هيچ کجا چاپ نشده‌اند و فقط در بايگاني‌هاي شوروي سابق وجود دارند.» دکتر عدل در ادامه به بازخواني کلي اسناد موجود درباره اسباب عکس داگرئوتيپي در ايران پرداخت.
در ادامه بهمن جلالي، عکاس و پژوهشگر، ادرباره پژوهش در عکاسي ايران گفت:در منطقه‌اي که زندگي مي‌کنيم، هيچ کشوري به اندازه کشور ما داراي گنجينه‌ها و منابع زياد درباره عکاسي نيست. اما متاسفانه تا به حال خيلي کم به جمع‌آوري اسناد و منابع تاريخي عکس ايران پرداخته‌ايم. آنچه درباره تاريخ عکاسي ايران تا به حال به چاپ رسيده است، تنها يک دوره پنجاه ساله از دوران ناصرالدين شاه تا بعد از مظفر الدين شاه را در بر مي‌گيرد و شامل تمام دوره‌هاي عکاسي ايران نيست. حتي يک کتاب عکس مستقل از انقلاب مشروطه و حتي انقلاب سال پنجاه و هفت نداريم. عکس‌هايي که از اين رويدادها چاپ شده است، فقط در مقالات تحقيقي و تاريخي موجود است.
او در ادامه به بحث عکاس خانه‌ها و اهميت آن‌ها پرداخت و گفت:خوشبختانه عکس‌هاي سياسي و وقايعي که در دوره پهلوي اول و دوم اتفاق افتاد،در آرشيوهاي مراکز اسناد و روزنامه‌هاي آن زمان موجود است. اما آنچه که امروز از دست رفته، عکاس خانه است. دليل اهميت عکاس خانه نيز در اين است که ما سير تغييرات اجتماعي و سياسي دوره تجدد خواهي رضا شاه را در عرصه عکاس خانه مي‌توانيم بيابيم. مانند تغيير در فرم و ظاهر افراد با مسائلي مثل کشف حجاب، کلاه پهلوي و... که همه اين مراحل در عکاس خانه‌هاي قديمي‌ثبت شده بودند و امروز از بين رفته‌اند.
او در پايان با توضيح بر روي مجموعه‌اي از عکس‌ها، از سرنوشت يکي از عکاس خانه‌هاي قديمي در ميدان بهارستان تهران گفت:متاسفانه تاريخ عکاسي ايران با عکس به جهان معرفي نمي‌شود؛ بلکه بيشتر با مقالات معرفي مي‌شود. به نظر من لازم است دسترسي محققان به آرشيوها و بايگاني‌هاي عکس ايران در سازمان‌هاي مربوطه راحت‌تر صورت گيرد تا بتوانيم با ايجاد نمايشگاه‌هاي عکس، هنر عکاسي کشورمان را بيشتر به خارجي‌ها نشان دهيم.
سخنران بعدي اين نشست دکتر تورج حميديان بود که درباره پژوهش در تاريخ عکاسي قاجار گفت:« تا به حال بيشتر محققان به طور متمرکز به تاريخ عکاسي دوره ناصري پرداخته‌اند. عکاسي دوره قاجاريه به دليل تجدد خواهي که در اين زمان شکل گرفته بود، به شکل مستمر دنبال شده است. ايراني با خيلي از لوازم و هنرها برخورد کرده‌اند؛ ولي لزوما در پرداختن به آن‌ها استمرار نداشته‌اند. شايد بتوان پايداري اين هنر را مديون دوران قاجاريه دانست و دليل آن نيز دخالت مردم در به کارگيري عکاسي به عنوان يک منبع رسانه‌اي و اطلاع رساني بوده است.
اين نشست با برگزاري جلسه پرسش و پاسخ ميان حاضران و استادان پايان پذيرفت. همچنين در ادامه فيلم «خاطرات روي شيشه»، درباره تاريخ عکاسي ايران، ساخته مهرداد زاهديان، به نمايش درآمد.
