آنچه رهبري درباره فيلم بدوک گفتند

داستان بدوک روايتي از زندگي يك خواهر و برادر نوجوان به نام‌هاي جعفر و جمال است. آنها كه پس از مرگ ناگهاني پدرشان، حيدر، مجبور به ترك روستا شده‌اند، توسط دلالي به نام ستار ربوده مي‌شوند. ستار، جعفر را به عبدالله قاچاقچي مي‌فروشد و جمال را با خود به پاكستان مي‌برد. جعفر به همراهي بچه‌هاي ديگر براي عبدالله كالاي قاچاق از پاكستان به ايران وارد مي‌كند. او ضمن آشنايي با پسركي پاكستاني ردپايي از خواهرش در پاكستان مي‌يابد و تصميم مي‌گيرد با كمك دوستش نورالدين؛ خواهرش را نجات داده به ايران برگرداند. او به پاكستان مي‌رود و از آنجا سوار قايقي مي‌شود كه به مقصد شيخ‌نشين‌ها در حركت است، غافل از اين كه جمال، خواهرش در خانه عبدالله به سر مي‌برد.

بدوک نخستين اثر سينمايي ساخته شده توسط مجيد مجيدي است که براي اولين بار در سال 1370 در جشنواره بين‌المللي فيلم فجر به نمايش درآمده است و تحسين بسياري از منتقدان را نيز برانگيخت.

مجيد مجيدي پيش از اين در كتاب «در قلمرو ديدار» كه رضا درستكار، يکي از منتقدان سينما، درباره او تاليف كرده است، درباره نوشتن اين فيلمنامه و ساختن آن اظهار داشته است: «در سال ‌67 براي سفري 10 روزه و براي برگزاري يك جنگ ادبي به سيستان رفتم، در بازار زاهدان بچه‌هايي را ديدم كه كالاهاي زيادي را از مرز پاكستان آورده بودند و مي‌فروختند. در مرز ايران و پاكستان شهري است به نام تفتان كه محله‌اي دارد به نام شيرآباد كه خانواده‌ها به دليل فقر زياد، دخترهايشان را با قيمت‌هاي بسيار پايين به پاكستاني‌ها مي‌فروختند تا به كشورهاي عربي حاشيه خليج فارس فرستاده شوند... فروش دخترها سرآغاز ماجرا بود.

در همان منطقه شيرآباد خانه‌هايي بود كه در آنها، به صورت دسته‌جمعي مواد مخدر مصرف مي‌شد. من مخفيانه از اين خانه‌ها فيلم گرفتم تا بتوانم بعدا يك مستند بسازم. بعد در برگشت به تهران با دوستان درباره ساخت يك فيلم داستاني بلند مشورت كردم... در ابتدا موافقتي در كار نبود، اما با سماجت و پيگيري من، آقاي زم هم موافقت كرد؛ به شرطي كه از تلخي‌هايش كم شود كه با اختصاص هزينه اوليه حدود 6 ميليون تومان كار را شروع كرديم. من براي فيلمنامه بدوك به دوستي احتياج داشتم كه ادبيات و زبان نوشتن را خوب بشناسد و براي همين خاطر به سراغ سيدمهدي شجاعي رفتم که آن موقع داستان‌نويسي و روزنامه‌نگاري مي‌كرد و از سال 1365 وارد حوزه هنري شد و مسئوليت انتشارات برگ را بر عهده داشت.

شخصيت جعفر را از بين بچه‌هاي شيرآباد پيدا كردم. اين پسر به قدري بدوي بود كه وقتي من او را براي آماده كردن به ساختمان 2 طبقه‌اي كه اجاره كرده بوديم بردم، از پله‌ها مي‌ترسيد. واقعا از صفر شروع كرديم. از دادن آموزش‌هاي اجتماعي و ارتباطي و آشنايي آنها با زندگي حداقلي شهري تا مسائل مربوط به فيلم و ... فيلمنامه‌‌اي كه من از روي آن كار مي‌كردم، كمي تفاوت داشت با چيزي كه به حوزه هنري منطقه داده بودم.

وقتي موضوع لو رفت، حساس شدند. عوامل انتظامي مرا گرفتند و به كلانتري محل بردند و تعهد گرفتند كه كار را تعطيل كنم. ولي ما ادامه داديم كه تهديد به بازداشت كردند... بعد كه فيلم آماده شد براي آقايان زم، تخت‌كشيان، سيدمرتضي آويني و چند نفر ديگر نمايش داديم. وقتي تمام شد، سكوت عجيبي حكمفرما شد. آقامرتضي با سرعت از استوديو خارج شد، آقاي زم هم از پايان فيلم انتقاد كرد و گفت: قرار ما اين نبود. من هم گفتم: به هر حال واقعيت اين است. اگر غير از اين انجام مي‌دادم، خيانت كرده بودم.

نيم ساعت بعد آقا مرتضي مرا خواست. وقتي وارد اتاقش شدم. مرا در آغوش گرفت و خسته نباشيد گفت. علت خروجش را جويا شدم، گفت: اين فيلم به قدري مرا تحت تاثير قرار داد كه نمي‌توانستم ثانيه‌اي درنگ كنم. ترجيح دادم، بغضم جايي ديگر بتركد. به من دلگرمي داد و بعدها نگاه حوزه هنري و به خصوص آقاي زم را نسبت به قضيه تغيير داد.

بعدها موج مخالفت‌ها با اين اثر به جايي رسيد كه وزير ارشاد آن زمان نامه‌اي نوشت و دستور توقف حضور بدوك در جشنواره‌هاي خارجي را داد. آقاي زم فيلم را به دفتر رهبري ارائه داد. بعد از آن كه فيلم تمام شد، آقاي خامنه‌اي فرمودند: «اگر اين فيلم مبتني بر يك درام شكل گرفته كه هيچ، اما اگر براساس واقعيات باشد،‌ من حرف دارم.» آقاي شجاعي گفت متاسفانه بدوك مبتني بر واقعيات است. آقا برافروخته شده و از حاضران پرسيدند: «اگر اين امر واقعي است،‌ چرا ما را مطلع نمي‌كنيد؟» ايشان بلافاصله از آقاي زم خواستند هر آنچه به عنوان مستند در اين زمينه وجود دارد برايشان بفرستد... بعدها شنيدم قسمت عمده‌‌‌اي از اين مشكل بحمدالله رفع شده است.»

فيلمنامه 77 صفحه‌اي «بدوک» در شمارگان 5 هزار نسخه و قيمت 5 هزار تومان منتشر شده است.

|منبع: مهر|