كشورهاي آسياي ميانه،بي دفاع در مقابل بحران زيست محيطي

به گزارش «شهر»،کشورهاي آسياي مرکزي و قفقاز پس از 20 سال فروپاشي نظام شوروي، هنوز هم با تاثيرات منفي آن مبارزه مي‌کنند. مشکلات زيست‌محيطي کاهش نيافته، مشارکت مردم در حفظ محيط زيست نيز کمتر شده است. ولي در کنفرانس جهاني محيط زيست در کپنهاک، هيئت نمايندگي کشورهاي آسياي مرکزي و قفقاز نيز حضور فعالي دارند. دکتر ديتر ماتاي Dieter Matthei که 5 سال در آسياي ميانه مسئوليت‌هاي مختلفي از جمله رياست "سازمان امنيت و همکاري اروپا" را بر عهده داشته و به وضعيت زيست‌محيطي اين منطقه آشنايي دارد،مي‌گويد:«اگر قرار است درباره‌ي وضعيت زيست‌محيطي صحبت شود، بايستي از نابودي محيط زيست صحبت کرد، نه از آلودگي آن.بزرگترين مسئله زيست‌محيطي اين مناطق از دوران شوروي سابق به ارث رسيده و حالا اين کشورها از جامعه جهاني درخواست کمک مالي و فني و مي‌کنند.» تنها در منطقه سمي‌پلاتينسک قزاقستان حدود 500 آزمايش هسته‌اي انجام گرفته و زباله‌هاي اتمي نيز انبار شده است. دکتر ماتاي معتقد است، استخراج اورانيوم که براي سلاح و نيروگاه‌هاي اتمي به کار مي‌رود، جزو مشکلات زيست‌محيطي اين منطقه است. قزاقستان يکي از مهم‌ترين کشورهاي توليدکننده‌ي اورانيوم دنياست. ماتاي مي‌گويد، اورانيوم سبب آلودگي طبيعت تاجيکستان، ازبکستان و قرقيزستان شده است. براي از بين بردن تاثيرات منفي آن، جامعه‌ي جهاني تابه ‌حال کمک‌هاي زيادي داشته است.ولي کارشناسان محلي محيط زيست مي‌گويند، علي‌رغم اين کمک‌ها تابه‌حال در مشکلات ناشي از تاثيرات منفي آزمايش‌هاي اتمي و در مسئله‌ي تقسيم آب پيشرفتي حاصل نشده و مشکلات همچنان به قوت خود باقي است. دکتر ديتر ماتاي، درباره فاجعه زيست‌محيطي درياچه آرال هم چنين توضيح مي‌دهد: «سطح آب درياچه آرال 33 متر تا به امروز کاهش يافته است. سازمان ملل 400 هزار کيلومترمربع از اطراف درياچه آرال را "منطقه مصيبت‌زده" اعلام کرده است. آب رودخانه‌هاي آمودريا و سيردريا که به آرال مي‌ريزند، خشک مي‌شود و حجم مناطق صحرايي نيز افزايش مي‌يابد». اين کارشناس تاکيد مي‌کند، اين مشکل را مي‌توان فقط با کمک جامعه جهاني حل و فصل کرد. به‌نظر فريد توخباتولين، صاحب‌نظر مسائل زيست‌محيطي منطقه آسياي ميانه، آنچه با نابودي اين درياچه نقش مستقيمي دارد، آبياري مزارع پنبه از طريق آمودريا و سيردريا است. در ترکمنستان، ازبکستان و قزاقستان براي آبياري مزارع پنبه، آب اين درياها را به‌کار مي‌برند و اين مسئله سبب شور شدن آب آشاميدني مي‌شود. اين مشکل به‌نظر او سبب افزايش بيماري هيپاتيت آ نيز مي‌شود. فعالان زيست‌محيطي منطقه،معتقدند، در شرايط کنوني نه دولت‌ها و نه مردم منطقه آمادگي دفاع از محيط زيست را ندارند.مشکلات اقتصادي به مردم مجال آن را نمي‌دهد که به اينگونه مسائل بيانديشند.در کشورهاي آسياي مرکزي از جمله ترکمنستان، صنايع سنگين و کارخانه‌هاي بزرگ صنعتي وجود ندارند و از نقطه نظر زيست‌محيطي، کم بودن تعداد کارخانه‌هاي صنعتي شايد امتيازي براي اين کشورها باشد.اما مراکز نفت و گاز سواحل درياي خزر و پالايشگاه سيدي در شرق ترکمنستان و يا کارخانه کاغذسازي عشق‌آباد،با استانداردهاي بين‌المللي مطابق ندارند و بر آلودگي هوا بسيار تاثير منفي گذاشته‌اند.» اين کارشناس محلي اميدواراست، اجلاس کپنهاک توجه دولت‌هاي منظقه را به وضعيت آلودگي آب و هوا بيشترکند.